181
Bir etnos kimi çexlər bugünkü Bohemiya, Moraviya, Sile-
ziya və qonşu ərazilərdə formalaşıblar. Dənizdən uzaq Mərkəzi
Avropa
ölkəsi olan Çexiya, digər Mərkəzi Avropa ölkələrində
olduğu kimi qışı sərt keçən quru iqlimə malikdir. Çexiya əra-
zisinin 30%–i meşələrlə əhatələnmişdir. Xüsusilə Bohemiya
dağları və Karpatların yüksək bölgələrində iynəyarpaqlı meşə
bölgələri, yüksəkliyi çox olmayan yerlərdə ağcaqayın, palıd meşə-
ləri üstünlük təşkil edir. Meşəlik bölgələrdə yaşayan vəhşi hey-
vanlar – çöl donuzu, çöl pişiyi və dağ keçisidir. Yeraltı ehtiyat-
ları məhduddur. Məhsulları buğda, arpa, yulaf, çovdar, qarğıda-
lı, çuğundur, kartof və balqabaqdır. Heyvandarlıq geniş təşək-
kül tapmışdır. Ən çox ev heyvanlarının yetişdirildiyi ölkədə iri-
buynuzlu heyvanların sayı xırdabuynuzlu heyvanların sayından
çoxdur. Meşələrdən əldə edilən məhsullar ehtiyacı ödəməklə ya-
naşı, ixrac da edilir. Burada ətlik – südlük heyvandarlıq, donuz-
çuluq və quşçuluq inkişaf etmişdir. Şəkər çuğunduru, taxıl, arpa,
kartof, tərəvəz, müxtəlif meyvələr becərilir. Çex xalqının qida-
lanma mədəniyyətinə nəzər salsaq, görərik ki, onun mətbəxi Çe-
xiya xalqının tarixi və ənənələri ilə sıx bağlıdır. Çexiya mətbəxi
Almaniya kimi qonşu ölkənin mətbəxindən faydalanıb. Uzun müd-
dət Avstriya və Macarıstan hökmranlığı altında olub ki, bu da öl-
kənin mətbəxinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərib.
Çexiyada gündəlik
qida menyusu səhər yeməyi, nahar və
şam yeməyindən ibarətdir. Nahar günün əsas yeməyini təşkil edir.
O masada mütləq şorba, əsas xörək və desert olmalıdır.
Hal-ha-
zırda bu ənənə az doyumlu, amma tez-tez qəbul edilən yeməklərlə
əvəz olunur. Çex mətbəxində ən çox donuz, mal, quş əti, tərkibin-
də çoxlu miqdarda yağ və ya qaymaq, ətirli souslar, çörək və dol-
ğun ətli və ya balıqlı şorbalardan istifadə edilir.
Çex süfrəsində olduqca məşhur olan toyuq bulyonu və ya
tomat şorbasının yanında çesnakova polevka adlanan sarımsaq
şorbası, içalatdan hazırlanmış qulyaj şorbasını görmək olar.
Qulyaj xüsusilə populyardır. O, ətirli, ədvalı souslarda pörtlə-
dilmiş ətdən hazırlanır. O,
knedik - çörək, maya və ya kartof
182
qaluşkaları ilə verilir. Knediklər kartof və ya düyünün əvəzinə
istifadə olunur. Çex mətbəxində tərəvəzlər də çox sevilir. Mə-
sələn, qızardılmış gülkələm,
kartof blinçikləri, noxud püresi.
Sous və kartof qızartması ilə verilən çörək qırıntılarında qızar-
dılan pendir də çex mətbəxi üçün səciyyəvidir. Desertlərə gə-
ləndə isə şirin knediklərdən başqa süfrəyə balaca piroqlar və
blinçiklər, həmçinin içi şokoladlı və ya qozlu vaflilər və ya şi-
rin kurasanlar qoyulur.
Tərəvəzlərə gəlincə pomidor, xiyar və
duzlu tərəvəzlərdən başqa çex süfrəsində yüksək qida dəyəri
olan tərəvəz salatlarını görmək olar. Çex mətbəxində paxlalılar
və kələm xüsusilə qiymətləndirilir.
Çexiya mətbəxinin ən xarakterik
xörəkləri içərisində biş-
miş donuz budu, knediklər, fərqli şorbalar və turşuya qoyulmuş
sosisləri qeyd etmək olar. Çexlər qırmızı kələmlə qızardılmış qaz
ətini əsl delikates sayırlar. Pivə üçün sevimli qəlyanaltılar Her-
melin, Olomouts pendirləri və xüsusilə qızardılmış pendirdir.
Çexiyada 500-ə yaxın pivə növləri var. Pilsener və ya Bud-
weiser kimi məşhur pivə evləri ilə yanaşı, daha az tanınan brend-
lər və yerli pivə zavodları yüksək keyfiyyətli pivə istehsal edir.
Pivə çex ənənəsinin ayrılmaz bir hissəsidir. Nəinki pivənin hazır-
lanması, hətta onun süzülmə və içilmə qaydaları rituala çevrilib.
Bu sahənin qurmanları və mütəxəssisləri deyirlər ki, pivə
yavaş-
yavaş, tələsmədən süzülməlidir, çünki vacib hesab edilən pivə
köpüyünün miqdarı və keyfiyyəti bundan asılıdır.
Dostları ilə paylaş: