[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə134/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   130   131   132   133   134   135   136   137   ...   282

237 

 

neft  məhsullarına  heç  bir  a ksiz  rüsumları  qoyulmu r  və  bütün  yüklər  maneəsiz  bura xılırdı.  General  U.To mson  ingilis  zabit lərini 



yoxlamağı  A zərbaycan  Cü mhuriyyətinin  dəmir  yolu  işçilərinə  qadağan  etmişdi.  Mü lki  idarəçilik  sahələrinə  də  müdaxilə  edən 

ingilislər pul əsginaslarının bura xılmasını ö z nə zarətinə götürmüş, əhalinin ərzaq la tə minatı sistemin i yenidən qurmuş, neft hasilatı 

və dəmir yolu sahələrində mövcud ə mək münaqişələrini özləri həll et mə k üçün Əmə k idarəsi yarat mışdılar. İngilis ko mandanlığının 

əmri  ilə  A zərbaycanın  Hərbi  Nazirliy i  silahlı  qüvvələri  ilə  b irlikdə  Bakıdan  çıxarılaraq,  Gəncəyə  köçürülmüşdü.  Bütün  bunlarla 

yanaşı, general-qubernator U.To mson Azərbaycandakı ictimai-siyasi reallıqla yaxından tanış olduqdan sonra, 1918 il dekabrın 28-də 

bəyanatla  çıxış  etdi:  "Fətəli  xan  Xoyskinin  sədrliyi  ilə  koa lisiyalı  A zərbaycan  Höku məti  yarad ıldığı  üçün  bəyan  edirəm  ki, 

Müttəfiqlərin Ko mandanlığ ı A zərbaycan ərazisində yeganə yerli qanuni hakimiyyət kimi bu Höku mətə tam dəstək verəcəkdir". 

1918 


ilin  dekabrında  ingilis  general  –   qubernatorunun  əmri  ilə  Qarabağ  və  Zəngəzurun  Azərbaycan  Hökü mətinin  

idarəsinə verildiy i e lan olundu. 

1919 

ilin  əvvəllərindən  başlayaraq,  Azərbaycan  Hökü məti  Ba kı  ingilis  general-qubernatorluğunun  ləğv  edilməsi 



uğrunda mübarizə aparırdı. Bu məqsədlə Azərbaycan Hökü mətinin Paris sülh konfransındakı (1919-20) nümayəndəheyətinin başçısı 

Əlimərdan  bəy  Topçubaşova  da  tapşırılmışdı  ki,  əldə  olan  bütün  vasitələrlə  ingilis  general  -  qubernatorluğunun  ləğvinə  çalışsın. 

Azərbaycan Xaric i  İşlər Na zirliyin in Topçubaşova teleqramında göstərilirdi: ―Nəyin hesabına olursa-olsun, Ba kıda  ingilis general-

qubernatorluğunun 

ləğv 

edilməsinə 



nail 

o lmaq 


lazımd ır. 

Əks 


təqdirdə 

idarəçilik  nöqteyi-nəzə rindən  dözü lmə z  hesab  edilən  ikiha kimiyyətlilik  alınır.  Sonra   sizdən  belə   bir  xah işimiz  var  ki,  ingilis  

ko mandanlığın ın  bizim  maliyyə  işlərinə  qarış mamasına  nail  o lasınız".  Xarici  İşlər  Nazirliy i  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyy ətinin 

suverenliyin i po zan bu  məsələ  ilə  bağlı Avropa və A merika dövlətlə rinə  etira z notası göndərilməsini, Avropa  mətbuatında bunun 

Azərbaycanın da xili işlərinə müda xilə  olduğu barədə yazı verilməsin i vacib sayırdı. 

Digər tərəfdən, uzun  müddət A zərbaycanda qaldıqla rına görə  nara zılıq edən, vətənə qayıt maq  istəyən ingilis əsgərlərinin  

sıralarında  intizamsızlıq  güclənird i.  Artıq  Azərbaycan  Höku mətinin  Azərbaycan  xalqın ın  iradəsini  əks  etdirdiy inə  əmin   olan 

müttəfiq ko mandanlıq  1919 il aprelin əvvəllərində Azərbaycan silahlı qüvvələrin in azsaylı  kontingentinin Bakıda yerləşdirilməsinə 

razılıq vermişdi. İngilis ko mandanlığı A zərbaycanı tərk etməzdən əvvəl hərbi ləvazimatı Könüllü orduya, Xəzər hərbi donanmasın ı 

isə  hələ  1919  ilin  əvvəllərində  Denikinə  vermişdi.  A zərbaycan  Höku mət i  buna  qarşı  kəskin  etiraz  notası  ilə  ç ıxış  etdi.  İngilislə r 

Bakın ı tərk edərkən şəhər limamının  idarəçiliyin i, hərb i hissələrin radiostansiyalarını, ordunun hərbi sursatını və hərbi gəmilərinin  

bir h issəsini Azərbaycan Höku mət inə qaytarmışdıla r. 

Be ləliklə,  1918  il  noyabrın  17-də  Ba kıya  daxil  olmuş  ingilis  qoşunları  1919  ilin  avqustunda  Azərbaycanı  tərk  etdilər. 

Azərbaycan  paytaxtında   ingilis  general-qubernatorluğunun  mövcudluğu  nə  qədər  acınacaqlı  olsa  da,  o,  obyektiv  ola raq,  ölkədə  

gedən  demokrat ik  p roseslərin  inkişafında,  dövlət  hakimiyyəti  təsisatlarının  möhkə mləndirilməsində,  başlıcası  isə,  Azərbaycanın 

müstəqilliy inin   və  ərazi  bütövlüyünün  Rusiyanın  imperiyapərəst  qüvvələrinin  hücu mundan  xilas  olmasında,  müvəqqəti  də  olsa, 

əhəmiyyətli rol oynamışdır. 

 

Əd.: 

Azərbaycan tarixi,  7  cilddə, c.5,  B., 2001;  Nəsibzadə  N.,  Azərbaycan  Demokratik  Respublikası  (məqalələr  və  sənədlər),  B., 1990;  Həsənov  C, 

Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində (1918-1920-ci illər), B., 1993. 

 

BAKl  ĠSTEHKAMÇILAR  HĠSSƏSĠ  Denikin qoşunlarının təcavüzü təhlükəsinə qarşı Dövlət Müdafiə Komitəsinin 1919 

il  13  sentyabr  tarixli  qərarı  ilə  yaradılmış  hərbi  müdafiə  strukruru.  Hə rbi  Na zirliy in  Topçu  idarəsinin  rəisi  general-mayor  Murad 

Gəray Tle xas Ba kı iskehka mç ılar hissəsinin rə isi təyin  edildi. Dövlət Müdafiə  Ko mitəsinin 1919 il 13 sentyabr tarixli ə mrinə ə sasən 

Bakı iskehkamçılar hissəsinin rəisinə ölkənin müdafiəsi üçün zəruri olan hər hansı əmlakı müsadirə etmək hüququ verild i. 

Bakı  istehkamçılar  hissəsi  strateji  əhəmiyyətinə  görə  birinci  dərəcəli  qalaya  bərabər  idi.  Onun  hüdudları  Qızılburundan 

Ələtə qədər  müəyyənləşdirilmişdi.  Birbaşa hərbi nazirə tabe olan hissələrdən başqa, Bakı qarn izonunun digər hissələri də -  Bakın ın 

hərbi  liman ı,  oradakı  ü zən  obyektlər,  Nizovaya  (Niya zabad)  liman  körpüsündən  tutmuş  Ələt  stansiyasına  qədər  sahil  boyunca 

yerləşdirilmiş  toplar  da  istehkamç ılar  h iss əsinin  tabeliyinə  verilmişdi.  İstehkamç ıla r  hissəsinin  öz  bayrağı  var  idi.  Hə min  b ayraq 

Bayıl burnunda, 

 

 




238 

 

 



 

 

 




239 

 

 



 

 

 



 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   130   131   132   133   134   135   136   137   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə