Toshkent davlat stomatologiya instituti m. N. Israilova lotin tili va tibbiy farmatsevtik terminologiya asoslari



Yüklə 429,72 Kb.
səhifə23/107
tarix11.04.2022
ölçüsü429,72 Kb.
#85272
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   107
Lotin tili va tibbiy.farmat. Israilova M.N.
Лотин-тили-ва-адабиёт-терминологияси.-Дарслик
Leksik minimum

Dorivor o‘simliklarning nomlari


Lotincha

Inglizcha

O‘zbekcha

Belladonna, aef

belladonna [ˌbeləˈdänə]

belladonna

Crataegus, i f

hawthorn [ˈhôˌthôrn]

do‘lana

Frangula, ae f

buckthorn [ˈbəkˌthôrn]

itjumrut

Rheum, i n

rhubarb [ˈro͞oˌbärb]

rovoch

Urtica, ae f

nettle [ˈnetl]

gazanda


Dorivor moddalarning nomlari


Lotincha

O‘zbekcha

Aether, eris m

efir

Barbitalum-natrium, i n

barbital-natriy

Cacao

kakao

Cordigitum, i n

kordigit

Dimedrolum, i n

uyqu dori

Diprophyllinum, i n

diprofillin

Euphyllinum, i n

eufillin

Furacilinum, i n

furatsilin

Mentholum, i n

mentol

Nitroglycerinum, i n

nitroglitserin

Phenacetinum, i n

fenatsetin

Saccharum, i n

shakar

Tetracyclinum, i n

tetratsiklin

Validolum, i n

validol


Boshqa so‘zlar


Lotincha

O‘zbekcha

aethylicus, a, um

etilga oid

aqua, ae f

suv

destillatus, a, um

tozalangan

fluidus, a, um

suyuq

obductus, a, um

qoplangan

oleosus, a, um

yog‘li, moyli, yog‘da

quantum satis

qancha kerak

spiritus, us m

spirt


Nazorat savollari

  1. “Ol” fe’lidan keyin tabletka, shamcha va ko‘z plyonkasi qaysi kelishikda yoziladi?

  2. “cum” ko‘makchisi jenskiy roddagi otlarda qanday qo‘shimchani talab qiladi?

  3. “cum” ko‘makchisi sredniy roddagi otlarda qanday qo‘shimchani talab qiladi?

  4. O‘simlik dunyosi yunon tilida nima deb ataladi?

  5. O‘simliklar qaysi rodda mansub?


11.5. Retseptda kimyoviy elementlar. Kislotalar
Barcha kimyoviy elementlarning nomlari II turlanish sredniy roddagi otlar bo‘lib, faqat ikkita: Sulfur, uris, n (III turlanish) – oltingugurt va Phosphorus, i, m – fosfor kimyoviy elementlarining nomi bundan istisno.

Eslatma! Kimyoviy elementlarning belgisi lotincha nomlardan olingan bo‘lib, ularning orfografik xususiyatini aks ettiradi: Ca - Calcium, Fe - Ferrum, K – Kalium va boshqalar.

Kislotalarning lotincha nomi ikkita so‘zdan iborat: acidum, i, n - kislota va mos kelgan sifat. Birinchi o‘rinda ot, ikkinchi o‘rinda sifat keladi. Sifat kislota nomini yasovchi element negiziga –ic+um, -os+um qo‘shimchasi yordamida yasaladi.



-icum qo‘shimchasi kislota tarkibida kislorod miqdorining ortiqligini bildiradi va o‘zbek tilidagi -at- qo‘shimchasiga to‘g‘ri keladi:

Acidum sulfuricum – sulfat kislota



-osum- qo‘shimchasi kislota tarkida kislorod miqdorining kamligini bildiradi va o‘zbek tilidagi -it- qovshimchasiga to‘g‘ri keladi:

Acidum sulfurosum – sulfit kislota

Kislorodsiz kislotalarning nomlaridagi sifatlarning tarkibi quyidagicha yasaladi: hydro- old qo‘shimchasi + kislota nomini yasovchi element nomining o‘zagi + -icum va o‘zbek tilidagi -id qo‘shimchasiga to‘g‘ri keladi:

Acidum hydrosulfuricum – sulfid kislota


Asosiy kimyoviy elementlarning nomlari


Kimyoviy element

Lotincha nomi

O‘zbekcha nomi

Al

Aluminium, ii n

alyuminiy

Ag

Argentum, i n

kumush

As

Arsenicum, i n

margimush

Au

Aurum, i n

oltin

B

Bromum, i n

brom

Ba

Barium, i n

bariy

Bi

Bismuthum, i n

vismut

C

Carboneum, i n

uglerod

Ca

Calcium, i n

kalsiy

Cl

Chlorum, i n

xlor

Cu

Cuprum, i n

аsаl

F

Fluorum, i n seu Phthorum (греч.)

ftor

Fe

Ferrum, i n

temir

H

Hydrogenium, i n

vodorod

Hg

Hуdrargyrum, i n

simob

I

Iodum, i n

yod

K

Kalium, i n

kaliy

Li

Lithium, i n

litiy

Mg

Magnesium, i n Magnium, i n

magniy

Mn

Manganum, i n

marganets

N

Nitrogenium, i n

azot

Na

Natrium, i n

natriy

O

Oxygenium, i n

kislorod

Pb

Plumbum, i n

qo‘rg‘oshin

Ph

Phosphorus, i m

fosfor

S

Sulfur, uris n

oltingugurt

Si

Silicium, i n

kremniy

Zn

Zincum, i n

rux


Mustahkamlash uchun mashqlar

Quyidagi retseplarni tarjima qiling:

I. Ol: Yog‘ kislota tabletkalari 0,25 50 dona.

Ber.


Belgila.

II. Ol: Benzoat kislotasi 0,6.

Salitsilat kislotasi 0,3.

Vazelindan 10,0.

Aralashtir, surtma hosil bo‘lsin.

Ber.


Belgila.

III. Ol: Askorbin kislota drajesi 0,5.

Ber.

Belgila.


IV. Ol: Asetilsalitsilat kislotasi.

Fenatsetin tengma-teng 0,25.

Kofein 0,20

Shunday dozalarda 12 dona tabletkalarda ber.

Belgila.

Ibratli so‘zlar

1. Festina lente. Sekin shoshilgin.

2. Male parte cito dilabuntur Yomon o‘zlashtirilgan narsa, tezda

memoria. yoddan chiqadi.


Nazorat savollari

1. Kimyoviy elementlar qaysi turlanish va qanday rodda bo‘ladi?

2. Qaysi kimyoviy moddalar bundan mustasno?

3. Kislorodsiz kislotalarning lotincha nomi qanday yasaladi?


11.6. Retseptda oksidlar, tuzlar va uglevodorodlar
Oksidlarning nomlari ikkita so‘zdan iborat: birinchi o‘rinda elementning nomi qaratqich kelishigida, ikkinchi o‘rinda oksid nomi keladi.

Oxy- kislorod borligini ko‘rsatadi, old qo‘shimchalari esa birikma tarkibini aniqlaydi:

oxydum, i, n oksid

peroxydum, i, n peroksid

hydroxydum, i, n gidroksid

Tuzlarning nomlari kation va anionning nomidan yasaladi.Birinchi o‘rinda qaratqich kelishigida ifodalangan kationning nomi, ikkinchi o‘rinda esa bosh kelishigidagi anionning nomi turadi.

Anionlarning nomlari mos keluvchi kislotalarning lotincha nomi o‘zagiga-as, -is, -id+um suffikslarni qo‘shish yo‘li bilan yasaladi.




Lug‘at shakl modeli

Turl.

Lotincha misollar

O‘zbekcha misollar

Nom.

Gen.

Rod.







Suff.

Anion nomi

as

atis

m

III

sulfas, atis, m

at

sulfat

is

itis

m

III

sulfis, itis, m

it

sulfit

id-um

id-i

n

II

sulfidum, i, n

id

sulfid

Uglevodorodradikalnomlaridaqo‘llaniladigantarkibiyqismlar-yl- suffiksiyordamidayasalganuglevodorodliradikalningnomlaridorivormoddalarnomlariniyasovchimurakkabotlardaniborat:

Benzylpenicillinum, Aethylmorphinum, Acidum acetylsalicylum

Ba’zan radikallarning nomlari mustaqil so‘z holida ishlatiladi:

Methylii salicylas, Phenylii salicylas, Amylii nitris

Kimyoviy ma’noga ega bo‘lgan tarkibiy qismlarning orfografiyasini esda tuting:

meth - metil guruh

aeth - etil guruh

phen - fenil guruh

benz - benzol guruh

Mustahkamlash uchun mashqlar

Quyidagi retseplarni tarjima qiling:

I. Recipe: Morphini hydrochloride 0,01.

Sacchari 0,1.

Misce, fiat pulvis.

Dentur tales doses numero 6

Signetur.

II. Recipe: Mentholi 0,1.

Natrii hydrocarbonatis.

Natrii tetraboratis.

Natrii chloride ana 5,0.

Misce, fiat pulvis.

Detur.

Signetur.

III. Recipe: Thiamini chloridi.

Riboflavini ana 0,003.

Acidi nicotinici 0,02.

Da tales doses numero 50 in dragee.

Signa.
Ibratli so‘zlar
1. Amicus certus in re incerta cernitur. Chin do‘st boshga kulfat

tushganda bilinadi.

2. Radices litterarum amare sunt Fanning ildizlari achchiq,

fructus dulces. mevalari esa shirindir.


Leksik minimum

I.

acidum aceticum

sirka kislota

acidum acetylsalicylicum

atsetilsalitsilkislota

acidum adenosintriphosphoricum

Adenozintrifosforkislota

acidum ascorbinicum

askorbinkislota

acidum benzoicum

benzoykislota

acidum carbolicum

karbolkislota

acidum carbonicum

karbonkislota

acidum citricum

limon kislota

acidum folicum

foliykislota

acidum glutaminicum

glyutaminkislota

acidum lacticum

sut kislota

acidum lipoicum

yog‘kislota

acidum nicоtinicum

nikotinkislota

acidum nitricum

nitratkislota

acidum phosphoricum

fosfat kislota

acidum salicylicum

salitsilkislota

acidum sulfuricum

sulfatkislota

II.

acidumarsenicosum

arsenatkislota

acidum~ nitrosum

nitritkislota

acidum~ sulfurosum

sulfitkislota

III.

acidumhydrochloricum

xloridkislota

acidum~ hydrocyanicum

sianidkislota

acidum~ hydrosulfuricum

sulfidkislota



Yüklə 429,72 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   107




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə