16
7
Üçüncü mərhələ belə baĢladı. Bir müddət bu mərhələ onda hətta əvvəlkilərdən də möhkəm
çaĢqınlıq yaratdı. O bu qadından coĢqun ehtiras, öz günahının lal etirafını, ən azı – əgər onun
könlünü ələ almağa baĢlarsa – üzüyolalıq gözləyirdi; o hətta buna hazır idi də. Amma tamam
özgə, qucaqlamaq istəyərkən təmkinli kiĢi qətiyyətiylə onun əlini kənara itələyən yad bir qadınla
üzləĢdi.
– BaĢla, – Kristmas dedi, – mənə nə sözün varsa, de. Bəlkə, bundan sonra söhbətimiz daha
yaxĢı alınacaq. Qorxma, bunun uĢağa heç bir zərəri olmaz.
Qadın onu bircə kəlmə ilə durdurdu; ilk dəfə qadının sifətinə diqqətlə baxdı – orada soyuq,
dalğın, fanatik ifadə gördü.
– Sən heç bilirsənmi ki, – qadın dedi, – öz həyatını boĢ yerə sərf eləyirsən? – Və o,
heyrətdən yerindəcə donub qadının üzünə baxa-baxa qaldı, elə bil, qulaqlarına inana bilmirdi.
Bu sözlərin mənası ona dərhal çatmadı. Qadın bir dəfə də olsun ona tərəf baxmadı.
Sifətində soyuq, hərəkətsiz bir ifadə, fikirli baxıĢlarını sobaya zilləmiĢ halda onunla yad adam
kimi danıĢırdı, o isə təhqir olunmuĢ kimi, çaĢqınlıq içərisində dinləyirdi. Qadın istəyirdi ki, zənci
məktəblərilə bağlı iĢləri – yazıĢmaları, müntəzəm səfərləri o öz boynuna götürsün. Bu planı
hərtərəfli ölçüb-biçmiĢdi. Bütün təfərrüatı ilə ona izah edirdi, o isə bütün bunlara getdikcə artan
qəzəb və heyrət içərisində qulaq asırdı. Bu iĢlərə rəhbərlik ona keçəcəkdi, qadın isə onun
katibəsi, köməkçisi olacaqdı: onlar məktəblərə birgə gedəcək, zənci evlərini birlikdə ziyarət
edəcəkdilər; nə qədər möhkəm qəzəblənsə də o, bu planın dəlilik olduğunu yaxĢı anlayırdı.
Amma dinc soba iĢığında qadının sakit profili çərçivəyə salınmıĢ portret kimi çılğınlıqdan uzaq
və ciddi idi. O evdən çıxarkən birdən qadının uĢaq barədə bir kəlmə də olsun danıĢmadığını
xatırladı.
Qadının ağlını təmiz itirdiyinə hələ inanmağı gəlmirdi. FikirləĢirdi ki, bütün bunlara səbəb
hamiləlikdir, elə buna görə də onu yaxın buraxmır, əl vurmağa qoymur. Onunla mübahisə
eləmək istədi. Amma bu daĢ-divarla mübahisə etmək kimi bir Ģey oldu; qadın heç onun sözünü
də kəsmədi, sakitcə axıracan dinlədi, sonra da soyuqqanlılıqla qaldığı yerdən sözünə davam etdi,
elə bil, o, heç nə deməmiĢdi. Nəhayət, qalxıb otaqdan çıxanda o, qadının bunu hiss elədiyinə də
tam əmin deyildi.
Sonrakı iki ay ərzində qadını yalnız bir dəfə gördü. Günləri həmiĢəki kimi keçirdi, bircə
fərqi vardı ki, artıq o evə yaxın düĢmürdü, yonqar sexində iĢlədiyi ilk aylarda olduğu kimi, yenə
də Ģəhərdə nahar eləyirdi. Ancaq o vaxtlar, iĢləməyə yenicə baĢlayanda gündüzlər qadın
haqqında fikirləĢmirdi, o heç yadına da düĢmürdü. Ġndi isə özüylə bacara bilmirdi. Heç cür
fikrindən çıxmır, demək olar ki, daim gözünün önündə dururdu: evdə səbirsizliklə onu gözləyən,
qır-saqqız, sərsəm bir qadın. Birinci mərhələdə o, sanki, küçədə, qarla örtülü torpaq üstündə
yaĢamıĢ və evə girməyə can atmıĢdı; ikincisində – gününü qaynar, quduz bir qaranlıqda
16
8
keçirmiĢdi; indi isə boĢ bir düzənliyin ortasına düĢmüĢdü, burda nə ev, nə də qar vardı, heç külək
də əsmirdi.
Ġndi o qorxmağa baĢlamıĢdı, halbuki, bu vaxtacan onun canına yalnız çaĢqınlıq, bir də
yəqin ki, nəsə bəd, qaçılmaz bir hadisə baĢ verəcəyinin ürküsü hakim kəsilmiĢdi. Ġndi onun viski
ticarətində yeni bir Ģəriki də vardı: Braun adlı sərgərdanın birisiydi, yonqar sexinə yazda iĢə
düzəlmiĢdi. Bu adamın axmaq, avam olduğunu baĢa düĢürdü, amma əvvəlcə fikirləĢdi: “Mən nə
desəm onu eləyəcək, hər halda, buna ağlı çatar. Ona düĢünmək lazım gəlməyəcək”. Yalnız bir
müddət keçəndən sonra öz-özünə dedi: “Ġndi bilirəm ki, axmaq nədir. Bu o adamdır ki, hətta
özünün belə ağıllı məsləhətinə qulaq asmır”. Braunu ona görə Ģərik götürdü ki, gəlməydi və onda
nəsə Ģən, Ģux bir sadəlövhlük, kütlük vardı, ürəkli, qorxmaz adam da deyildi; bilirdi ki, bütün
naqis cəhətlərinə rəğmən, istənilən qorxaq adam ağıllının əlində özündən savayı hər kəs üçün
faydalı ola bilər.
Qorxurdu ki, birdən Braun o qadının bu evdə yaĢadığını öyrənər və öz ağılsızlığı
ucbatından onun bütün iĢlərini korlayar. Qadından qaçdığı üçün də ehtiyatlanırdı: gecə vaxtı
onun yadına qəfil nəsə düĢər, durub daxmaya gələr. Fevraldan bəri onunla bircə dəfə – qadının
yanına gedib, Braunun da onunla bir yerdə daxmada qalacağını ona deyərkən görüĢmüĢdü. Bu,
bazar günü olmuĢdu. Evə gedib qadını səsləmiĢ, qadın da arxa artırmaya çıxıb onu sakitcə
dinləmiĢdi. “Buna elə bir ehtiyac yox idi”, – demiĢdi. Onda Kristmas onun nəyi nəzərdə
tutduğunu anlamamıĢdı. Yalnız sonralar baĢa düĢdüyü Ģey birdən-birə bütöv, çap olunmuĢ bir
ifadə kimi beynində parlamıĢdı O elə bilir mən bu adamı ona görə bura dartıb gətirmişəm ki,
onu özümdən bir az da uzaq eləyim. Fikirləşir ki, mən elə bilirəm, bu adam yanımda olsa,
daxmaya gəlməkdən çəkinəcək; məni sakit buraxacaq
Beləliklə, bu fikri, qadının nə edə biləcəyi qorxusunu düĢüncəsinə yeritdi, elə bildi ki, bunu
qadının da Ģüuruna yeridib. Ona elə gəldi ki, əgər qadın belə fikirləĢirsə, deməli, Braunun
yanında qalması onu təkcə daxmaya gəlməkdən çəkindirməyəcək, həm də buna təhrik edəcək.
Lakin artıq bir aydan çox keçsə də, qadın heç nə eləmir, ona yaxınlaĢmaq üçün bir addım belə
atmırdı, buna görə də fikirləĢdi ki, indi ondan hər Ģey gözləmək olar. Ġndi özü gecələr yuxusuz
qalmağa baĢladı. FikirləĢdi: “Mən nəsə eləməliyəm. Deyəsən, nəsə eləyəcəm”.
Fəndgirlik eləyib Braundan yayınmağa, daxmaya ondan əvvəl, tək gəlməyə çalıĢırdı. Hər
dəfə də qadını orda görəcəyindən qorxurdu. Ancaq daxmaya gəlib onu bomboĢ görəndə özünün
qorxu keçirməyə, yalan danıĢmağa, tələm-tələsik evə gəlməyə məcbur qaldığı halda, qadının
evdə sakit-xürrəm oturub, yalnız onu indimi, yoxsa bir az da əzab-əziyyət verəndən sonra
satacağı barədə düĢünməsi onu özündən çıxarır, möhkəm qəzəbləndirirdi. BaĢqa vaxt olsaydı,
onların arasındakı münasibətdən Braunun xəbər tutub-tutmaması heç vecinə də olmazdı.
Qadınlarla əlaqəli nəyisə gizli saxlamaq, yaxud onlara əsl kübar münasibəti bəsləmək onun