183
idi. Etrussklar adlanan xalq Romada eradan 500 il əvvəl möv-
cud olmuş və öz mədəniyyətlərini yaratmışdılar.
Roma imperiyası öz sərhədlərini genişləndirdikdən sonra
Roma kulinariyasını işğal etdiyi bütün ölkələrdə yaymışdır (qərb
ölkələrindən Almaniyaya qədər).
Avropanın barbarlar tərəfindən zəbt olunmağına baxmaya-
raq, Avropa kulinariya mədəniyyəti Bizans və Roma ənənələri
əsasında formalaşmışdır. Bu bütün Avropa xalqları üçün ümu-
mi dad, qastronomik adət və qaydaları təsdiqləyir.
Lakin qeyd
etmək lazımdır ki, orta əsrlərdə, sonrakı illərdə intibah dövrü,
böyük coğrafi kəşflər dövrü Avropa mətbəxinə yeni, güclü bir
axın gətirmişdir.
Xalqların miqrasiyası mədəniyyətlərin qarışmasına səbəb
oldu. Məsələn, Aralıq dənizi ərəb dünyasının təsirini hiss edir-
di. İqtisadi və sosial şərtlər də Avropa mədəniyyətinə, eləcə də
onun kulinariyasına təsir etməyə bilməzdi.
Mərkəzi Avropada
şəhərlərin inkişafı ilə sosial vəziyyətin əsas simvoluna çevrilən
yemək böyük əhəmiyyət kəsb etməyə başlayır. Avropa xalq-
larının kulinar mədəniyyəti son 200–300 illər ərzində qarşılıqlı
təsir nəticəsində inkişaf edir. Bu isə Qərbi Avropa mətbəxinin
ümumi olması haqqında danışmağa əsas verir. Bu onunla bağlı-
dır ki, Qərbi Avropa ölkələrində (Fransa, İsveçrə, Avstriya, Da-
nimarka, Niderland, hətta İngiltərə) yeməklərin repertuarı üst-
üstə düşür. Göstərilən hər bir ölkədə milli mətbəx saxlanılma-
mış, lakin özünəməxsus milli yeməklər də daxil olmaqla hər
biri ümumi Qərbi Avropa mətbəxinə aiddir. Burada yeməklərin
əksəriyyəti, gündəlik və mərasim menyusudur. Xüsusilə İngi-
lis, Alman və Fransız mətbəxinin möhürünü daşıyır
və ya elə
güclü fransız emalına məruz qaldı ki, bütün milli olanları ha-
marlaşdırdı. Buna görə bir çox Qərbi Avropa kulinariya mədə-
niyyəti əsrlər boyu davam edən fransız kulinariya təsirinə dözə
bilmədikləri və fransız kulinariya sistemi tərəfindən sanki əzil-
diyi aydın olur. Yalnız XVIII-XIX əsrlərdə kasıb xalqların məs-
kunlaşdığı və aqrar iqtisadiyyatı inkişaf etməmiş Avropanın
kənarındakı ölkələr belə təsirdən kənarda qaldı. Bu xalqların
184
sırasına ispanlar, portuqaliyalılar, italyanlar, yunanlar, yuqoslav-
lar, Avropanın şimalında isə finlər, isveçlilər, norveçlilər və
irlandiyalılar aid idi. Məhz bu
xalqlarda bu günümüzə qədər
qidalanma ilə bağlı milli ənənələr saxlanılıb. Lakin bu gün Qər-
bi Avropaya nəzər salsaq görərik ki, istehsalın bütün sahələri
inkişaf edib. Ölkənin əsas iqtisadi inkişafı
onun kənd təsərrü-
fatı, qida sənayesi və s. istehsal sahələri ilə bağlıdır. Bu gün
Avropa XX əsrdən XXI əsrə qədər bu sahədə böyük bir inkişaf
yolu keçmişdir. Bu gün Avropada kənd təsərrüfatında əsas
istehsal bitki mənşəli məhsulların istehsalıdır. Bunların sırasın-
da əsasən, buğda, çovdar, qarabaşaq, kətan, yem bitkiləri kar-
tof, şəkər çuğunduru və s.-dir. Heyvandarlıqda süd emalını gös-
tərmək olar.
Qida sənayesinə ət, süd, yağ, balıq, şəkər, meyvə
konservləri, pivə, çaxır, taxıl, un və s. aiddir.
Bu gün Avropada qida məhsullarına ciddi nəzarət var. Vax-
tilə Avropada 90-cı illərdə bu sahədə olan insidentlər, Avropa
İttifaqı ölkələrinin bu sahədə ciddi qanunlar tətbiq etməsinə sə-
bəb oldu. 2000-ci ildə Avropa İttifaqı qida məhsullarının təhlü-
kəsizliyi ilə bağlı Ağ kitab yaratdı. Məsələn, Avropanın iqtisadi
mərkəzi olan Almaniyaya nəzər salsaq Almaniyanın
qida səna-
yesi ən mühüm sənaye sahələrindən biridir. Qida məhsullarının
ən böyük istehsalçısı Almaniyadır. Almaniyanın qida sənayesin-
də ən yüksək istehsal dövriyyəsi ət emalı, süd emalı, qənnadı
məmulatları, çörək, alkoqollu içkiləri aid etmək olar. Bundan baş-
qa ən mühüm istehsal sahələrindən tərəvəz məhsullarının, mine-
ral sular, sərinləşdirici içkilərin istehsalı da mühüm yer tutur.
Avropada əhalinin əsas qida məhsulları ilə təminatı daxili
kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı hesabına təmin edilir. Al-
maniya kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalına görə Fran-
sadan sonra ikinci yeri tutur. Fransa aqrosənaye kompleksinin
inkişafına görə dünyada aparıcı mövqe tutur.
Bu gün Avro-
panın qida sənayesi böyük uğurlar əldə edib. İnkişaf etmiş Av-
ropa ölkələrinin bir çoxu qida istehsalında yüksək keyfiyyətli
məhsulları ilə məşhurdur.
185
Avropanın süd ferması Danimarkadır. Pendirlərin istehsalı
ilə İsveçrə, Niderland, Fransa məşhurdur. Yüksək keyfiyyətli ət
konservlərinin istehsalı ilə Avropanın inkişaf etmiş ölkələri
məşğul olur. Balıqla – Norveç, İslandiya, İspaniya, Portuqaliya,
tərəvəzlə – Bolqarıstan və Macarıstan, spagettinin və pizzanın
vətəni İtaliya hesab olunur. Öz kolbasaları və pivəsi ilə Alma-
niya, şərabı ilə isə Fransa məşhurdur.
Dostları ilə paylaş: