przyczepi się do konia i utrzym uje, że to ten sam co mu
go skradziono... N ie pozostaje nic innego, ty lk o płacić
a płacić, aby się opędzić tym wydrwigroszom .
„J a sam— pisze Rzewuski—będące emirem beduińskim,
ubrany ja k oni, m ówiący icb językiem , znający ich zw y
czaje, doznałem nieskończonych przykrości w Damaszku,
gdym w y p ra w ia ł partyę ko n i kupionych dla królow ej w ir-
tem berskiej; a na ja k ie ż dopiero męczarnie w ystaw ia
się chrześcianin, p rzybyw ający do A ra b ii dla kupna koni,
a nieum iejący ani ję z y k a , ani znający zwyczajów, ani też
obeznany z rassami!... Choćby to b y ł najzawołańszy koniarz
w Europie, w A ra b ii będzie nieukiem .”
W ziąwszy pod kredkę te wszystkie okoliczności, p rz y
chodzi się do przekonania, że kupno koni w pustyni a ra b
skiej bardzo je st kosztowne, bardzo uciążliwe i bardzo nie
bezpieczne.
Jednemu Rzewuskiemu, k tó ry b y ł w y ją tk ie m w swo
im rodzaju, pow iodło się w yprow adzić z tego arabskiego
p ie kła najw iększą ilość i to najlepszych koni. Za je g o tam
pobytu b a w ili dw aj Francuzi w Damaszku, w ysła n i po ko-
uie przez L u d w ik a X V I I I : jeden b y ł hrabia de Portes i pan
Damoiseau, znakom ity weterynarz, k tó ry napisał nawet re-
lacyę o tej w ypraw ie. B y li to w ie lcy znawcy — atoli nie
m ogli się poszczycić ta k obfitem żniwem, ja k nasz emir,
k tó ry w y p ro w a d z ił z 'Neżdu 137 sztuk, a w tej liczbie 33
klaczy.
Znalazłem też spis im ienny wszystkich tych czworo
nogów dostarczonych K atarzynie Paw łów nie kró lo w e j w ir-
teinberskiej, cesarzowi A leksandrow i, w ielkiem u w ezyrow i
Derwiszowi baszy, i tych, które zatrzym ał dla siebie.
D la pierwszej sprow adził 13 klaczy i 1- ogierów
ueżdów kohejlanów; dla drugiego 3 klacze, 5 ogierów;
dla trzeciego: 12 ogierów;
sobie zostawił ,18 kla c z y , 52
ogiery. Oprócz tego, jeszcze przed podróżą do A ra b ii m iał
ju ż w dobrach swoich stadninę ko n i oryentalnych, które
n a b y ł od naszych kra jo w y c h amatorów koni. M ów i też
0
nich z najwiekszem uwielbieniem i w ylicza wszystkie
najsławniejsze stada.
„ I tak za moich czasów sprowa
dzano w ie lk im kosztem konie ze Wschodu: sprowadzał je
•E M IR T A D Z -E L F A H E R .
223
224
D Z IE Ł A Ł U C Y A N A S IE M IE N S K IE G O .
k ró l S tanisław August, sprowadzał książę feldm arszałek
Czartoryski mój dziad wujeczny, hrabia Stecki w. cho
rąży koronny, książę Sanguszko (Hieronim ) wojewoda wo
ły ń s k i, którego koniuszy Muszyński byw a ł w Halebie,
w Damaszku, w Hamie, Marze, Homsie i t. d. i p rzyp ro w a
d ził ztamtąd 18 ogierów — a nakoniec ja sam, k tó ry
w yprow adziłem z pustyni Neżdu sto trzydzieści siedm sztuk.
Wszyscy pracow aliśm y skutecznie nad doskonaleniem na
szej kra jo w e j rassy.
Zresztą stadniny naszych ziem wiele
zawdzięczają uczonemu Obodyńskiemn, znawcy i jeźdźcy
niezrównanemu w swoim rodzaju.
Albowiem do wybornej
szkoły maneżu, łą czył on śmiałość i umiejętność toczenia
koniem po oryentalnemu.
Dziś jeszcze, choć ma la t 84,
przechodzi znanych m i najw yborniejszych kawalerzystów
w naszych stronach, gdzie ja k wiadomo, każdy na to się
sadzi, aby za doskonałego jeźdźca uchodził.” *)
To w ie lkie rozm iłowanie się emira w koniach, n ie tylko
było w harm onii z je g o lotną fantazyą, któ ra nie mogąc
mieć skrzydeł u ramion, chciała je przynajm niej zastąpić
czworonogim biegunem zgadującym myśl pana — lecz
jeszcze łączyło się z w idokam i publicznej użyteczności. A n i
w ątpić, że sawrańskie i koźm inieckie stada emira b y ły b y
się znakomicie przyczyn iły do popraw y rass naszych koni,
g dyby burza 1831 ro ku nie b yła rozm iotła tych zakładów
z ta k im trudem i kosztem zaprowadzone.
T a k tedy Rzewuski, farysując w pustyniach Neżdu
w interesie zakupna ogierów, poznał ten k ra j rzadko stopą
cudzoziemca deptany; p o lu b ił obyczaje Beduinów, i ci na
wzajem zachw ycali się je g o mądrem słowem, sprawnością
do konia i ko p ii, i tą wyższością w łaściw ą zdolnościom
wrodzonym spotęgowanym wykształceniem um ysłu i serca.
K to ja k on pow iada o sobie:
„Przebiegłem Cylicyę,
Jezyt i trzykro ć spodróźowałem Azyę M n ie jszą ,” ten m ógł
*) Dając tu ty lk o w pobieżnych rysach obraz handlu końmi
w A rab ii, zostawiam rozw inięcie studyów o koniach Neżdu znakom i
temu znawcy i m iłośnikow i koni panu m arszałkowi liutkow skiem u,
k tó ry w osobnym a rtyku le zdał sprawę z najważniejszej pracy W ac
ła w a Ezewuskiego: Sur les chevaux orienlaux i t. d.
pozawiązywać znajomości na całym tym obszarze, dać sie
poznać, nabyć rozgłosu, ja k i zw ykle przyw iązuje się do
osoby odznaczającej się charakterem i niepospolitemi przy
miotami siły, odwagi, przytomności, rozumu.
Ten błędny, z pod gw iazdy polarnćj przybyw ający
rycerz, w któ rym bujnej im aginacyi Beduin w idzi ja k b y
wcielenie się swego poetycznego A n ta ra , umie szczęśliwie
Wymyśloną pow iastką zrobić się bratem Araba.
Zresztą
ezyż nie m ówi ich ję zykie m tak dobrze ja k oni? czyż ustę
puje im w dosiadaniu rumaka, w robieniu kopią, w rzu
caniu dzirytem ? a nie przewyższa w ty lu innych przy
miotach?
Otoż w je d n ym z trybutów , gdy go zaczęto pytać,
zkąd przybyw a, i gdzie są tacy Arabowie ja k on? Zaczął
im rozpowiadać o Skanderze el Szamali, sułtanie padysza
chu gw iazdy polarnej — czyli o carze Aleksandrze...
— N ie słyszeliśmy n igdy o nim; gdzież jego państwa?
ja k wygląda? czy piękne ma konie?
I on w sposób tra fia ją cy do ich pojęcia, m alow ał im
Skand era:
— Jest to pan całej północy; w jego państwach nieu
stannie świeci gwiazda polarna; po ich obszarze więcej niż
sześćset trybutów beduińskich przebiega niezbrodzone pu
stynie. W ojska jego nieprzeliczone; skarby niewyczerpane,
:i on sam i wzrostem, i pięknością przewyższa swoich pod
danych.
Oczy ma czarne, brodę gładkow łosą, m iękką,
u długą po sam pas, a siłę ogromną.
T r o n
jego hebanowy,
czarny, ja k najciemniejsza noc, lśni się dyamentami ta kie j
wielkości, że Szach N adir, słysząc co mu posłowie opo
w ia d a li o tych cudach, nie posiadał się z zazdrości... Sło
wem Skander w ie lk i w o jo w n ik, odważny rycerz ma szpa
kow atą klacz, starożytnej rassy, któ re j piersi w jednej b it
wie zorało sto k u l wyrzuconych z arm aty; darował on ją
swemu posłowi zostającemu na dworze sąsiedniego szacha.
Serce Skandera wspaniałe i hojne. Pewnego dnia podobała
mu się bardzo prześliczna klacz chodząca pod jednym
z emirów pustyni, k tó ry p rzyb ył ucałować strzemię car
skie i razem złożyć mu ją w hołdzie; ale gdy się dow ie
dział, ja k kochał tę swoją klacz, zw rócił mu ją i ozdobił
D zieła Lucyana Siemieńskiego. Tom Y .
' E J IIR T A D Z -E L F A H E R .
225
Dostları ilə paylaş: |