[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə273/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   269   270   271   272   273   274   275   276   ...   282

454 

 

 



 

Azərbaycan Xalq Cü mhuriyyətinin 1919 il aprelin  14-də və de kabrın  24-də  Nəsib bəy  Yusifbəyli tərəfindən təşkil 

olunmuş  4-cü  və  5-ci  Höku mət  kab inələrində  də  hərb i  nazir  vəzifəsini  S.Meh mandarov  tutmuşdur.  Bu   müddətdə  onun 

müavin i  Ə.Şıxlinski  olmuşdur.  Hərb i  Nazirliyin  əsas  vəzifəsi  vətənin  ərazi  bütövlüyünün  təmin  edilməsindən  ötrü  lazım 

olan ordu quru mların ı yaratmaq  idi.  Bu vəzifənin  yerinə yetirilməsində hərbi nazirlik böyük çətinliklərlə ü zləşdi. Nazirlik 

yaradılarkən ordu üçün geyim, ayaqqabı, hərbi sursat, zabitlər, hətta unter zabitlər və əsgerlər belə yo x idi. Əhali ö z uşaqların ı 

orduya vermək istə mirdi. 

Gö rkəmli  generallar  S.Meh mandarov,  Ə.Şıxlinski,  M.Sulkeviç  və  başqaları  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti 

ordusunu  forma laşdırmaq,  təlimat landırmaq,  ça r  Rusiyası  dövründə  uzun  müddət  hərbi  işdən  uzaqlaşdırılmış 

azərbaycanlılara  hərb  sənətinin  sirlə rin i  aşıla maq  sahəsində  gərgin  iş  aparırdılar.  1919  il  avqustun  axırlarında  B.Britaniya 

hərbi qüvvələri A zərbaycanı tərk etdikdən sonra Na zirlik ölkənin müdafiəsini möhkə mləndirmək üçün ciddi tədbirlə r gördü. 

Bu dövrdə Ermənistan Respublikası A zərbaycana qarşı açıq təcavüzə başladı. Ermənistanın nizami ordu hissələri və daşnak 

quldur  dəstələri  Azərbaycanın  Zəngəzur,  Na xç ıvan  və  Qarabağ  bölgələ rinə   basqınlar  ed ird i.  Kəndlə ri  dağıdır,  türk-

müsəlman əhalisinə qarşı soyqırımları törədir, onları ö z ata-baba yurdlarından qovurdular.  Ermənilər bu hərəkətlərini bütün 

1919  il boyu və 1920 ilin əvvəllərində davam etdird ilər. Dağ lıq  Qa rabağ ermənilə ri 1920  il  ma rtın  22-də  Novruz bayra mı 

gecəsi  Xankəndindəki  Azə rbaycan  ordusu  qarnizonu  üzərinə  xa incəsinə  basqın  etdilər.  Bundan  istifadə  edən  ermən ilə r 

bütün Dağlıq  Qarabağ ərazisində qiyam qald ırdılar.  1920  il aprelin  27-də Sovet  Rusiyası orduları Azərbaycan sərhədlərin i 

keçərək, Bakın ı işğal etdiyi 

 

 

 



 


455 

 

vaxt A zərbaycan ordusunun əsas qüvvələri Dağlıq Qarabağda ermənilərin qiya mını yatırt maqla  məşğul id i. 



 

Əd.: 

Aзepбaйджанская  Демократическая    Pecnублика      (1918-1920),    Армия  (документы  и  материалы),  Б.,  1998; 

Aзepбaйджанская Демократиская  Pecnублика (1918-1920), Законодательные акты (сборник документов), Б., 1998; Aдpec-календары 

Aзepбaйджанской    Pecnублики  нa  1920  r.,      B.,  1920;  Süleymanov  M.,  Azərbaycan  ordusu  (1918-1920),  B.,  1998;  yenə  onun, 

M ehmandarov, B., 2000. 

 

HƏRBĠ NAZĠRLĠYĠN ġTATI  HAQQINDA QANUN- Hərb i Nazirliy in ilkin  struktur heyətinin - ştatının təsdiq 

edilməsi  barədə  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyyəti  Parla mentinin  1919  il  25  fevra l  tarixli  qanunu.  Qanunla  Hərbi  Nazirlik 

sistemində  olan  38  struktur  bölməsinin  ştat  vahidləri  təsdiq  edilmişdi.  Bunlar,  əsasən,  hərbi  nazirliyin  idarə  və 

xid mət lərini, onla rın  tabeliy ində olan xid mətlə ri, p iyada, süvari və topçu hissə və bölmələrin i, tə minat-təchizat anbarlarını, 

tibb obyektlərin i əhatə edirdi. 

Qanun layihəsi Parla mentə Qara bəy Qa rabəyov tərəfindən təqdim olunmuşdu. Hərbi nazir Sə məd bəy Mehman-

darovun  proqram  xa ra kterli  ç ıxışında  zabit lərin  məvaciblə rin in  la zımi  səviyyədə  saxlanılmasının  vacib liy i  əsas-

landırılmış, türk hərb i qüvvələrin in Azərbaycanı tərk etməsindən sonra hərbi hissələrdə yaranmış  mürəkkəb vəziyyət və 

onun  aradan  qaldırılması  yollarına,  çağırış  işinin  təşkilinə,  ordunun  təminat-təchizat  məsələlərinə,  qarşıda  duran  digər 

vəzifələ rə  də  to xunulmuşdu.  Cü mhuriyyət  Parla menti  və  Dövlət  Müdafiə   Ko mitəsi  sonralar  yarad ılan  b ir  sıra  hərbi 

strukturların da ştatını təsdiq etmişdi. 

HƏRBĠ NAZĠRLĠYĠN YARADILMASI HAQQINDA QƏRAR, A z ə r b a y c a n  X a l q  C ü m h u r i y y  -

ə t i  H ö k u m ə t i  H ə r b  i  N a z i r l iy in in  y a r a d ı l m a s ı  h  a q q ı n d a  q ə r a r -  A zərbaycan Xalq Cü mhuriyyəti 

Nazirlə r  Şurasının  1918  il  1 noyabr tarixli qəra rı. Qə rara  əsasən, hərbi nazir və zifəsi  Na zirlər Şurasın ın sədrinə həvalə  

olunmuşdu. Səməd bəy Mehmandarov hərbi nazirin müavini təyin edilmiş və nazirliyin forma laşdırılması ona tapşırılmışdı.  



HƏRBĠ  ORDENLƏRĠN,  MĠLLĠ  HĠMNĠN,  GERBĠN  VƏ  MÖHÜR ÜN  HAZIRLANMAS I  HAQQINDA 

QƏRAR, A z ə r b a y c a n  X a l q  C ü m h u r i y y ə t i  h ə r b i  o r d e n l ə r i,   m i l l i  h i m n i,  g e r b i  v ə  m ö h ü- 

r ü  n ü  n  h  a z ı r l a  n  m a  s ı  h  a q  q ı n d  a   q  ə  r a  r - A zərbaycan Xa lq  Cü mhuriyyəti Höku mətin in 1920  il 30 yanvar 

tarixli qərarı. İki bənddən ibarət idi. Birinci bənddə ordenlərin eskizlə ri üçün müsabiqə elan olunması hərbi na zirə,  ikinci 

bənddə  isə  milli  himn in,  dövlət  gerbinin   və  möhürünün  layihə ləri  üçün  müsabiqə  e lan  edilməsi  maarif  na zirinə 

tapşırılmışdı. 

HƏRBĠ  RÜTBƏLƏR  - A zərbaycan Xalq  Cü mhuriyyəti dövründə  xid məti vəzifəsinə, hərb i və ixtisas hazırlı-

ğına, xid mət müddətinə, xid mət dövründə əldə etdiyi nəticələrə və qoşun növlərinə görə hərbi qulluqçulara fərdi qaydada 

verilən   rütbələr.  Hə rbi  rütbələr  hərbi  qulluqçuların  dərəcəsini,  onlar  arasındakı  münasibətləri,  xid mət  müddətini 

müəyyənləşdirir,  maddi və  maliyyə hüquqlarını təmin edir, tənzimləy ird i. Azərbaycan Xalq Cü mhuriyyəti ordusunda çar 

Rusiyasmda  qüvvədə  olmuş  hərbi  rütbələr  tətbiq  edilir  və  qoşun  növlərinə  görə  fərqlən ird i.  Piyada  qoşunlarında 

praporşik,  podporuçik,  poruçik,  ştabs -kapitan,  kap itan,  podpolkovnik,  polkovnik,  general-mayor,  general-leytenant, 

general  (tam  general),  süvari  qoşunlarında  is ə  praporşik,  kornet,  poruçik,  ştabs-rotmistr,  rotmistr,  podpolkovnik, 

polkovnik, general-mayor, general-leytenant, general (tam general) rütbələri işlədilird i. 

İlkin  zab it  rütbəsi  olan  praporşik  rütbəsi  hərbi  nazirin  əmri  ilə  verilirdi.  Bunun  üçün  hərbi  qulluqçular  müvafiq 

təhsil bazasına malik olma lı idilər. Digər hərbi rütbələr hərbi nazirin təqdimatı əsasında Nazirlər Şurasının qərarı ilə verilirdi. 

Hərbi  qu lluqçuların  istifadə  etdiyi  poqonlar  və  onların  üzə rindəki  fə rqlən mə  n işanları  çar  Rusiyası  ordusunun 

poqonlarındakı  kimi  id i.  Lakin  Rusiya  poqonlarından  fərq li  olaraq  A zərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  poqonlarının  ü zə-

rində "Azərbaycan" sözü yazılırdı. 

HƏRBĠ  ġ URA  -  A zərbaycan  Xalq  Cümhuriyyəti  Hərbi  nazirliy inin   nəzdində  ko lleg ial  orqan.  Hərbi 

qanunvericilik və hərbi idarəet mə sahəsində mühüm məsələ ləri mü za kirə  edir və müvafiq qəra rla r ç ıxa rırdı. Əsası 1919 il 

yanvarın 10-da qoyulmuşdu. Hərb i şuranın əsasnaməsi və daimi tərkibi təsdiq edilənədək  Müvəqqəti Hərbi Şura (MHŞ) 

yaradılmışdı.  Hərbi na zir və onun müavini, piyada və süvari diviziyala rın ın ko mandirlə ri,  Ümu mi qərargahın rəisi, topçu, 

ləvazimat  və   istehka mçı  idarələ rin in  rə isləri,  general-kvart irmeyster,  növbətçi  general  və  tapşırıq  genera lı  MHŞ-n ın 

üzvləri idilər. MHŞ-nın iclaslarına hərbi nazir və ya onun müavini sədrlik ed irdi. 

Hərbi  şuranın  əsasnaməsi  işlən ib  hazırlandıqdan  sonra  1920  ilin  əvvəlində  şuranın  daimi  tərkibi  təsdiq  edild i. 

Hərbi na zir  Sə məd bəy Meh mandarovun əmri  ilə  iki hərbi şura yaradıldı:  Böyük hərbi şura (BHŞ) və  Kiç ik hərbi şura 

(KHŞ).  Təcili həllini tələb edən  məsələlərə  KHŞ-da baxılırd ı. Tərkibinə hərbi nazirin  müavini,  Ümu mi qərargahın, Baş 

ərkani-hərbin  və  Bakı  İstehkamçılar  hissəsinin  rəisləri  daxil  idi.  Hərbi  nazirin  rəhbərlik  etdiyi  BHŞ-ya  isə  Ümu mi 

qərargahın,  Baş  ərkani-hərb in,  Ba kı  istehkamç ılar  hiss əsinin  rəisləri,  qərargahla rı  Bakıda  yerləşən  piyada  və  süvari 

diviziyalarının  ko mandirləri, topçu, istehkam və  ləvazimat  idarələrin in rəisləri, hərbi-ədliyyə, hərbi-tibb və hərbi-baytar 

idarələ rin in  rə isləri  da xil  idi.  BHŞ-nın  işində  dövlət  nəzarət  orqanının  nümayəndəsi  də  iştira k  edird i.  Hərb i  şuranın 

qərarları hərbi na zirin imzası ilə qüvvəyə minirdi. 

HƏRBĠ-TĠBB  ĠDARƏS Ġ  - A zərbaycan Xalq  Cü mhuriyyəti ordusunun qoşun hissələrində tibb  xid mətin in təş-

kilinə rəhbərlik edən orqan. Əsası 1918 il noyabrın  15-də qoyulmuş və əvvəlcə şöbə kimi  Ümu mi qərargahın tərkibində 

fəaliyyətə başlamışdı. A zərbaycanda tibbin kifayət qədər in kişaf et mədiyi bir va xtda hərbi-tibb idarəsinin  fəa liyyəti hərbi 

nazirin   ciddi  nəza rətində  olmuşdur.  Na zir  Sə məd  bəy  Mehmandarovun  müvafiq  ə mri  ilə   həkim  A.Sula kov  1918  il 

noyabrın  27-də  hərbi-tibb  şöbəsinin  rəisi  təyin  ed ild i.  Həmin  tarixdə  daha  15  nəfər  tibb  işçisi  orduya  qəbul  edilərək, 

mü xtəlif qoşun hissələrinə təyinat ald ılar. 

Qoşunlarda tibb xid mətinə olan ehtiyacın aradan qaldırılması üçün S.Mehmandarovun  əmri  ilə  1918  il dekabrın  

14-də Gəncə Praporşiklər mək təbində 10 nəfə rlik qəbul otağı, dekabrın 15-də Hac ıqabulda yerləşən 2-ci Bakı alayında 60 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   269   270   271   272   273   274   275   276   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə