166
İddialar üzrə hesablaşmaların sintetik uçotu 8 saylı jurnal- orderdə, analitik
uçot isə hər bir debitor və ayrı-ayrı iddialar üzrə 7 saylı cədvəldə aparılır.
Hər bir kommersiya təşkilatı əmlak və şəxsi sığorta fizrə dövlət sığortası
orqanı ilə hesablaşmaları həyata keçirirlər.
Əmlak sığortasına: binaların, tikililərin, maddi qiymətlilərin və digər
əmlakın sığortası; nəqliyyat vəsaitlərinin sığortası; kənd təsərrüfatı bitkilərininin,
mal-qaranın və i.a. (yardımçı kənd təsərrüfatları olan zaman) sığortası; Şəxsi
sığortaya: insan həyatının sığortası; bəd- bəxf hadisələrin sığortası; azyaşlı
uşaqların sığortası; nikah sığortası və digər sığortalar daxildir.
Bir qayda olaraq hər bir təşkilat əmlak sığortası üzrə dövlət sığortasına
ödəyəcəyi məbləği hesablayır və onu istehsal məsrəflərinə və ya təşkilatın
sərəncamında qalan mənfəət hesabına daxil edirlər. Bundan başqa, sığorta edilmiş
əmlak və əkinlər (yardımçı kənd təsərrüfatının mövcud olması hallarında)
zədələnən və ya məhv olan zaman dövlət sığorta orqanları sığortanın əvəzini
ödəməlidir.
Təşkilatların əmlak və əkinlərinin sığortalanmasından başqa, Dövlət
sığortası orqanları təşkilatın işçiləri ilə fərdi sığorta üzrə müqavilə bağlayır. Dövlət
sığortası orqanları təşkilatın işçiləri ilə bağlanmış müqavilə üzrə fərdi sığortanın
hesablaşmalarını təşkilat vasitəsi ilə həyata keçirə bilər. Əmlak və şəxsi sığorta üzrə
dövlət sığortası ilə hesablaşmaların uçotu 515.1 saylı «Digər qısamüddətli
qiymətləndirilmiş öhdəliklər» hesabında aparılır. Bu hesab passiv hesabdır: dövlət
sığortasına köçürüləsi sığorta ödəmələri, həmçinin sığorta ödəmələrinin daxil olması
hesabın kreditində, hesablanmış sığorta ödənişlərinin ödənilməsi, sığorta hadisələri
üzrə itkinin silinməsi, həmçinin təşkilatın işçilərinə sığorta müqaviləsi üzrə
hesablanmış sığorta ödəmələrinin məbləği isə debetində əks etdirilir.
Beləliklə, təşkilatda sığorta ödəmələri hesablanan zaman 721 saylı «İnzibati
xərclər», 202 saylı «İstehsalat məsrəfləri» və b. hesabların debetinə 515 saylı «Digər
uzunmüddətli qiymətləndirilmiş öhdə- liklər» hesabının 1-ci subhesabının kreditinə
yazılış verilir.
Sığorta ödəmələrinin məbləğləri sığorta təşkilatlarına köçürülən zaman 515
saylı «Digər uzunmüddətli qiymətləndirilmiş öhdəliklər» hesabının 1-ci
subhesabının debetinə 223 saylı «Bank hesablaşma hesabları» hesabının kreditinə
mühasibat yazılışı tərtib olunur.
Sığorta hadisələri üzrə itkiləri (istehsalat ehtiyatlarının, hazır məmulatların
və digər maddi qiymətlilərin məhv olması və korlanması) istehsalat ehtiyatlarını,
torpaq, tikili və avadanlıqların və s.
167
uçota olan hesabların kreditindən 515 saylı hesabın 1-ci subhesabının debetinə aid
edilir. Təşkilatların sığorta müqaviləsinə müvafiq olaraq, təşkilatlar tərəfindən
alınmış sığorta ödəmələrinin məbləğləri mühasibat uçotunda aşağıdakı kimi əks
etdirilir:
223 saylı «Bank hesablaşma hesablan» hesabının debeti 515 saylı «Digər
uzunmüddətli qiymətləndirilmiş öhdəliklər» hesa- bmml-ci subhesabının krediti
Sığorta hadisələrindən sığorta ödəmələri ilə ödənilməyən itkilər mühasibat
uçotunda aşağıdakı kimi əks etdirilir:
801 saylı «Ümumi mənfəət (zərər)» hesabının debeti 515 saylı «Digər
uzunmüddətli qiymətləndirilmiş öhdəliklər» hesabının 1-ei subhesabının krediti.
Təşkilat işçilərindən tutulmuş sığorta ödəmələrinin məbləği hər ay dövlət
sığorta orqanlarına köçürülür və ona aşağıdakı mühasibat yazılışı tərtib olunur:
533 saylı «Əməyin ödənilməsi üzrə işçi heyətinə olan qısamüddətli kreditor
borcları» hesabının debeti
515 saylı «Digər uzunmüddətli qiymətləndirilmiş öhdəliklər» hesabının 1-ci
subhesabının krediti
Ödənilən məbləğlər dövlət sığortasına köçürülən zaman:
515 saylı «Digər uzunmüddətli qiymətləndirilmiş öhdəliklər» hesabının 1-ei
subhesabının debeti
223 saylı «Bank hesablaşma hesablan» hesabının krediti kimi mühasibat
köçürməsi tərtib edilir.
515 saylı hesabın 1-ci subhesabı üzrə hesablaşmaların analitik uçotu
sığortaçılar və ayrı-ayrı sığorta müqavilələri üzrə aparılır.
Təsərrüfat fəaliyyəti prosesində büdcəyə ödəmələrdən başqa
müəssisələr büdcədənkənar və digər fondlara ödəmələr etməyə də borcludurlar.
Ödəmə məbləğlərindən asılı olaraq ödəmələrin bu hissəsi aşağıdakı yarımqruplara
bölünür:
1)
İstehsal xərclərinə daxil edilənlər (yol fonduna və s.);
2)
Məhsulların satışı hesabına həyata keçirilənlər; mənfəətdən ödəmələr
(uşaq müəssisələrinin saxlanmasına).
Dövlət orqanları ilə ödəmənin həmin növü üzrə hesablaşmalar 523 saylı
«Digər məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər» hesabında ümumiləşdirilir. Bu, passiv
hesabdır. Bu hesabın kreditində büdcədənkənar fondlara hesablanmış ödəmələr,
debetində isə bu fondlara həqiqi köçürülmüş məbləğlər əks etdirilir.
Büdcədənkənar fondlara ödə-
Dostları ilə paylaş: |