Artur Rej ter Epitet w twórczości Gustawa Herlinga-Grudzińskiego



Yüklə 186,19 Kb.

səhifə1/7
tarix30.10.2018
ölçüsü186,19 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7


Artur Rejter

Epitet w twórczości Gustawa

Herlinga-Grudzińskiego

Język Artystyczny 11, 92-109

2001



Artur  Rej ter

Epitet

w  twórczości  Gustawa  Herlinga-Grudzińskiego

Gustaw Herling-Grudziński to  twórca  wszechstronny,  posługujący  się  roz­

maitymi  formami  pisarskimi.  Wśród jego  spuścizny  dostrzec  można  zarówno 

gatunki  sensu  stricto  artystyczne,  jak  opowiadanie  czy  powieść,  ale  także 

wiele  realizacji  genologicznie  pogranicznych,  na  przykład  esej,  dziennik.  Kry­

tycy  jego  twórczości  zauważają  często  wrażliwość,  dogłębność  i  wieloznacz­

ność  w  obrazowaniu  rzeczywistości  i  uznają  te  cechy  za  kluczowe  dla  twór­

czości  Grudzińskiego,  zarówno  w  odniesieniu  do  prozy  typowo  artystycznej1, 

jak  i  bardziej  użytkowej1

 2.  Dostrzega  się  również  zainteresowanie  pisarza 

innymi  —  poza  literaturą  —  dziedzinami  sztuki,  uwypukla  jego  zdolność 

twórczego  reagowania  na  otaczający  świat,  a  także  uwrażliwienie  na  prawdę 

jako  fundamentalną  wartość  humanistyczną3.  Jest  więc  Herling-Grudziński 

twórcą  wszechstronnym,  trudno  go  jednoznacznie  ocenić,  niemożliwe  jest 

także  objęcie jego  pisarstwa  w  sposób  Jedynie  słuszny”  czy  .jedynie  dopusz­

czalny”.  Dotyczy  to  również  warstwy  stylistycznej  jego  dzieł.

Charakterystyka  stylu  pisarza  może  być  prowadzona  wielotorowo.  Jedną 

z  dróg  jest  wskazanie  podstawowych  form  i  funkcji  różnych  tropów  stylis-

1  S.  B a l i ń s k i :   Twórcza  samotność.  W:  Herling-Grudziński  i  krytycy.  Antologia  tekstów. 

Wybór  i  oprać.  Z.  K u d e l s k i .   Lublin  1997;  J.  Ł o b o d o w s k i :   Skrzydła  ołtarza.  W:  Herling- 



-Grudziński  i  krytycy...-,  M.  G ł o w i ń s k i :   Muza  zmyślonych  podróży.  W:  Herling-Grudziński 

i  krytycy...

2  K.  S o w i ń s k i :   Widziane  od  środka.  W:  Herling-Grudziński  i  krytycy...-,  K.  A.  J e l e ń -  

ski:  Portret  dekady  z  wizerunkiem  autora  w  lewym  rogu.  W:  Herling-Grudziński  i  krytycy...-, 

A.  M i c h n i k :   Zapis  czasu  (nad  „Dziennikiem  pisanym  nocą  1980—1984").  W:  Herling-Gru­

dziński  i  krytycy...

3  R.  N y c z :   „Zamknięty  odprysk  świata".  O  pisarstwie  Gustawa  Herlinga-Grudzińskiego-, 

S.  W y s ł o u c h :   Twarze  Herlinga-,  [.  F u r n a l :   Między  kroniką  a  mitem;  D.  K u d e l s k a :   Her­

ling-Grudziński  a  sztuka;  L.  S z a r u g a :   Szczerość  i prawda;  W.  K a r p i ń s k i :   Proza  Herlinga- 

Grudzińskiego.  W:  Herling-Grudziński  i  krytycy...  Por.  też  inne  teksty  tejże  antologii.



EPITET  W  TWÓRCZOŚCI  GUSTAWA  HERLING A-C, RUDZIŃSKIEGO

93

tycznych.  Niniejszy  artykuł  stanowi  próbę  opisu  najbardziej  charakterystycz­



nych  dla  twórczości  Grudzińskiego  typów  epitetów  i  pełnionych  przez  nie 

funkcji.


Epitet  jest  środkiem  stylistycznym,  któremu  badacze  poświęcają  za  mało 

uwagi,  choć  był  uważany  przez  starożytnych  za jeden  z  tropów  retorycznych: 

„przydający  plastyczności  przedstawianemu  światu  oraz  wspaniałości  i  bo­

gactwa  wysłowieniu.”4  Jerzy  Ziomek  w  Retoryce  opisowej,  w  rozdziale  doty­

czącym  tropów,  nie  poświęca  epitetowi  nawet  osobnego  akapitu,  wspomina 

jedynie  o  nim  przy  okazji  charakterystyk  innych  środków,  na  przykład  meta­

fory  czy  hiperboli5.  Nieco  lepiej  rzecz  przedstawia  się  w  Stylistyce  polskiej, 

której  autorzy  poświęcili  epitetowi  krótki  półstronicowy  podrozdział.  Epitet 

umieszczono  wśród  stylistycznych  środków  leksykalnych  i  wyróżniono  kilka 

jego  odmian — ze względu  na  semantykę:  zwykły,  przenośny  (metaforyczny); 

ze  względu  na  formę  gramatyczną:  przymiotnikowy,  imiesłowowy  i  rzeczow­

nikowy oraz ze względu na budowę słowotwórczą: złożony6. Autorzy Słownika 



terminów  literackich  zamieścili  jeszcze  inne  typy  epitetów:  zdobniczy,  stały 

(w  formie  trwałego  związku  frazeologicznego)  oraz  metonimiczny7.

Analiza  struktury  i  funkcji  epitetu  może  pomóc  w  kluczowych  badaniach 

dotyczących  poetyki  danego  twórcy,  prądu  czy  okresu  literackiego.  Nieliczne 

próby  opisu  epitetu,  na  przykład  przez  pryzmat  funkcji  składniowej  i  charak­

terystyki  semantycznej,  pokazują,  iż  podobne  analizy  pomagają  uchwycić 

istotne  —  choć  nierzadko  niezwykle  subtelne  —  różnice  między  pisarstwem 

twórców  wywodzących  się  z  tej  samej  epoki  literackiej8.

Ponadto  obserwacja  epitetu  jako  środka  artystycznego  wyrazu  w  utwo­

rach  danego  twórcy  może  stanowić  również  przyczynek  do  charakterystyki 

jego  stylu  osobniczego.  Przy  czym  należy  podkreślić,  iż  pełniejszy  opis  stylu 

osobniczego  możliwy  jest  tylko  wtedy,  gdy  uwzględni  się  różne  odmiany 

gatunkowe  (nie  tylko  stricte  artystyczne)  znajdujące  się  w  spektrum  zainte­

resowań  twórcy.  Pozwala  to  uchwycić  w  miarę  holistyczny  obraz  stylu  jed­

nostki.  „Mówiąc  o  stylu,  nie  można  się  ograniczać  tylko  do  środków  ję­

zykowych,  do  nacechowanych  środków  językowych,  do  odchyleń  od  różnie 

pojmowanej  normy  itd.  Styl  to  humanistyczna  struktura  tekstu,  to  najpierw 

sposób  widzenia  świata,  a  potem  obróbka  tworzywa.  Stosunek  mówiącego

4  M.  G ł o w i ń s k i ,  T. K o s t k i e w i c z o w a ,   A.  O k o p i e ń - S ł a w i ń s k a ,   J.  S ł a w i ń s k i :  

Słownik  terminów  literackich.  Wrocław  1989,  s.  126.

5  J.  Z i o m e k :   Retoryka  opisowa.  Wrocław  1990.

6  H.  K u r k o w s k a ,   S.  S k o r u p k a :   Stylistyka  polska.  Zarys.  Warszawa  1959,  s.  203.

1  M. G ł o w i ń s k i ,  T.  К  o s t k i e w i c z o w  a,  A.  O k o p i e ń - S ł a w i ń s k a ,   J.  S ł a w i ń s k i :  



Słownik  terminów  literackich...,  s.  126.

8  D. O s t a s z e w s k a :   Stylistyczna funkcja przydawki  w „Dafnidzie" Samuela  Twardowskiego 



i  w  „Kanikule”  Jana Andrzeja  Morsztyna.  W:  „Zeszyty  Naukowe  Uniwersytetu  Jagiellońskiego” . 

Prace językoznawcze,  z.  42.  Kraków  1974.



Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə