[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə85/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   81   82   83   84   85   86   87   88   ...   282

155 

 

Azərbaycan  tərəfindən  Behbud  xan  Cavanşirin,  Gü rcüstan  tərəfindən  həmin  ö lkən in  Azə rbaycan  Höku mət i  yanındakı 



diplomatik nü mayəndəsi Nikolay Kartsivadzenin imza ladıqları bu sənədə görə, tərəflər də mir yolu ilə daşınan yüklər üçün 1 

il  müddətində azad tranzitə, yəni gö mrük rüsumu alın mamasına razılıq verd ilər. A zərbaycan tərəfi  Gürcüstan əhalisinin və 

dəmir yolla rın ın ehtiyacla rın ı ödə mək üçün il ərzində 1  milyon pud ağ neft,  mazut və sürtkü yağı göndərməyi,  Gü rcüstan 

tərəfi  isə  Azə rbaycan  dəmir  yollarının   ehtiyacını  ödəmə k  üçün  zə ruri  materia lla r  və  daş  kö mür  göndərməyi  öhdəsinə 

götürdü. 

1919  il yanvarın  3-də Tiflisdə Azərbaycanla  Gü rcüstan arasında teleqraf  rabitəsi, yanvarın  4-də isə poçt  xid məti 

haqqında  sazişlər  və  poçt  bağlamaların ın  dəmir  yolu  ilə  daşınması  haqqında  konvensiya  bağlandı.  Hər  iki  ö lkənin  poçt-

teleqraf  idarəsi  rə islərinin   imza ladıq ları  bu  s ənədlər  beynəlxa lq  teleqraf  və  poçt  xid mətini  niza ma   salmağa  və  in kişaf 

etdirməyə şərait ya ratdı. A zərbaycanın və Gürcüstanın ən mühüm şəhərləri a rasında daimi teleqraf rab itəsi yaradıldı, hər iki 

respublikanın vətəndaşlarına beynəlxalq teleqrafdan istifadə hüququ verilməsi, göndərilən teleqramların  məzmununun gizli 

saxlan masın ın  təmin  edilməsi  haqqında  razılaşma  əldə  ed ild i.  Həmçinin,  poçt  ilə  bağlama  göndərilməsi,  çap  məhsulları 

daşınması üzrə tariflər müəyyənləşdirildi. 

1919  il  martın  8-də  A zərbaycanla  Gü rcüstan  arasında  dəmir  yolu  rab itəsi  haqqında  saziş  bağlandı.  Azərbaycan 

yollar naziri  Xudadat bəy Məlik-Aslanov və Gürcüstan yollar naziri vəzifəsini ic ra edən İsidor Malaniyanın imzaladıq ları bu 

sənədə görə, 1918  mayın  26-nadək hər  iki respublikanın ə razisində olmuş parovoz və vaqonlar, bu  məsələ   xüsusi arbitra j 

ko missiyasında  həll  edilənə  qədər,  bütünlüklə  həmin  dövlətin   ixtiyarında  qalırd ı.  Sazişə  əsasən,  tərəflər  arasında  yük 

vaqonları  mübadiləsi şərtləri, yükdaşıma tarifləri nizama salındı.  Bakı  ilə Tiflis arasında gündəlik birbaşa sərnişin qatarları 

hərəkət et məyə başladı. 

1919 

il  iyunun  4-də  Tiflisdə  A zə rbaycan ,  Gürcüstan  və  Ermən istan  aras ında  ə lav ə  Zaqa fqa ziy a  bonu  



buraxılmas ı haqq ında saziş imzalandı. Bu  sazişə görə, Döv lət ban kın ın  Tiflis  kontoru  A zərbaycan  Xalq  Cü mhu riyyəti 

üçün 180 milyon rubl məb ləğində bon buraxmalı idi. 

Hə min gün  Gürcüstanla Azərbaycan arasında imza lan mış başqa bir saziş ə görə, Azərbaycan öz payına düşən 180 

milyon  rubl  məbləğində  Zaqafqaziya  bonunun  60  milyon  rublunu  Gürcüstan  hökumətinə  verdi.  Əvəzində  Gürcüstan 

hökuməti öz ərazisində 15 milyon rubl məbləğ ində Azərbaycan və Bakı bonunun sərbəst dəyişdirilməsinə razılıq verdi. 

1920 


il fevralın 5-də Bakıda A zərbaycanla Gü rcüstan arasında tranzit yüklər haqqında müqavilə imzalandı. Mü- 

qaviləyə  görə,  tərə flər  hər  iki  ölkə  a rasında  tranzit  yüklərin  də mir  yolu  ilə  1  il  müddətində  a zad,  yəni  heç  bir  gö mrük 

rüsumu  ödəmədən  daşın masını  təmin  etməy i  öhdələrinə  götürdülər.  Azərbaycan  Höku məti  bir  il  ərzində  Gü rcüstan 

əhalisinin  və  dəmir  yolunun  ehtiyacını  ödəmək  üçün  ixrac  ediləcək  neft  və  neft  məhsulların ın  16  milyon  puda  qədər 

həcmindən  gömrük  rüsumu  tutulma masma  ica zə  verdi.  Gürcüstan  hökuməti  də  Azə rbaycandan  aldığı  neft  və  neft 

məhsulla rın ı  öz  ə ra zisindən  kənara  göndərmə məy i  öhdəsinə  götürdü,  həmçinin  A zərbaycan  dəmir  yolunun  ehtiyacı  üçün 

lazım  o lan  texn iki  avadanlığın,  daş  kö mür  və  meşə  materialın ın  gö mrük  rüsumu  ödənmədən  daşınmasına  razılıq  verd i. 

1918-20  illərdə  A zərbaycanla  Gü rcüstan  arasında  imzalan mış  bu  s ənədlər  hər  iki  ölkə  arasında  ə mə kdaşlığı  in kişaf 

etdirməyə və dərin ləşdirməyə, dostluq və müttəfiq lik münasibətlərini möhkə mləndirməyə imkan verd i. 

 

Əd:.  Документы  и  материалы  по внешней  политике  Закавказья  и Грузии, Тифлис,  1919;  Aзepбaйджанская  Демократическая 

Pecnублика (1918-1920).Внешняя политика (документы и материалы) , Б., 1998. 



 

AZƏRBAYCAN XALQ CÜMHURĠYYƏTĠ (AXC), A z ə r b a y c a n  C ü m h u r i y y ə t i,   A z ə r b a y c a n  

D e  m o k r a t i  k  R e s p u b l i k a s ı - Birinci dünya müharibəsinin (1914-18) gedişində və Rusiyada Romanovlar  müt-

ləqiyyətinin devrilməsi (1917,  fevral) nəticəsində Şima li A zərbaycanda (Rusiya Azərbaycanında) yaranmış müstəqil dövlət 

(1918,  28  may  -  1920,  28  apre l).  Dünya  tarixin in  ən  demo krat ik  dövlət  quru mla rından  biri.  Türkmüs əlman  Şərqində  ilk 

parlamentli respublika. Paytaxtı  Bakı ş əhəri  idi. A zərbaycan Xalq  Cü mhuriyyətinin yaran ması ərəfəsində Cənubi Qafqazda 

azərbaycanlıların  e lliklə  yaşadıqları  əra zilə r  təqr.  150  min  k v.  k m-ə  bərabər  idi.  1918  ildə  Cənubi  Qa fqazda  müstəqil 

dövlətlər  meydana  gəldikdə  əzəli  Azərbaycan  torpaqlarının  bir  h issəsində  Ermən istan  Respublikası  yaradıld ı.  AXC 

Höku məti, həmçinin, A zərbaycanın qədim mədəniyyət mərkəzlərindən biri və keçmiş İrəvan xanlığının paytaxtı olan İrəvanı 

da ermənilərə gü zəştə getməyə və onu yeni yaradılan  Ermənistan Respublikasının "siyasi  mərkəzi"  kimi tanımağa  məcbur 

oldu.  Be ləliklə ,  Cənubi  Qa fqaz  respublika ları  arasında  sərhəd  məsələlə ri  qis mən  niza ma  salındıqdan  sonra  AXC  Cənubi 

Qafqazdakı tarixi A zərbaycan torpaqlarının  113,9  min kv. km-ni əhatə edirdi. AXC-nin əhalisi 3,3  milyondan çox idi. AXC 

hüquqi,  demokratik,  dünyəvi  dövlət  idi.  Dövlət  hakimiyyəti  üç  qoldan  ibarət  id i:  Parlament,  Hö ku mət,  məh kəmə 

hakimiyyəti. Dövlət  Pa rla ment in qəbul etdiy i qanun və qərarlar əsasında idarə o lunurdu. Parlamentdə Azərbaycan ərazisində 

yaşayan  bütün  xalqlar,  o  cü mlədən  sayca  çox  az  o lduğuna  görə  Parlament  seçkilərində  iştirak  etmək  hüququ  olmayan 

xalq lar  da,  ö z  deputatları  ilə  təmsil  olun muşdular  (türk-müsəlman  əhali  -  80,  ermənilər  —  21;  ruslar  -  10,  almanlar  -  1, 

yəhudilər - 1, gürcülə r - 1, polyaklar - 1, Bakı hə mka rla r ittifaqları - 3, Bakı Neft Sənayeçilə ri İttifaqı - 2). İcra  hakimiyyəti 

Höku mətə  məxsus idi.  Höku mət  Parlament qarşısında cavabdeh idi. AXC Höku məti  1918  il  may ın  28-dən iyunun 16-dək 

Tiflisdə, iyunun 16-dan sentyabrın 17-dək Gəncədə, sentyabrın 17-dən 1920 il aprelin 28-dək Ba kıda fəa liyyət göstərmişdir. 

Azərbaycan Xalq Cü mhuriyyəti Pa ris sülh konfransı  (1919-20)  A li   Şurasının  qərarına  (1920,   11 

 

 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   81   82   83   84   85   86   87   88   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə