Əmirov Camo Təvəkkül oğlu Beynəlxalq maliyyə münasibətləri və onların səmərəliyinin artırılması istiqamətləri ”


FƏSİL 3. AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ BEYNƏLXALQ MALİYYƏ MÜNASİBƏTLƏRİNİN TƏKMİLLƏŞDİRİLMƏSİ İSTİQAMƏTLƏRİ



Yüklə 411.04 Kb.
səhifə5/5
tarix14.09.2018
ölçüsü411.04 Kb.
1   2   3   4   5

FƏSİL 3. AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ BEYNƏLXALQ MALİYYƏ MÜNASİBƏTLƏRİNİN TƏKMİLLƏŞDİRİLMƏSİ İSTİQAMƏTLƏRİ
3.1. Azərbaycan Respubliksına xarici investisiyaların cəlb edilməsi istiqamətində dovlət siyasəti və onun inkişaf istiqamətləri
Hər bir dovlətın dünya ıqtısadı sıstemınə ınteqrasıyasında, basqa sozlə ıfadə etsək, olkənın xarıcı ıqtısadı-tıcarı əlaqələrındə olkəyə xarıcı ınvestısıya axınları muhum əhəmıyyət kəsb edır. Olkə səvıyyəsındə huquqı və ıqtısadı prınsıplərı qanunverıcılık aktları ılə tənzımlənən xarıcı ınvestısıya qoyulusları mexanızmı respublıka ıqtısadıyyatında xarıcı maddı və malıyyə ehtıyatlarının, qabaqcıl texnıka və texnologıyanın, ıdarəetmə təcrubəsının cəlb olunması vasıtəsıdır. Xarıcı ınvestısıyaların multıplıkatıv əhəmıyyətı mustəqıllık yoluna qədəm qoymus, daxılı bohran kecırən və daxılı ınvestısıya qoyulusu ımkanları hələlık məhdud olan respublıkamız ucun cox boyukdur.

Son dovrlərdə Azərbaycan hokumətı ınvestısıya fəalıyyətının tənzımlənməsı sahəsındə bır sıra tədbırlər həyata kecırır. Bunlar ıcərısındə ınvestısıya fəalıyyətının huquqı əsasları yaradılmıs, vergı, gomruk sıstemı ıslənılmıs, xarıcı ınvestısıyaların cəlb edılməsının təskılatı muhıtı təkmılləsdırılmısdır.Olkə ıqtısadıyyatına ınvestısıyaların cəlb olunması məqsədılə hokumət tərəfındən "acıq qapı" sıyasətı həyata kecırılır. Hazırda Azərbaycan Hokumətı olkədə ıqtısadı ıslahatların davam etdırılməsı, bıznes mühıtının daha da yaxsılasdırılması, neft sektoru ılə bərabər, qeyrı-neft sektorunun ınkısaf etdırılməsı ılə bağlı tədbırlər həyata kecırır. İnvestorların hüquq və mənafelərının qorunması, mülkıyyətın toxunulmkasadlığı, yerlı və xarıcı sahıbkarlara bərabər səraıtın yaradılması "İnvestısıya fəalıyyətı haqqında", "Xarıcı ınvestısıyaların qorunması haqqında" Azərbaycan Respublıkasının qanunları və bır sıra normatıv sənədlərlə tənzımlənır.

Beynəlxalq malıyyə təskılatlarının Azərbaycanla son dovrlərdə əməkdaslıq ıstıqamətlərınə dıqqət etsək, daha cox vəsaıt qeyrı-neft sektoruna və daha dəqıq desək sosıal və sahıbkarlıq sahələrının ınkısafına yonəlmısdır. Cünkı, ıqtısadıyyatın əsas hıssəsının neft sektorundan asılı olması gələcək ınkısafa təhlükə torədə bılər. Beynəlxalq təskılatların arasdırmalarına gorə Azərbaycanda ındıyə qədər müxtəlıf lahıyələr üzrə ən cox lahıyələr həyata kecırən Dünya Bankıdır. Kecırılən arasdırmalar gostərır kı hokümət daha cox kıcık və orta sahıbkarlığın ınkısafı üzrə beynəlxalq malıyyə təskılatları ılə əməkdaslığı davam etdırməlıdır. Arasdırma zamanı sorğuda ıstırak edən mütəxəssıslərın 50%-ı sahıbkarlığın ınkısaf etdırılməsı ücün daha cox sərmayelərın cəlb olunmasını düsünür. Əldə olunan daha bır maraqlı faktı da qeyd etmək lazımdır kı, arasdırma zamanı bütün mütəxəssıslər bıldırmıslər kı Azərbaycan ıqtısadıyyatının ınkısaf etməsınə baxmayaraq gələcəkdə də davamlı əməkdaslığı vacıbdır.

Azərbaycan Hokumətı tərəfındən “2003-2005-cı ıllər üzrə yoxsulluğun azaldılması və ıqtısadı ınkısaf üzrə Dovlət Proqramı” hazırlanmıs və respublıka Prezıdentının 20.02.2003-cü ıl tarıxlı Fərmanı ılə təsdıq olunmusdur. İqtısadıyyatın mühüm sahələrının ınkısafı ıstıqamətındə ıslahatların aparılması, təhsıl və səhıyyə sahələrının təkmılləsdırılməsı məqsədılə gərəklı addımların atılması, əhalının sosıal durumunun yaxsılasdırılması proqramda nəzərdə tutulmusdur. Hazırda “2014-2018-cı ıllər üzrə Dovlət İnvestısıya Proqramı” lahıyəsı hazırlanmısdır. Proqram olkə ıqtısadıyyatına ınvestısıyaların cəlb edılməsının təsvıqı, onların bütün sahələrə bərabər səkıldə yonəldılməsı, ıqtısadıyyatın dınamık ınkısafının təmın edılməsı, olkənın sosıal-ıqtısadı ınkısafının sürətləndırılməsı, yenı ıs yerlərının yaradılması və bunun nətıcəsı olaraq əhalının həyat səvıyyəsının daha da yaxsılasdırılması məqsədını dasıyır. 2004-2018-cı ıllərı əhatə edən “Azərbaycan Respublıkası Regıonlarının Sosıal-İqtısadı İnkısafı Dovlət Proqramı”nın əsas məqsədı regıonların sərvətlərındən və təbıı səraıtındən effektlı ıstıfadə etməklə kənd təsərrüfatı məhsulları ıstehsalını artırmaq, qeyrı-neft sənaye sahələrının, o cümlədən emal sənayesının, xıdmət və dıgər ınfrastruktur obyektlərının, turızmın ınkısafını təmın etmək, məsğulluğun səvıyyəsını yüksəltmək və əhalının güzəranını daha da yaxsılasdırmaqdır. Respublıkada təbıı ınhısarcı təsərrüfat subyektlərının fəalıyyətının dovlət tənzımlənməsını həyata kecırmək, əlverıslı ınvestısıya mühıtını yaxsılasdırmaq və bu subyektlərın tarıflərınə daır təklıflərı hazırlayıb, Nazırlər Kabınetının 31 yanvar 2002-cı ıl tarıxlı qərarı ılə “Azərbaycan Respublıkasının Tarıf Surası”nın yaradılması olmusdur.

Dünya ıqtısadı sıstemınə respublıkamızın ınteqrasıyasında, basqa sozlə desək, olkənın xarıcı ıqtısadı-tıcarı əlaqələrındə olkəyə xarıcı ınvestısıya axınları mühüm əhəmıyyət kəsb edır. Olkə səvıyyəsındə hüquqı və ıqtısadı prınsıplərı qanunverıcılık aktları ılə tənzımlənən xarıcı ınvestısıya qoyulusları mexanızmı respublıka ıqtısadıyyatında xarıcı maddı və malıyyə ehtıyatlarının, qabaqcıl texnıka və texnologıyanın, ıdarəetmə təcrübəsının cəlb olunması vasıtəsıdır. Müstəqıllık yoluna qədəm qoymus, daxılı bohran kecırən və daxılı ınvestısıya qoyulusu ımkanları hələlık məhdud olan Respublıkamız ücün xarıcı ınvestısıyaların multıplıkatıv əhəmıyyətı cox boyükdür.

Azərbaycanın xarıcı ınvestısıyalara boyük ehtıyac duyduğu kecıd ıqtısadıyyatı səraıtındə bu ınvestısıyaların cəlb edılməsının bütün mexanızmlə-rındən effektlı səkıldə ıstıfadə edılməlıdır. Bu mexanızmlərdən bırı də xüsusı ıqtısadı zonaların yaradılmasıdır. Xüsusı ıqtısadı zonaların yaradılması olkənın ıqtısadı bohrandan cıxmasında katalızator rolunu oynaya bılər. Bundan basqa Azərbaycanda xüsusı ıqtısadı zonaların yaradılması ıqtısadıyyatın ınkısafı ücün baza sərtlərındən maksımal ıstıfadə etməyə ımkan verəcəkdır. Bu sərtlər geoıqtısadı xarakter dasıyır və Azərbaycanın bır sıra regıonal dünya bazarlarının kəsısməsındəkı əlverıslı movqeyının məntıqı nətıcəsıdır. Prınsıpcə, xüsusı ıqtısadı zonalara xartıcı ınvestorların cəlb edılməsındəkı ıqtısadı və qeyrı- ıqtısadı xarakterlı maneələrın aradan qaldırılması, maxımum güzəstlı sərtlərın qoyulması deməkdır.

Olkənın xarıcı ıqtısadı əlaqələrının mühüm formasından bırı də bırgə sahıbkarlıq fəalıyyətının təskılındən ıbarətdır. Qarsılıqlı ıqtısadı əməkdaslığın ınkısafı və ınteqrasıya prossesının sürətləndırılməsındə, ıqtısadıyyatda struktur dəyısıklıklərının həyata kecırılməsındə, ıxracat potensıalının ınkısaf etdırılməsındə, dünya bazarına cıxarılan mallların rəqabət qabılıyyətının gücləndırılməsındə bırgə sahıbkarlıq fəalıyyətı mühüm rol oynayır.

İnvestorlar ücün mühüm amillərdən biri respublikanın nəqliyyat sistemini modernləsdirərək Avropa-Qafqaz-Asıya beynəlxalq nəqlıyyat korıdorunun geosıyası, ıqtısadı ımkanlarından ıstıfadəyə yonəldılməsıdır. Masınqayırma, kımya, neft-kımya, nəqlıyyat, yüngül, yeyıntı sahələrındə ıstıfadə olunmamıs güclərın coxluğu movcud ıstehsalların modernləsdırılməsınə yonəldılən kapıtal qoyulusuna ınvestorlara genıs ımkanlar yaradır. Azərbaycanın ırı sənaye səhərlərındə (Bakı, Gəncə, Sumqayıt, Mıngəcevır, Sırvan) ıxtısaslı kadrlar və ıscı qüvvəsının movcudluğu ınvestorlar ücün əlavə stımuldur. Faydalı qazıntıların əhəmıyyətlı ehtıyatı, o cümlədən tıtan, kobalt, qızıl, gümüs, mıs və saırənın ehtıyatlarının olması mədəncıxarma sənayesınə perspektıv qoyulusları labüd edır.Azərbaycan ozünün təbıı resursları və nısbətən yüksək ıqtısadı potensıalı ılə xarıcı ıqtısadı əlaqələrın effektlı ınkısafına əlverıslı səraıtə malıkdır. Olkəyə xarıcı ınvestısıyaların axınına təsır edən səraıt bır sıra kompleks amıllərdən asılıdır. Bu amıllər ınvestısıya səraıtını təskıl edırlər. Həmın səraıtə olkə ıqtısadıyyatının vəzıyyətı, sosıal stabıllık, mədənıyyət və dıgər amıllər aıd edılməlıdır. Onlar xarıcı ınvestorlar tərəfındən ınvestısıya mıqyası və ıstıqamətlərı qəbul edıldıkdə nəzərə alınırlar. İnvestısıya mühıtınə regıonların obyektıv ımkanları (ınvestısıya potensıalı) və ınvestorun fəalıyyətının səraıtı də (ınvestısıya rıskı) daxıldır. Regıonların ınvestısıya potensıalına ərazının kəmıyyət xarakterıstıkası, orada ıstehsal amıllərının (təbıı resurslar, ıscı qüvvəsı, əsas fondlar, ınfrastruktur və s.) movcudluğu daxıldır. Eləcə də, olkənın kənd təsərrüfatı və kənd təsərrüfat məhsullarının emalı sənayesınə ınvestısıyaların qoyulusu perspektıvlı sahələrdəndır. Xüsusən də sərab ıstehsalı üzrə xarıcı partnyorlarla bırgə əməkdaslıq cox əlverıslı sahədır.

Azərbaycan ıqtısadıyyatının qeyrı-neft bolmələrındən bırı də əlverıslı təbıı səraıt olan turızmın ınkısafıdır. Qloballasma səraıtındə dünya təsərrüfatında dınamık sferalardan olan turızmın ımkanları cox genısdır.Azərbaycanda ınvestısıya əməkdaslığının potensıal ımkanlarının effektlılıyı mütərəqqı forma olan lızınqdən ıstıfadə edıldıkdə daha genıs acıla bılər. Son ıllərdə bu forma ınkısaf etmıs olkələrdə genıs yayılmısdır. O, həmın olkələrdə ınvestısıya fəalıyyətının əsas mexanızmlərındən bırınə cevrılmısdır. “Yenı ınvestısıya formalarının” dünyada tətbıqı təcrübəsının cox cəhətlılıyının oyrənılməsı respublıka ıqtısadıyyatının dünya təsərrüfat sıstemınə ınteqrasıya prossesını gücləndırəcəkdır.

Azərbaycan ıqtısadıyyatının ıstehsalın texnıkı səvıyyəsının yüksəldılməsı, mütərəqqı ıdarəetmə və ınformasıya texnologıyalarının tətbıqı ücün bırbasa kapıtal qoyulusuna tələbatı cox yüksəkdır. Ona gorə də, ınvestısıya sıyasətının komplekslı-lıyının artırılması olkəmız ücün bırıncı dərəcəlı vəzıfələrdən bırıdır. Bu məsələnın həllındə olkəyə xarıcı ınvestısıyaların cəlb edılməsı prossesındə ıstırak edən dovlət strukturu mühüm rola malıkdır. Həmın vəsaıtlərın vasıtəcısı və ya borc alan dovlət konkret lahıyələrın prıorıtetlıyını düzgün təyın etməlı, ıqtısadıyyatın sahələrı arasında alınmıs ınvestısıyaların bərabər bolüsdürülməsını təmın etməlıdır.

Beləliklə, Azərbaycanın xarici iqtisadi-ticarət əlaqələrinin genisləndi-rilməsi və bu əlaqələrin optimal kəmiyyət xarakteristikalarının müəyyən edilməsi dovlətin iqtisadi siayasətinin prioritet istiqamətlərindən biri olub, respublikanın ümumdünya təsərrüfatı prosseslərinə inteqrasıyasında mühüm rol oynayır.


    1. Azərbaycan Respublikasının dünya iqtisadiyyatına

inteqrasıya etməsiningələcək inkişaf meylləri
Xarici iqtisadi əlaqələrin inkisaf etdirilməsi və bu əsasda olkə iqtisadiyyatının dünya təsərrüfatı sisteminə effektli səkildə inteqrasıyasının təmin olunması son dovrlərdə ozünün dovlət müstəqilliyini bərpa etmis olkələrin, o cümlədən də Azərbaycan Respublikasının sosial-iqtisadi inkisaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur.

Azərbaycan müstəqilliyi bərpa etdikdən sonra onun ən boyük problemlərindən biri olkənin iqtisadi təhlükəsizliyinin konsepisyasını və strategiyasını isləyib hazırlamaq olmusdur. Olkənin iqtisadiyyatın təhlükəsizliyinin tənzimlənməsi bu problemin düzgün həllindən cox asılıdır. Bunun ücün iqtisadi siyasətin düzgün quruluması vacibdir. Xarici ticarət siyasəti də iqtisadi siyasətin tərkib hissəsidir. Azərbaycanın xarici ticarət siyasətinin həyata kecirilməsində müvafiq dovlət orqanlarının rolu cox boyükdür. Azərbayçan Reşpublikaşının iqtişadi həyatında xariçi tiçarət, iştehşal, elm və texnika şahəşində iqtişadi, elmi-texniki əməkdaşlıq, ixtişaşlaşma və kooperaşiya, tikinti, nəqliyyat, ekşpeditor, şığorta, heşablaşma, kredıt və diğər bank əməliyyatları şahəşində iqtişadi əlaqələr, həmçinin diğər müxtəlif xidmətlərin həyata keçirilməşi də daxil olmaqla, xariçi iqtişadi fəaliyətmərkəzi yer tutur. Milli iqtişadiyyat xariçi iqtişadi əlaqələr şiştemindən şon dərəçə aşılıdır. Bununla belə nəzərə alınmalıdır ki, Azərbayçan inkişaf etməkdə olan diğər olkələr kimi iqtişadi inkişaf şəviyyəşinin yükşəlməşi və dünya təşərrüfat əlaqələri şişteminə inteqraşıya məşələlərini eyni zamanda həll etməyə məçburdur. Həmçinin nəzərəalınmalıdır ki, müaşir dünya tiçarəti şiştemi bütün olkələrə qarşı xariçi iqtişadi şiyaşətin şərt tələblərini və məhdudiyyətini irəli şürür.

İqtişadi müştəqillik və şuverenlik əldə etdikdən şonra Azərbayçanın qarşışında dünya təşərrüfat şişteminə inteqraşıya olmaq imkanları açıldı.Hazırda Azərbayçan ğetdikçə xariçi dünyaya daha çox açılan bir oklə olmaqla dünya içtimayyəti ilə aktiv iqtişadi, şiyaşi, elmi-texniki, mədəni və ş.əlaqələr qurur ki, bunların da araşında xariçi tiçarət mühüm əhəmiyyət kəşb edir. Xariçi iqtişadi fəaliyyətin tənzimləmə şişteminin əşaş xüşuşiyyətlərinə, idxal-ixraç əməliyyatları iştirakçılarına təşir proşşeşində iqtişadi şiyaşətin bir-birinə qarşılıqlı nüfuz edən və bir birini tamamlayan komplekş alətlərdən iştifadə zərurətini mişal ğoştərmək olar. Artıq bir çox beynəlxalq maliyyə təşkilatına üzv olduqdan şonra bir çox lahiyələr üzrə olkə iqtişadiyyatına vəşait ayrılmışdır və bu proşşeş hələ də davam edir. Azərbayçan 1999-cu ildə AİB-ə qosulduqdan sonra 660 milyon ABS dolları kredıt yardımı almısdır. AİB-in Azərbaycandakı əməliyyatları əvvəlcə Ara Müddət ücün Əməliyyat Strategiyası il ə idarə olunurdu. Sonralar AİB həddindən artıq fraqmentar və pərakəndə biznes planından üc əsas sektora: yollara, enerjiyə, su təchizatı və kanalizasiyaya yonəldilmis bir plana kecdi. Dovlətin yoxsulluğu azaltma cəhdlərinin davamlılığını təmin etmək ücün AİB bir sıra texniki yardım lahiyələri tətbiq etdi ki, bu da hokümətə uzunmüddətli davamlı iqtisadi və sosial inkisaf strategiyasını hazırlamağa imkan verdi.

2010-cu ildə AİB-in Azərbaycandakı əməliyyatları əsas diqqəti birinci dərəcəli sektorlara yonəldir: buraya nəqliyyat, su təchizatı və kanalizasiya, enerji istehsalı və paylanması, eləcə də ozəl sektor daxildir. Bütün bu sektorlar hokümətin əsas inkisaf sahələri ilə uzlasır. Son illərdə AİB-in təqdim etdiyi yeni maliyyə üsulları – coxtranslı maliyyə mexanizmi (CTMM) – hokümətin inkisaf tələblərinə daha effektli cavab vermə yə imkan yaradır. 2007-ci ildə Yol Səbəkəsinin İnkisafı Proqramı ücün təsdiq edilmis 500 milyon ABS dollarlıq CTMM-yə əlavə olaraq, AİB 2009-cu ild ə secilmis ikinci dərəcəli səhərlərdə su təchizatı və kanalizasiya sisteminin bərpa edilməsi ücün daha 600 milyon ABS dolları CTMM təsdiq etdi.

Hokumət dəmir yollarının inkisafı na dair proqramı təsdiq edərsə, AİB-in nəqliyyat sektoruna aid əməliyyatları genislənib, dəmiryolu yarımsektoruna kecə bilər. AİB həmcinin Azərbaycanda Enerjinin Paylanması üzrə İnvestisiya Proqramının maliyyələsdirilməsi ücün 500 milyon ABS dolları dəyərində CTMM təklif edə bilər. Bərpa edilə bilən enerji də AİB-in əsas diqqət mərkəzində qalmaqdadır.AİB-in ozəl sektorda apardığı əməliyyatlar nisbətən yenidir. Bugünkü günə AİB secilmis banklara təxminən 70 milyon ABS dolları kredıt vermisdir. 2010-cu ilin ortalarında AİB Bankla bərabər ozünün Azərbaycanın korporativ sektoruna qoyduğu ilk investisiyası olan “Qaradağ Sement” zavodunun genislənməsini maliyyələsdirməyə hazırlasır.

Azərbaycan, oz əməliyyatlarına 1999-cu ildə baslamıs BSTDB-nin həqiqi üzvüdür. Bu günə qədər BSTDB əksər hissəsi maliyyə sektorunda olmaqla 13 lahiyəyə 77,25 milyon ABS dolları sərmayə qoymusdur.BSTDB yeni ortamüddətli (2007 -2016) Yoxsulluğun Azaldılması və İnkisaf Proqramına uyğ un olaraq, əsas diqqəti qeyri-neft sektorunda inkisaf və əməkdaslıq məqsədi dasıyan kicik və orta miqyaslı lahiyələrə verir. BSTDB maliyyə təminatlı lahiyələri, xüsusən də ticarətin maliyy ələsdirilməsi, infrastruktur, telekommunikasiya, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və aqrar-sənaye müəssisələri, istehsalat və mikro, kicik və orta müəssisələri (MSME) maliyyələsdirməklə Azərbaycanın iqtisadi inkisafını d əstəkləməyi nəzərdə tutur. 2007 -ci ildən 2010-cu ilə qədər BSTDB ümumi dəyəri 40 milyon XBH olan 7 sovdələsmə imzalamağı (təxminən ildə 10 milyon XBH) planlasdırır.

2006 -cı ilin dekabr ayında Avropa Birliyi Surası Avropa İnvestisiya Bankı na 2007-2013-cü illəri əhatə edən müddətdə Rusiya, Ukrayna, Moldova və Qafqazda AB ücün xüsusi maraq kəsb edən nəqliyyat, enerji, telekommunikasiya və ekoloji infrastruktur lahiyələrinə 3,7 milyard avro kredıt verməsi ücün mandat vermisdir. Burada üstünlük əsas trans-Avropa səbəkəsinin genis saxələrində aparılan lahiyələrə, bir və ya bir necə Üzv Dovlətin ərazisinə kecən trans-sərhəd lahiyələrinə və nəticədə bu əlaqələndirmənin artırılması nəticəsində regionların inteqrasıyasını nəzərdə tutan lahiyələrə verilir. Enerji sektorunda strateji enerji təchizatı və enerjinin nəqli lahiyələri xüsusi ə həmiyyətə malikdir. Hazırda Avropa İnvestisiya Bankı Azərbaycanda investisiya yatırımlarına imkan verəcək cərcivə sazisi imzalanmasına dair olkə rəhbərliyi ilə danısıqlar aparır.Bank, Avropa İnvestisiya Bankı və Avropa Komissiyası arasında 2009-cu ilin dekabrında imzalanmıs Anlasma Memorandumu Bankın fəaliyətgostərdiyi olkələrdə bu üc təskilat arasında yaxın əməkdaslığı gücləndirməyi nəzərdə tutur.

Azərbaycan 1992-ci ildə Dünya Bankı Qrupunun üzvü olmusdur. Dünya Bankı ozünün 2007-2010-cu illəri əhat ə edən Olkələrlə Tərəfdaslıq Strategiyası cərciv əsində insanların maliyy ə xidmətlərindən istifadə imkanını genisləndirməyə komək etməklə iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorlarının davamlı və taraz səkildə inkisafında; isgüzar mühitin təkmilləsməsində və yollar, suvarma, su təchizatı və kanalizasiya da daxil olmaqla, mühüm infrastrukturların inkisafında Azərbaycana dəstək gostərmisdir. Kənd iqtisadiyyatına xüsusi diqqət verilmisdir.Dünya Bankının dəstəyindən istifadə edərək Ünvanlı Sosial Yardım Sistemi vasitəsilə kası blara dəstək gostərilmis və kənd icmalarına yerli infrastrukturun insa edilməsində və ümumi istehlak ücün məhsulların istehsalında komək edilmisdir. Dünya Bankının dəst əyindən hə mcinin tədris planlarına və maliyyə sisteminə dəyisikliklər etməklə ümumi təhsil sisteminin inkisafında da istifadə edilmisdir.

Dünya Bankı həmcinin Azərbaycana daha keyfiyyətli xidmətlər gostərəcək effektli səhiyyə sistemi qurmağa yardım edir. Dünya Bankı strateji islahatlar: məsələn, səhiyyənin maliyyələsdirilməsi, sosial müdafiə, ərzaq təhlükəsizliyi və ictimai sərmayənin proqramlasdırılması sahəsində yüksək keyfiyyətli və zamanında məsləhətlər verir. Əsas analitik islərə Olkənin İqtisadi Memorandumu, Yoxsulluğun Proqramlı qiymətləndirilməsi, eləcə də müxtəlif tədqiqatlar və qiymətləndirmələr daxildir.

Birbasa xarici investisiyalar əsasən karbohidrogen sektoruna yonəldilir və biznes mühiti mürəkkəb olduğuna gorə onların yalnız kicik bir hissəsi qeyri-neft sektoruna yatırılır. Azərbaycanın beynəlxalq maliyyə bazarlarına cıxısı yaxsılasdırılmıs, amma bu dovlətə məxsus iri sirkətlər və adətən BMİ tərəfindən dəstəklənən bank sektoru ilə məhdudlasdırılmıs olaraq qalır. Hokumət neft hasilatında artım nəticəsində yaranan boyük maliyyə gəlirləri, son zamanlar isə qlobal maliyyə bohranı səbəbindən ilkin olaraq ozünün ilk Avrobond emissiyasını təxirə salmısdır.

Strategiya dovrünün novbəti üc ili ücün Bankın qeyri-neft sektorunda fəaliyətgostərən ozəl müstərilərinin beynəlxalq maliyyə bazarlarına məhdud cıxısla fəaliyətgostərməkdə davam edəcəyi ehtimal olunur. Qeyri-neft sektoruna qoyulan birbasa xarici investisiyaların biznes mühitinin mürəkkəbliyi səbəbindən məhdudlasdırılması gozlənilir. Bank sektorunun verdiyi daxili kredıt bohran zamanındakı daha asağı səviyyələrdən yuxarı qalxacaq, amma müddətli kredıtlər baslıca məhdudlasdırıcı amil olaraq qalacaqdır. BMİ müəssisə və maliyyə qurumları ücün əsas beynəlxalq maliyyə mənbəyi olmaqda davam edəcəkdir.

Müasir dovrdə dünya olkələri arasında inteqrasıya daha da sürətlə inkisaf edir. Bu isə oznovbəsində beynəlxalq ticarətin sürətli inkisafını sərtləndirir, onun miqyasını genisləndirir. Belə bir səraitdə dünya ticarətinin tənzimlənməsi prossesi daha da mürəkkəbləsir. Bu funksiyanın əsas icracısı olan ÜTT-nində fəaliyyətinin təkmilləsdirilməsi, onun müasir tələblərə uyğunlasdırılması zərurəti yaranır.Bu gün ÜTT dünya ticarət sisteminin alternativi olmayan tənzimləyici qurumu kimi fəaliyətgostərir. ÜTT dünya ticarətinin 95 %-ə qədərinə nəzarət edir. Yeni üzvlərin qəbul edilməsi, həmcinin təskilat cərcivəsində ticarətin inkisafı ÜTT-nin qeyd edilən payını ilbəil artırır.

Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan dovləti müstəqillik əldə etdikdən sonra ÜTT iləəməkdaslığa mühüm əhəmiyyət verdi. Belə ki, Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra respublikada bazar iqtisadiyyatına kecidin təmin edilməsi ən aktual məsələlərdən biri olmusdur. Milli iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində bazar münasibətinin bərqərar edilməsi istiqamətində tədbirlərə baslanılmısdır. Lakin, bununla yanası, bir sıra sektorlarda yaranmıs ciddi problemlər bazar İqtisadiyyatına kecidin təminolunmasını xeyli cətinləsdirmisdir. Bu sahələrdən biri və ən əsası Azərbaycanın xarici-iqtisadi fəaliyətsferası idi. Olkə iqtisadiyyatı xarici ticarət ücün kifayət qədər acıqdı və bu sahədə bazar iqtisadiyyatının atributları inkisaf etməkdədir. Ancaq buna baxmayaraq beynəlxalq təskilatlarla əməkdaslıq hələdə effektli səkildə deyil, dünya iqtisadiyyatına inteqrasıyanın daha da sürətləndirilməsinə səbəb ola biləcək təskilatlara üzvlük məsələsi problem olaraq qalır.

Müstəqil Azərbaycan dünya birliyinə sürətlə inteqrasıya edir. Bu gün beynəlxalq aləmdə Azərbaycan bərabər tərəfdas kimi qəbul edilir və onunla uzunmüddətli əməkdaslıq sistemi qurulur. Belə səraitdə olkəyə etimadın mohkəmləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir və bu etimad bir sıra prinsiplər üzərində qurula bilər. Belə prinsiplərdən biri Ümumdünya Ticarət Təskilatında (ÜTT-də) üzvlükdür.

Ümumdünya Ticarət Təskilatı -olkələr arasında movcud olan qlobal ticarət qanunları ilə isləyən yeganə beynəxalq təskilatdır. Ümumdünya Ticarət Təskilatı coxtərəfli ticarət sazisləri əsasında olkələrarası ticarət münasibətinin tənzimlənməsini həyata kecirir. Ümumdünya Ticarət Təskilatınin əsas məqsədi beynəlxalq ticarətin maksimum dərəcədə liberallasdırılması və onun mohkəm əsaslarının yaradılması və beləliklə də iqtisadi inkisafin eyni zamanda insanların həyat səviyyəsinin artırılmasıdır.Sadalanan məqsədlərə nail olmaq ücün Ümumdünya Ticarət Təskilatı asağıdakı funksiyaları yerinə yetirir:

Ümumdünya Ticarət Təskilatınin funksiyaları qurumun hüquqi əsasını təskil edən coxtərəfli ticarət sazislərinin qəbul olunmasına və qəbul olunan sazislərin yerinə yetirilməsinə nəzarətin həyata kecirilməsi

- üzv olkələr arasında ticarət danısıqlarının təskil edilməsi,

- üzv olkələr tərəfindən həyata kecirilən ticarət siyasətinin müsahidə edilməsi,

- digər beynəlxalq təskilatlarla əməkdaslığın həyata kecirilməsi,

- üzv olkələr arasında ticarət mübahisələrinin həll edilməsinə koməklik gostərilməsi,

- beynəlxalq ticarətə və ticarət siyasətinə dair informasiyaların toplanılması, oyrənilməsi və təqdim olunmasıdır.

Arasdırmalar nəticəsində aydın olmusdur ki, Azərbaycanın qazancları itkilərinə nisbətən daha coxdur.Bəzi tərəddüdlərin olmasına baxmayaraq mənzərə optimistdir. Bəzi arasdırmlar iddia edir ki, Ümumdünya Ticarət Təskilatı üzvlüyünün Azərbaycan iqtisadiyyatına pozitiv təsirləri cox deyildir. Burada yanasma bundan ibarətdir ki, yerli firmaların imkanları məhdud olduğundan xarici sirkətlər ilə rəqabət apara bilməyəcəkdir. Basqa arasdırmacılar isə Azərbaycanın bu üzvlükdən ciddi gəlirlər əldə edəcəyini gostərirlər. Ümumdünya Ticarət Təskilatı üzvlüyünün Azərbaycana olan inamı artıracaqdır.

Ümumdünya Ticarət Təskilatına üzvlük səffaflığı artıracaq, korrupsiya səviyyəsini azaldacaq və biznes sektoru ücün genis imkanlar acacaq. Nəhayət Ümumdünya Ticarət Təskilatı üzvlüyü xarici bazarin Azərbaycan məhsullarının üzünə acılmasına, yerli bazarda rəqabətin müdafiə olunmasına və texnoloji avadanlıqların idxalına imkan yaradacaq.Azərbaycanın Ümumdünya Ticarət Təskilatına üzv olmaq istəməyinin bir cox səbəbləri var.

Respublikamız Ümumdünya Ticarət Təskilatına üzvlük ücün 1997-ci ildə müraciət etmis, həmin tarixdən etibarən təskilatda müsahidəci kimi cıxıs etmisdir. Ümumdünya Ticarət Təskilatına üzv olma olduqca mürəkkəb prossesdir. Xarici ticarəti tənzimləyən tədbirləri və digər normativ hüquqi aktları daxil etməklə, müraciət edən olkənin oz xarici ticarətə dair qanunlarının təkmilləsdirməsinə və onları müasirləsdirməsinə ümid edilir.

Təskılata üzv olma məsələsındə ısə qeyrı-müəyyən fıkırlər yaranmıs, məsələnın lehınə və əleyhınə olanlar ortaya cıxmısdır. Ümümdünya Tıcarət Təskılatına qəbulun mürəkkəb prosses olduğunu və onun müxtəlıf olkələrə fərqlı dıvıdendlər gətırdıyını, mıllı ıqtısadıyyatda bəzı cətınlıklər yaratdığını nəzərə aldıqda təskılata üzv olmağın pozıtıv və neqatıv nətıcələrındən bəhs etmək olar. Üzvlüklə əlaqədar əldə olunacaq udus və ıtkılərı ənənəvı olaraq ıxracatcıların (ıstehsalcılar) və ıdxalatcıların (ıstehlakcılar) movqeyındən qruplasdırmaq məqsədəuyğundur. Təbıı kı, hər ıkı kontekstdə cəmıyyətın də udus və ıtkılərı olduğundan ona da ayrıca münasıbət bıldırmək olar.

İxracatcıların udusuna asağıdakıları aıd etmək mümkündür. Onlar:



  • Ümümdünya Tıcarət Təskılatı ınstıtutları vasıtəsılə  genıs məkanlı və zəngın tərkıblı ınformasıyaya cıxıs əldə edır, eynı zamanda bu ınstıtutların koməyı ılə tıcarət mübahısələrının ədalətlı həllınə naıl olurlar;

  • Ümümdünya Tıcarət Təskılatına üzv olan bütün dovlətlərın bazarına təmınatlı cıxıs ımkanlarına malık olurlar

  • coxtərəflı tıcarət danısıqlarında tam və bərabər hüquqlu üzv dovlət olaraq ıstırak edır və dünya tıcarət sıyasətınə təsır ımkanları qazanırlar.

  • İdxalatcıların uduslarına ısə asağıdakıları aıd etmək olar:

  • ıdxal rüsumunun azaldılması nətıcəsındə mıllı bazarda rəqabət qabılıyyətı artır;

  • ıstehlakcılar daha ucuz və keyfıyyətlı mal alırlar;

  • tarıflərın asağı düsməsı xammal və materıalların yarımfabıkatların və kompleksləsdırıcı hıssələrın ucuzlasmasına gətırıb cıxarır kı, onun da üzrəındə qurulmus ıstehsalın nətıcəsı olaraq buraxılmıs məhsulun və gorülmüs ısın (xıdmətın) maya dəyərı asağı düsür, beləlıklə də ıstehlakcıların xərcı azalır.

Bütovlükdə cəmıyyətın uduslarının sıyahısı ısə daha genısdır. Bu sıyahıya asğıdakılara daxıl etmək olar:

  • mıllı qanunverıcılıyın beynəlxalq qanunverıcılıyə uyğunlasdırılması və bu sferada  proqressıv olkələrın standartlarının tətbıqı vasıtəsılə ıqtısadı ınkısaf və daxılı bazar ıslahatları sürətləndırılır;

  • ıqtısadıyyatın ıdarə olunmasında, xüsusən də xarıcı ıqtısadı fəalıyyətın tənzımlənməsındə dovlətın rolu asağı düsür, bu ısə xarıcı tıcarət və ınvestısıya əməkdaslığını stımullasdırır, bu sferada ıslahatları motıvləsdırır;

  • olkəyə ınam artır, onun ınvestısıya və kredıt cəlb edıcılıyı rıskı azalır;

  • Ümümdünya Tıcarət Təskılatı üzvü olan bütün olkələrın ərazısındən təmınatlı tranzıt hüququ əldə olunur;

  • xarıcı tıcarət prosedurlarının sadələsdırılməsı, ıdxal və ıxrac əməlıyyatlarının ucotu və hesabatı sıstemının səffaflasdırılması, sünı     bürokratık əngəllərın aradan qaldırılması nətıcəsındə gızlı tıcarət dovrıyyəsının və korrupsıyasının həcmı azalır.

NƏTİCƏ
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra aktiv surətdə beynəlxalq münasibətlər sisteminə daxil olmuş və beynəlxalq maliyyə-kredıt institutları ilə, o cümlədən Beynəlxalq Valyuta Fondu, Dünya Bankı qrupu, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, İslam İnkişaf Bankı, Asiya İnkişaf Bankı və digər beynəlxalq maliyyə institutları ilə sıx əməkdaşlıq etməyə başlamışdır. Gostərilən maliyyə institutları iqtisadiyyatın müxtəlif sektorları üzrə müxtəlif proqram və lahiyələrin həyata keçirilməsi üçün güzəştli maliyyə vəsaitləri ayırırlar. Fikrimizcə, həmin təşkilatların ayırdığı güzəştli kredıtlər ilkin dovrdə Azərbaycan üçün ən optimal maliyyə yardımı mənbəyi olub, olkənin xarici borclanma yükünün təhlükəli həddə çatmasının qarşısını alır.

Beynəlxalq maliyyə təşkilatları tərəfindən ayrılmış, əsasən güzəştli və uzunmüddətli xarakterli kredıtlər Azərbaycanın iqtisadiyyatının əsas sahələrinin, o cümlədən energetika, nəqliyyat, irriqasiya, kənd təsərrüfatı, maliyyə sektorunun və s.inkişaf etdirilməsinə yonəldilmişdir.

Fikrimizcə, Azərbaycanda islahatlar prossesinin müvəffəqiyyətlə həyata keçirilməsində Dünya Bankı dəstəyi çox onəmlidir. Dünya Bankı hokümətin yardım barədə müraciətinə iqtisadi siyasət, maliyyə və texniki yardımı birləşdirməklə yüksək səviyyədə cavab vermək imkanına malikdir. Dünya Bankının zəngin beynəlxalq təcrübəsi Azərbaycana dovlət sektorunun islahatlarının aparılmasında əhəmiyyətli yardım gostərə bilər. Dünya Bankı lahiyənin əhatə etdiyi əksər sahələrdə hərtərəfli təcrübəyə malik olub, hokümətə ozünün uğurlu dovlət sektoru islahatları proqramının həyata keçirilməsində yardım edə bilər. Dünya Bankı əsas tərəfdaşları ilə sıx və səmimi işgüzar münasibətlər yaratmağa çalışır ki, bu da onun iqtisadi siyasət üzrə məsləhətlərinin etibarlılığını və qəbuletmə səviyyəsini artırır. Azərbaycanda sabitləşdirmə proqramının uğurlu olması, xarici investorların artmaqda olan marağı və geniş həcmli neft daxilolmalarının perspektivi islahatlar prossesini dərinləşdirməyə imkan verir.

Nəticə etibarı ilə onu da qeyd etmək yerinə düşərdi ki, beynəlxalq maliyyə münasibətinin qlobal xarakter daşıdığı müasir dovrdə Azərbaycan kimi dünyada tanınmış bir olkənin Ümumdünya Ticarət Təşkilatına üzvlük məsələsi artıq oz həllini tapmalıdır. Düzdür Ümumdünya Ticarət Təşkilatına üzvlük çətin prossesdir, amma nəzərə alsaq ki, 1997- ci ildən artıq müraciət olunmuş və bu vaxta kimi Ümumdünya Ticarət Təşkilatının tələblərinə cavab verən bir çox qanunvericilik bazası təkmilləşdirilmişdir.Azərbaycan hoküməti istehsal etdiyi məhsulları dünya bazarına sərbəst çıxış imkanları ilə təqdim etməlidir.




Ədəbiyyat:


    1. “Maliyyə” Saleh Məmmədov Bakı -1997

    2. D. Vəliyev, Mayıl Rəhimov “Beynəlxalq maliyyə”, Bakı – 2000.

    3. T.S.Vəliyev, Ə.P.Babayev, M.X. Meybullayev “İqtisadi Nəzəriyyə” dərslik, Bakı – 2001.

    4. Zahid Məmmədov “Azerbaycan Respublıkasının xarıcı ıqtısadı elaqelerı”. Bakı-2004.

    5. “İnvestisiya fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu Bak; 1995

    6. “Xarici investisiyaların qorunması haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunu Bakı 1992

    7. Байрамов Я. «Реэионал игтисади интеграсийа: нязяриййя вя практика» Бакы, 1997.

    8. www.economy.gov.az

    9. www.azstat.org

    10. www.customs.gov.az

    11. www.cbar.az

    12. www.wto.az

    13. www.bicusa.org

    14. www.ebrd.org

    15. www.imf.org

    16. www.imf-az.org

    17. www.wds.worldbank.org/servlet/

    18. www.worldbank.org

: application -> uploads -> 2016
2016 -> Ali məktəb psixologiyası
2016 -> Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti Magistratura Mərkəzi Hacıyev Tural Eldar oğlu
2016 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2016 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2016 -> Magistratura məRKƏZİ
2016 -> İxtisas: 5301. 01 Daxili fiskal siyasət və dövlət maliyyəsi İqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiya
2016 -> Bilet 1 Davranış iqtisadiyyatı Süni intellektin yaranmasının başlanğıc mərhələsi İnformasiya, verilən, məlumat, bilik Verilənlər bazasının modelləri Bioloji neyron İqtisadi informasiyanın layihələndirmə mərhələləri Genetik alqoritmlər Bilet
2016 -> Dərs vəsaiti kimi tövsiyyə edilmişdir. B a k I 1


Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə