rodowitego Beduina. W Damaszku u ją ł sobie Saleka baszę,
mającego ty tu ł Emira-el-Hadź, dla tego, że pod jego do
wództwem idzie ro k rocznie karaw ana pielgrzym ów do
M e k k i; u ją ł go, ja k powiada, ofiarą 24 flaszek mocnego
francuzkiego
octu, k tó ry się bardzo przydał w nużącej
pielgrzym ce dla jego haremu. Zapewne niemało czasu i sta
rań ło ż y ł dla w yrobienia sobie tych dobrych stosunków',
bez któ rych cudzoziemiec nie m ógłby sobie dać rady, g d y
b y nawet nie szło mu o coś więcej niż o kupno dobrych
neżdów i kohej łanów.
Zabezpieczony tedy wr głów nych punktach, to jest urzą
dziwszy takie za kła d y w Halebie i Damaszku pod opieką
baszów i konsulów, któ rych zadaniem było mieć swoje stajnie
zaopatrzone w koce dla koni, w w o rk i na owies, postronki
i inne potrzeby, z odpowiednią liczbą ludzi stajennych—
w yru szył na pustynię z dużemi pieniędzmi w brzęczącej
monecie, i to w ta k zwanych kolonatach hiszpańskich czyli
tw ardych piastrach. Arabowie innej nie biorą monety, i ta k
są w ybredni, że każda sztuka musi być jedna w drugą,
ja k b y dopiero co wyszła z pod stempla.
Puszczając się z takiem i pieniędzmi pod opieką Be
duina, k tó ry je s t przewodnikiem, można być w drodze
przez koczujących Arabów sto ra zy napadniętym i zrabo
wanym ; ale kie d y się raz stanie w trybucie, nie ma ju ż
żadnej obawy.
Arab n ig d y się nie targnie na własność
swojego gościa.
Przybywszy do taboru, gdy oświadczysz chęć nabycia
koni, zaraz tłum cię otacza i zarzuca tysiącem pytań. Jest
to najnudniejszy egzamin, ja k i przebyć potrzeba każdemu
kupcow i, k tó ry rad nierad musi odpowiadać stosownie do
wyobrażeń beduińskich, czem się odznacza rasa neżdów
i po czem poznaje się ród ich w ysoki. Niechże kupujący
w y ra z i sic z lekceważeniem albo nietrafnie o koniu, któ re
go mu przyprowadzono (a zw ykle same najgorsze szkapy
pokazują), ju ż przepadł i n ik t z nim gadać nie będzie.
Niech potem, ja k chce się poprawna i nęci hojną zapłatą,
nic innego nie usłyszy ty lk o : „Boosz!” lub „F a h e l!” — co je d
no i drugie m niej wuęcej w ychodzi na nasze: „F u rd a mości
panie!” albo: „K a p ita ln e głupstw o!” Trzeba zatem mieć dobry
220
D Z IE Ł A L U C Y A N A S IE M IE N S K IE G O .
E M IE T A D Z -E L F A H E ii.
221
zapas i tu doraźnych konceptów, aby podać uzasadnioną
przyczynę, dla czego się ten lub ów koń nie podobał. Jeże
li się uda co dobrego znaleźć, to nie m iędzy temi końmi,
które Beduini w yprow adzają, lecz przechadzając się po
namiotach i nieznacznie rzucając okiem na stojące tam
ogiery i klacze. D ługo zaś przypatryw ać się, oglądać
z blizka, macać — to znowu gniewa Arabów; trzeba zatem
mieć tyle doświadczenia, aby za je d n ym oka rzutem poznać,
czy koń w a rt co czy nie. A kie d y się go spróbuje pod
wierzchem, kupiec niech umie dosiąść go i toczyć n im —bo
jeżeli poznają się, że lic h y jeździec, w yśm ieją go chórem,
śmieszność i na pustyni byw a zabijająca!
Otoż i koń, co mi się podobał! Przystępuję do rzeczy.
A rab n ig d y się nie obraża, gdy mu oświadczysz chęć k u p
na jego wierzchowca. Owszem, to mu pochlebia. N ig d y on
nie odpowie: Sprzedam— lub: Nie sprzedam; ty lk o zaraz pyta:
A ile dasz?
T u trzeba być k u tym na cztery nogi i nie ofiarować
-za mało, bo to popsułoby handel.
Znawca poda od razu
przybliżoną cenę. A rab pokręci głow ą, i dopóty będzie
k rę c ił, póki nie wyrównasz tej summy, ja k ą on sobie ułożył.
Najczęściej sie zdarza, że piękny ogier należy do
k ilk u panów, a każda klacz niezawodnie ma ich k ilk u n a
stu, i dla tego zachodzi przy kupnie ta największa tru d
ność, aby zyskać zezwolenie wszystkich cząstkowych w łaś
cicieli.
bidy się ju ż usuną te nieprzeliczone przeszkody, i do
syć nasłuchałeś się w yw odów o przym iotach, sławnych
czynach i przodkach stargowanego konia, następuje w y
płata, c zyli nowa scena, w któ re j lada drobna okoliczność
może cały ta rg popsuć. K upujący siada na ziemi i liczy na
płaszczu umówioną summę w talarach, czyli w kolonatach
hiszpańskich.
T łu m A rabów interesowanych i nieintereso-
^ a n y c h w sprzedaży obsiada do koła i ogląda każdą
sztukę, k tó ra z rą k do rą k przechodzi i je st przyjęta lub
Wrzucona. Po tej w e ryfika cyi przystępują do rachowania.
A rytm e tyka , ja k wiadomo, wzięła początek swój od A ra-
Jow—-lecz dziś m iędzy potomkami pierwszych wynalazców
n a u ki liczenia, umiejętność ta spadla ta k nizko, że potrze
2 2 2 ^
D Z IE Ł A L U C Y A N A S IE M IE N S K IE G O .
ba dobrej godziny na przeliczenie tysiąca sztuk; ten liczy
na palcach, ów innej trzym a się metody, a wszyscy co
ch w ila m ylą się i p rze ryw a ją robotę, zaczynając od po
czątku.
K u p u ją c y nie miesza się do niczego; jem u nie
przeszkadzano, kie d y odliczał pieniądze, niechże i on nie
przeszkadza. Po skończeniu tej niecierpliw iącej roboty, Be-
d u in i zgarnąwszy kolonaty, biorą konia za uzdę i oddają
nabyw cy, poczem z g rz y w y w y ry w a ją k ilk a włosów, grud
k ą ziemi w y trą konia, i to włosie razem z ziemią, ja k każe
obyczaj, staje się własnością kupującego.
Tymczasem ju ż
po całym trybucie gruchnęła wieść, że koń sprzedany....
Z la tu ją się tłu m y nieproszonych panegirystów sprzedanego
konia, ten i ów w ychw ala jego cnoty i w yw odzi w ysoki
ród, przytacza zadziwiające czyny... Słowem, ro b i się zgiełk
ja k w bóżnicy... Szalony entuzyazm ogarnia g ło w y; m yśla ł
byś, że dopiero pierwszy raz w idzą ta k fenomenalnego k o
n ia
Pozostaje tu ty lk o ja k można naj Spieszniej mieć
pod rę ką pewnego człowieka, k tó ry b y konia odprowadził
do miasta, gdzie mam ju ż przygotowane stajnie — i to
jeszcze trzeba go zaopatrzyć w pieniądze, aby się m iał
czem okupić, gdy go napadną Beduini z innego try b u
tu. Zdarzyło się to i Rzewuskiemu, że k ie d y A rabow ie
męczyli się nad nieskończenie
d ługim rachunkiem ko-
lonatów, powstał alarm na w id o k zbliżającego się nieprzy
jaciela.... W m gnieniu oka Beduini zostaw ili na ziemi nie
zliczone pieniądze, a sami dopadłszy koni, z n ik li w gonit
wie.... I n ig d y ju ż nie spotkałeś się z koniem, któregoś
k upił....
Z kupnem klaczy jeszcze większe ceregiele.... bo k a ż
da klacz ma w łaścicieli bez lik u , zwłaszcza gdy je st ju ż
stanowiona.
Zresztą cena je j byw a nierównie większa od
ceny ogiera.
K ło p o ty je d n a k nie kończą się nawet, g d y
a
Y stajni portowego m iasta zgromadzisz partyę neżdów
i kohejlanów .
T łu m amatorów ciśnie się natrętnie, a nie
masz praw a zabronić praw ow iernym muzułmanom patrzeć
na konie spokrewnione z klaczą Mahometa.... Również g d jr
przyjdzie w ysyłać konie do E u ro p y —now y kłopot. Często
zdarza się, że zwierzchność zakazuje w yw ozu, lub tłu m
pospólstwa ząstąpi drogę i nie puszcza, a nieraz ja k i hultaj
Dostları ilə paylaş: |