İtikâdî Mezheplerde İman-İslam İlişkisi



Yüklə 219,64 Kb.

səhifə1/7
tarix30.10.2018
ölçüsü219,64 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7


İTİKÂDÎ MEZHEPLERDE İMAN-İSLAM İLİŞKİSİ 

 

 



 

 

 



 

    Hilmi KARAAĞAÇ



 



Özet 

İman-islam  ilişkisi,  itikadi  mezheplerin  ihtilaf  ettiği  konulardan  birisidir. 

İman  ve  islam  kavramlarının  eş  ya  da  farklı  anlamlı  kullanımlarını  Kur’an  ve 

hadislerde görmek mümkündür. Bu farklı kullanım iman ve İslam’ın özdeşliği ve 

farklılığı şeklinde iki farklı görüşe kaynaklık etmiştir. Bu çalışmada iman ve islam 

kavramlarının özdeşliği ve farklılığını savunanların dayanakları ele alınacaktır. 



Anahtar Kelimeler: İman, İslam, Mezhep, Tasdik, Amel. 

RELATİON BETWEEN FAİTH AND ISLAM İN CREED-BASED 

SECTS 

Abstract  

The relationship between faith and Islam is one of the most controversial 

issues in terms of sects. It is possible to see the uses of the concepts of faith and 

Islam  with the same or different meanings in Qur’an and hadiths. This uses have 

led to  two opposite views  regarding the  faith and  Islam. One of them stress   the 

fact that both refer to the same thing. The other regards them as separate concepts. 

İn this study, the justifications of these two approaches will be discussed.     

Key Words: Faith, Islam, Sect, Attestation, Action. 

Giriş 

İlk  dönemlerden  itibaren  iman  kavramı  ve  bu  kavram  etrafında  teşekkül 

eden  meseleler,  itikâdî  mezhepler  arasında  tartışılan  konuların  başında 

gelmektedir. Genel anlamda bu meseleler iman, marifet, ikrar ve amel kavramları, 

imanın  artma  ve  eksilmesi,  imanda  istisna,  mukallidin  imanı  ve  büyük  günah 

işleyenin durumu etrafında yoğunlaşmaktadır.  

Bu  dönemde  ele  alınan  diğer  bir  konu  da,  iman  ve  islam  kavramları,  bu 

kavramların  ihtiva  ettiği  anlamlar  ve  birbirlerini  kapsayıp-kapsamadığı 

meselesidir.  Özellikle  Medine  döneminde  ve  müteakip  dönemlerde  İslam 

toplumlarının  güçlenerek  zenginleşmesi,  topluluklar  hâlinde  insanların  İslam’ı 

kabul  etmeleri  sonucunu  doğurmuştur.  Bu  kabul,  bazen  tam  anlamıyla  yeni  ilahi 

dine  teslimiyet  şeklinde  olduğu  gibi;  bazen  de  ölüm  korkusu  ve  emniyette  olma 

gibi  gerekçelerle  şeklî  bir  teslimiyet  biçiminde  olmuştur.  Söz  konusu  farklı 

kabullerin 

isimlendirilmesi 

anlamında 

kullanılan 

iman/islam 

veya 

                                                           



 Yrd. Doç. Dr., Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Kelam Anabilim Dalı Öğretim Üyesi 

(e-posta: hkaraagac@gumushane.edu.tr) 



Yrd. Doç. Dr. Hilmi Karaağaç 

 

Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi                                                2012/2, c. 1, sayı: 2  



 

104 


mümin/Müslüman kavramları, sebeb-i nuzûl

1

  ya da sebeb-i vurûd’a



2

 bağlı olarak 

farklı içeriklerde kullanılmışlardır. Muhtelif ayet ve hadislerde mezkur kavramlar, 

aynı anlamı  ifade  eden eş anlamlı kelimeler olarak

3

  kullanılmakla  beraber  farklı 



anlamlar için de kullanılmıştır.

4

  Bu  durum,  itikâdî  mezheplerin  konu  hakkındaki 



görüşlerinde  farklı  yaklaşımların  ortaya  çıkmasını  doğurmuştur.  Zamanla  bu 

yaklaşımlar ayet ve hadislerle desteklenmiştir. Özellikle hadisler, farklı görüşlere 

delil  olabilecek  nitelikte  sayısız  rivayeti  içerisinde  barındırdığından  her  grup 

kendi görüşü doğrultusundaki rivayetleri ön plana çıkarmıştır. Hatta aynı hadisin 

farklı rivayetleri, hem iman ve islamın özdeşliği hem de farklılığı için delil olarak 

kullanılmıştır. Cibril hadisi

5

 bu tür hadislere güzel bir örnektir. 



Bu  çalışmanın  amacı,  iman  ve  islam  kavramları  etrafında  yürütülen 

tartışmaları  bir  bütünlük  içerisinde  tespit  ederek  değerlendirmektir.  İtikâdî 

mezheplerin  konuya  ilişkin  görüşleri  incelendiğinde,  katî  bir  sınıflandırma 

yapmak mümkün olmamakla birlikte iman ve islam kavramlarının farklı olduğunu 

savunanlar  ile  özdeş  olduğunu  savunanlar  olmak  üzere  iki  farklı  yaklaşım 

sergilendiği  göze  çarpmaktadır.  Eş‘arîler  ve  Selefiye’nin  çoğunluğu,  iman  ve 

islam  kavramlarının  birbirinden  farklı  olduğunu  savunurken,  Mutezile,  Mürcie, 

Mâturîdiye ve bazı Selefiler ise mezkûr kavramların aynı anlamı ifade eden farklı  

ıstılah  olduğu  düşüncesine  sahiptirler.  İman  ve  islam’ın  birbirinden  farklı 

muhtevaya  sahip  kavramlar  olduğunu  düşünenlerin  kendi  aralarında  ihtilaf  ettiği 

diğer bir konu ise bu iki kavramın birbiriyle ilişkisi ve hangisinin daha kapsamlı 

olduğu hususudur.  

İman  ve  islam  kelimeleri,    lügat  yönünden  birbirinden  farklı  anlamlar 

taşırlar.  İman;  inanmak,  güvenmek  ve  kalben  tasdik  etmek  anlamına  gelirken

6

 

islam;  tam  teslimiyet,  kabul  ve  rıza  manalarını  taşır.



7

  Sözkonusu  bu  kavramların 

sahip  oldukları  literal  anlamlarda  mezhepler  arasında  ihtilaf  bulunmaz.  İman  ve 

islam kavramlarının aynı müsemma ve manaya işaret eden tek bir isim olduğunu 

                                                           

1

 Sebeb-i Nüzul: Nüzul ortamında meydana gelen bir hâdise veya Hz. Peygambere yöneltilmiş bir 



soruya, vuku bulduğu günlerde, bir veya daha fazla ayetin, tazammun etmek, cevap vermek veya 

hükmünü  açıklamak  üzere  inmesine  vesile  teşkil  eden  ve  vahyin  nazil  olduğu  ortamı  resmeden 

hadiseye  denir.  Serinsu,  Ahmet  Nedim,  Kur’an’ın  Anlaşılmasında  Esbab-ı  Nüzul’ün  Rolü

İstanbul, 1994, s. 68.   

2

  Sebeb-i  vurûd:  Resulullah’ın  herhangi  bir  sözü  söylemesine  veya  bir  işi  yapmasına  yol  açan 



sebep, vesile ve durumlardır. Aydınlı, Abdullah, Hadis Istılahları Sözlüğü, İstanbul 2011, s. 71. 

3

 Zâriyât 51/35-36; Yûnus 10/84; Âl-i İmrân 3/85,102; Hucurât 49/17. 



4

 Hucurât 49/14. 

5

  Buhârî,  Muhammed  b.  İsmail,  el-Câmiu’s-Sahih,  Kitâbu’l-  İman,  İstanbul  1992,  c.  1,  s.  18; 



Müslim, Müslim b. Haccâc, Sahih, Kitâbu’l- İman, İstanbul 1992c. 1, s. 36,37; Tirmizi, Ebu İsa 

Muhammed b. İsa,  Sünen, Kitâbu’l- İman, İstanbul 1992, c. 5, s. 6-7; Nesâ’i, Ebu Abdurrahman 

Ahmed  b.  Şuayb  b.  Ali,  Sünen,  Kitâbu’l-  İman,  İstanbul  1992,  c.  8,  s.  97-103;  İbn  Mende, 

Muhammed  b.  İshak  b.  Muhammed  b.  Yahya,  Kitabu’l-İman,  thk.:  Ali  b.  Muhammed  Nâsır  el-

Fâkihi, Beyrut 1987, c. 1, s. 118, 312. 

6

  İbn  Manzûr,  Cemaleddin  Ebu’l-Fazl  el-Ifrîkî,    Lisanu’l-Arab,  Beyrut,  1997,  c.  1,  s.  223-225; 



Cürcani,  Ali  b.  Muhammed  eş-Şerif,  Kitabu’t-Ta’rifât,  Beyrut  1985,  s.  41,  Cevheri,  İsmail  b. 

Hammad,  es-Sıhah,  Tâcu’l-Lugat  ve  Sıhahı’l-Arabiyye,  thk.:  Ahmed  Abdulgaffar  Attar,  Beyrut 

1956, c. 5, s. 2071. 

7

 İbn Manzûr, age, c. 6, s. 345; Cürcani, age, s. 23. 






Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə