[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə218/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   214   215   216   217   218   219   220   221   ...   282

360 

 

ƏDƏN-in  əkinçilik  şöbəsinin  1919  il  üçün  təxmini  gəliri  4573182  manat  oldu.  Hərbi  nazirliyin  sərəncamına 



verilmiş taxıl da nəzərə alındıqda bu gəlir daha ço x  idi.  Əkinçilik şöbəsinin nazirliyin şurasına təqdim etdiyi  1920  il üçün 

smetanın  mədaxil hissəsi 26789872  manat,  məxaric hissəsi isə  4596460  manat id i  (Gəncə quberniyası əkinçilik şöbəsinin 

məda xil və mə xa ric i da xil o lmaqla ). 

Nazirliyin  kənd  təsərrüfatı  şöbesi  1919  ildə  həm  mə rkəzi  orqanın,  hə m  də  onun  əyalətlərdəki  idarə lərinin  

formalaşdırılması  ilə  məşğul  olurdu.  Şöbə  kənd  təsərrüfatı  sahəsində  nümunəvi  təsərrüfat  və  təcrübə  sahələrinin  yara-

dılmasına,  kənd  təsərrüfatı  zərərvericilərinə  qarşı  mübarizəyə,  şərab  və şərab  məhsulları  ko mitəsinin  formalaşdırılmasına, 

habelə kənd təsərrüfatı te xn ikasının  inkişafına və əhalin in kənd təsərrüfatı a lətlə rilə tə min edilməsinə və s.  işlərə  rəhbərlik 

edirdi. 


Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  Pa rla mentinin  1919  il  8  may  tarixli  qanunu  ilə  aqronom  xid mət i  və  kənd  təsər-

rüfatı  ziyanvericilərinə qarşı  mübarizə  idarəsi daxili  işlər nazirliy inin tabeliyindən alınıb  ƏDƏN-in sərəncamına verildi və 

nazirliyin kənd təsərrüfatı şöbəsi ilə b irləşdirild i. 

ƏDƏN-in  aqrar  islahatlar  şöbəsi  Azərbaycan  Höku mətinin   1919  il  6  iyun  tarixli  qərarı  ilə  yaradılmışdı.  Azər-

baycan Xalq  Cü mhuriyyəti əhalisinin torpaqla təminatı və şəxsi  istifadədə olan  meşələrin dövlət  mü lkiyyəti elan edilməsi 

haqqında qanun layihələrinin hazırlan ması şöbənin fəaliyyətində mühüm hadisə olmuşdu. 

ƏDƏN-də  uzun  müddət  ərzində  hazırlanan  Torpaq  islahatı  haqqında  29  maddədən  ibarət  qanun  layihəsi  1920  il 

fevralın  21-də  ü mu mxalq  müzakirəsi  məqsədi  ilə  mətbuatda  dərc  olundu.  Həmin  qanun  layihəsinə  görə,  torpaq  üzərində 

xüsusi  mü lkiyyət  hüququ  saxlan ılmaqla  torpaqların  onların  sahibləri  tərəfindən  istifadə  olunmayan  hissəsi  hökumət 

tərəfindən pulla a lınaraq torpaqsız kəndlilərə paylan ma lı id i.  Digər tərəfdən hə min torpaqları a lmaq üçün kəndlilə rə dövlət 

tərəfindən güzəştli şərtlərlə  kredit verilməsi nəzə rdə tutulurdu.  La kin  ya xınlaşan sovet işğalı nəticəsində bu qanunu qəbul 

etmə k mü mkün olmad ı. 

1920  il  apre lin  27-də  Azə rbaycanın  Sovet  Rusiyası  tərəfindən  işğal  o lunması  nəticəsində  ƏDƏN-in  həyata 

keçirməyə başladığı islahatlar yarımçıq qaldı. 



 

Əd.: 

Aзepбaйджанская  Демократиская    Pecnублика  (1918-1920),  Законодательные  акты  (сборник  документов),  Б.,  1998; 

Aдpec-календары Aзepбaйджанской  Pecnублики нa 1920 r.,   B., 1920;  Paşayev A., Açılmamış səhifələrin izi ilə, B., 2001. 

 

ƏKS ĠNQĠLABLA  MÜBARĠZƏ  TƏġ KĠLATI  (ƏMT)  -  Azərbaycan  Xalq   Cü mhuriyyətinin  Dövlət  Müdafiə 

Komitəsi ilə eyni va xtda (1919, 11 iyun) və ona tabe qurum kimi yaradılmış əks-kəşfiyyat orqanı. 

Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  yarandığı  ilk  günlərdən  böyük  təhlükələrlə  qarşılaş malı  oldu.  Be lə  ki,  mü xtə lif 

dövlətlər  mühü m  geosiyasi  bölgədə  yerləşən  Azərbaycanı  ö zünün  nüfüz  dairəsinə  salmaq   məqsədilə  açıq   mübarizə 

aparırdılar.  Ən  böyük  təhlükə  mənbələri  "vahid  və  bölünməz  Rusiya"  uğrunda  mübarizə  aparan  Denikin  ordusu,  proletar 

beynəlmilə lç iliyin i ə ldə bayraq edən bolşevik Rusiyası və "Böyük  Ermənistan" yaratmaq  xülyası  ilə  azə rbaycanlılara qarşı 

tarixdə  görün mə miş  vəhşiliklər  və  soyqırımları  törədən  daşnaklar  və  daşnak  Ermən istanı  idi.  Bu  qüvvələrin  hər  biri 

Azərbaycanda,  xüsusilə də  Bakıda geniş tə xribatla r törədir, Azərbaycan Xa lq  Cü mhuriyyətinin  möhkə mlən məsinə, ölkədə 

qayda-qanun yaradılmasına  mane olmağa ça lışırdılar. Den ikin qüvvələri Şima li  Qafqazı tutduqdan sonra Azərbaycan üçün 

daha  böyük  təhlükə  yarandı.  1919  il  fevralın  18-də  Parlamentin  iclasında  çıxış  edən  Fətəli  xan  Xoyski  Azərbaycanda, 

xüsusilə  də  Bakıda  general  Prjevalskin in  rəhbərliyi  ilə  Denikinə  yardım  göstərən  qüvvələrin  gizli  surətdə  silahlı  hərbi 

dəstələr  təşkil  etdiklərini,  ağqvardiyaçıla r  üçün  əsgər  yazılışı  aparıld ığını  bildirdi.  Denikin  qüvvələrinin  1919  il  may ın 

axırlarında  Dərbəndi  tutması  nəinki  Azərbaycanı,  həmçinin   bütün  Cənubi  Qafqazı  böyük  təhlükə  qarşısında  qoydu. 

Azərbaycan  Xa lq  Cü mhuriyyəti  Hö ku mətin in  1919  il  iyunun  9-da   keç irilən  iclasında  Parla mentin  tövsiyəsi  ilə   dövlətin 

müdafiəsi üçün  xüsusi orqan -  5 nəfər höku mət üzvündən (baş nazir, hərbi,  xarici  işlər, yollar və əd liyyə nazirləri)  ibarət 

Dövlət Müdafiə Ko mitəsinin yaradılması qərara alındı. 

Azərbaycanda təxribatlara  qarşı xüsusi mübarizə  strukturunun - Əks-inqilab la Mübarizə  Təşkilatın ın yaradılması da  

bununla  eyni  vaxta  təsadüf  edir.  Azə rbaycanda  əks-kəşfiyyat  işi  ilə  hələ  1919  ilin  yanvarından  hərbi  kəşfiyyat  məşğul 

olurdu. Hə min  il  mart ın  26-da hərbi nazir Sə məd bəy Mehmandarovun ə mri  ilə  Baş qərargahın  Baş  idarəsi yaradıldı.  Baş 

idarənin strukturunda is ə 4 bölmədən ibarət  general-kvart irmeyster idarəsi yarad ılması nə zərdə tutulurdu. İdarəyə da xil o lan 

4 bölmədən b iri kəşfiyyat və əks-kəşfıyyat bölməsi idi. ƏMT-na gəlincə, quru mun formalaşdırılması parlamentin "Müsavat" 

fraksiyasının ü zvü Məmmədbağır bəy Şey xzamanlıya həvalə edilmiş, onun müavini isə sonralar naməlu m şəxslər tərəfindən 

qətlə yetirilmiş sosialist Mir  Fəttah Musəvi təyin olun muşdu. M.Şey xza man lı təşkilata  həmin  il avqustun 20-dək başçılıq 

etmiş,  istefa  verdikdən  sonra  yerinə  qardaşı  Nağı  bəy  Şey xzamanlı  təyin  edilmişdi.  1919  il  noyabrın  19-dan  qurum 

başçısının müavini Mah mud bəy Səfikürdski id i. 

Təşkilat ın  ə mə kdaşları  a rasında  mü xtəlif  partiya  və  siyasi  cərəyanların  nümayəndələri  var  id i.  Onun  agentləri 

sırasında  Lavrenti  Beriya  da  olmuşdur.  Təşkilatın  arxiv  sənədlərindən,  ayrı-ayrı  şəxslərə  göndərilmiş  məktublardan  aydın 

olur ki,  Bakıda Denikin ordusunun casus ları ilə erməni-daşnak casusları sıx əlaqədə işləmiş, geniş casusluq şəbəkəsi yarada 

bilmişdilər. Denikin ordusunun Azərbaycana qarşı təxribatı ilə əlaqədar ƏMT-nin saxlad ığı və həbs etdiyi şəxslərin əksəriyyəti 

ermənilər id i. 

 

 



 

 

 



 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   214   215   216   217   218   219   220   221   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə