16
1
tuĢ edərək, təkcə günah deyil, həm də çirkab gölündə üzə-üzə o illərin heyifini, elə bir gecədə
almağa, onları hamısının əvəzini elə bir gecədə (sanki, bu onun yer üzündə son gecəsiymiĢ kimi)
çıxmağa çalıĢdığını baĢa düĢürdü. Bu qadında yasaq, ədəbsiz sözlərə qarĢı qarĢısıalınmaz bir
ehtiras, onlar ondan eĢitməyə, öz dilinə gətirməyə acgöz bir hərislik vardı. O, yasaq mövzulara,
yasaq Ģeylərə adamı qorxudan, sadəlövh bir uĢaq marağı göstərirdi – cərrahın insan əzalarına,
onların imkanlarına dərin, heç vaxt zəifləməyən elmi marağı kimi. Gündüzlər isə qarĢısında
təmkinli, som-soyuq, demək olar ki, kiĢiyəbənzər, həm də xeyli yaĢlı, ömrünün iyirmi ilini
tənhalıq içərisində, heç bir qadın qorxu-ürküsü keçirmədən, uzaq qonĢuluğunda yalnız zəncilərin
– o da az-maz, – məskunlaĢdığı yalqız bir evdə yaĢayan bir qadın görürdü; bu qadın hər gün
müəyyən saatlarda sakitcə masa arxasında əyləĢib həm ruhani, həm bankir, həm də tibb bacısı
sifətində qocalara, cavanlara sakitcə məsləhətlər yazırdı.
Həmin dövrdə (bunu bal ayı adlandırmaq olmazdı) Kristmas onun, eĢqə düĢmüĢ qadın
oyanıĢının hər mərhələsindən necə keçdiyini diqqətlə izləyirdi. Tezliklə qadının davranıĢı onu
təkcə heyrətə gətirmədi, həm də təĢviĢə saldı, çaĢdırdı. Qadının qısqanclıq tutmaları onu qəfil
yaxaladı. Onun belə bir təcrübəsi ola bilməzdi; bunun üçün nə mümkün səhnə, nə də rəqib
olacaq bir qadın vardı; Kristmas bilirdi ki, qadın özü də bunu yaxĢı bilir. Elə bil, qadın bütün
bunları qəsdən uydurmuĢdu – qəsdən onunla oyun oynayır, tamaĢa çıxarırdı. Ancaq o bu rolu elə
bir xırsla, elə bir qətiyyət və əminliklə oynayırdı ki, Kristmas birinci dəfə onun sayıqladığını gü-
man etdi; üçüncü dəfə isə bu qənaətə gəldi ki, qadın dəli olub. Qadın birdən-birə, gözlənilmədən
eĢq ayinlərinə qarĢı Ģiddətli bir həvəs, zəngin bir ixtiraçılıq bacarığı nümayiĢ etdirməyə baĢladı.
Namələr, məktublar üçün gizli bir yer ayırmağı tələb etdi. Bunun üçün uçub dağılmaqda olan at
tövləsinin arxasındakı dirəyin oyuğunu seçdilər. Qadının yazdığı məktubları ora necə qoyduğu-
nu bir dəfə də olsun öz gözlərilə görə bilmədi, ancaq o, hər gün ondan gedib ora baxmağı tələb
edirdi; gedib oyuğu yoxlayanda isə hökmən ordan məktub tapırdı. Getmədən, o oyuğu
yoxlamadan yalandan orda heç nə tapmadığını deyəndə isə məlum olurdu ki, yalanını tutsun
deyə qadın ona tələ qurub. Və qadın dərhal qıĢqırıb hönkür-hönkür ağlayır, haray-həĢir qoparırdı.
Bəzən o məktublarda qadın hansısa saatdan sonra evə gəlməyini tələb edirdi, halbuki, o evə
uzun illərdi ondan baĢqa heç bir ağ adamın ayağı dəyməmiĢdi; iyirmi il idi ki, qadın bütün
gecələrini bu evdə tək-tənha keçirmiĢdi; sonra düz bir həftə qadın onu evə, öz yanına pəncərədən
girməyə məcbur etdi. Bu zaman bəzən hardasa gizlənirdi və Kristmas qaranlığa bürünmüĢ evdə
bütün künc-bucağı arayıb axtarmalı olur, axırda onu hardasa anbarda, ya da yaĢanmayan
otaqların birində tapırdı; qadın, gözləri qaranlıqda piĢik gözü kimi par-par parıldaya-parıldaya,
nəfəsi kəsilmiĢ, tıncıxmıĢ halda burda onu gözləyirdi. Bəzən də ətrafdakı kolluqlardan birində
görüĢ təyin edirdi, o da onu orda çılın-çılpaq vəziyyətdə, ya da cırıq-cırıq, parça-parça olmuĢ
16
2
paltarda, qızğın bir nimfomaniya
17
tutması içərisində tapırdı; bu vaxt onun ağappaq bədəni
qaranlıqda elə erotik, elə nümayiĢkaranə pozada olurdu ki, belə bir Ģeyi yalnız Petroniya
dövrünün Berdsleyi çəkə bilərdi. Qadın boğuq, heyi kəsilmiĢ nəfəs hıqqıltsı ilə dolu divarsız
yarıqaranlıqda dəlisovlaĢır, əlləri özbaĢınalıq eləyir, saçının hər tükü səkkizayaqlı ilbiz
caynaqları kimi dikəlib canlanır və dəlisov bir pıçıltı eĢidilirdi: “Zənci! Zənci! Zənci!”
Altı aya qadın tamam korlandı. Demək olmazdı ki, Kristmas onu korlayıb yoldan
çıxarmıĢdı. Çünki bütün nizamsız, adsız əlaqələrinə baxmayaraq, onun həyatı sağlam və normal
günah içərisində keçən hər bir həyat kimi, demək olar ki, kifayət qədər ədəbli olmuĢdu. Bu
korlanmanın mənĢəyi qadından da çox onun özü üçün anlaĢılmazdı. Hardan əmələ gəlir bu – o,
mat-məəttəl qalmıĢdı; ancaq bundan betəri o idi ki, bu korlanma onun özünə də sirayət etmiĢdi.
Qorxmağa baĢladı. Nədən – özü də bilmirdi. Amma artıq kənardan özünü bataqlığa düĢüb
boğulan, onun dibsiz dibinə sorulan adam kimi görürdü. Bu düĢüncəsi hələ fikir Ģəklində
formalaĢmamıĢdı. Hələ öz qarĢısında yalnız küçəni – kimsəsiz, vəhĢi, soyuq küçəni görürdü.
Məhz soyuq; bəzən dərin fikrə gedir, ucadan öz-özünə deyirdi: “Burdan getmək lazımdı. Burdan
rədd olub getmək lazımdı”.
Amma nə isə həmiĢə fatalistin
18
əl-qolunu bağlayan bir Ģey – maraqmı, bədbinlikmi, adi
ətalətmi onu burdan çıxıb getməyə qoymurdu. Qadınla əlaqə isə davam edir, getdikcə onu
gecələrin bu despotik, yorucu azğınlığına daha dərindən bağlayırdı. Çox güman ki, buradan çıxıb
gedə bilməyəcəyini özü də anlayırdı. Hər halda, heç yerə getmir və bir bədəndə iki məxluqun,
sanki, ay iĢığı altında ağaran və növbə ilə bir-birinin baĢından basıb suya batırmağa çalıĢan,
sonra da silkinib qara, yapıĢqan gölməçənin səthinə çıxan iki fiqurun necə boğuĢduğunu sakitcə
müĢahidə edirdi. Onlardan biri – birinci mərhələyə aid sakit, təmkinli, soyuq qadın əxlaqsızlığa
və düĢkünlüyə məhkum olsa da, bu əxlaqsızlığa və məhkumluğa yuvarlanarkən belə öz
toxunulmazlığını, möhkəmliyini qoruyub saxlamağa can atırdı; ikincisi isə bu toxunulmazlıqdan,
bu möhkəmlikdən qeyzlə imtina edərək, qara dibsiz uçuruma can atır, yenidən cismani təmizliyə
qovuĢmağa çalıĢırdı; zira o bu təmizliyi o qədər uzun müddət qoruyub saxlamıĢdı ki, indi onu
heç cür itirə bilməzdi. Bəzən onlar iki bacı kimi bir-birinə sarılmıĢ halda qara səthin üzünə çıxır,
üst-baĢlarından qapqara su axırdı. O zaman əvvəlki aləm geri qayıdırdı: otaq, divarlar,
pəncərədən o tayda yay gecəsində qırx ildən bəri uğuldaĢan cücülərin saysız-hesabsız dinc
xoru... Qadın yad bir adam kimi vəhĢi, əlacsız gözlərlə ona baxırdı; o isə bu qadına baxa-baxa
düĢüncəsindəki fikrini təzələyirdi: “Dua eləmək istəyir, amma heç bunu da bacarmır”.
Qadın ĢiĢməyə baĢladı.
17
Nimfomaniya – qadı nlarda xəstəlik dərəcəsinə
ç
atan ehtiras
18
Fatalist – olacağa inanan adam