Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə6/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   223

15 

 

ruslar  və  ukraynalılar,  0,54  faizini  gürcülər,  0,97  faizin i  yəhudilər,  7,09  faizini 



baĢqa  xalqlar  təĢkil  ed irdi

17

.  Bakı  Ģəhərində  müsəlmanlar  43,8  faiz,  ruslar  26 



faiz, ermən ilər 19 faiz, gürcü lər 2,2 faiz, digərləri 4 faiz id i.  

Azərbaycanın  kənd  əhalisinin  tərkib indəki  mü xtəlif  millətlər  müəyyən 

qəzalarda  əsasən  yığcam  halda  yaĢayırdılar.  Ermənilər  əsasən  ġuĢa,  Gəncə, 

CavanĢir, Qaryagin, ġamaxı,  Göyçay; gürcülər Zaqatala; kürdlər CavanĢir; ruslar 

Gəncə,  Cavad,  Lənkəran  və  ġamaxı;  talıĢlar  Lən kəran;  tatlar  isə  Bakı  və  Quba 

qəzaların ın  bəzi  ərazilərində  cəmləĢmiĢdilər,  Ģəhər  əhalisinin  milli  tərkib i  isə 

qarıĢıq id i. 

Beləliklə,  Azərbaycanda  milli  sülh  yaratmaq,  ço xmillətli  Bakı  fəhlə 

sinfinin  ço xsaylı  ə mə kç i  kəndlilərlə  əlaqə lərini  və  yeni  hakimiyyəti 

möhkəmləndirmək  "sosializm"  quruculuğu  uğrunda  mübarizən in  əsas 

vəzifələrindən biri kimi qarĢıda dururdu. 

Azərbaycanın  gələcəyi  üçün  aqrar  məsələni  həll  etməy in  əhəmiyyəti 

böyük idi, belə ki, 1921-ci  il siyahıyaalmasına görə, əhalinin əksəriyyətini -  77,6 

faizini kənd əhalisi təĢkil ed ird i. A zərbaycan Ġnqilab Ko mitəsi  1920-c i  il  may ın 

5-də  torpağın  əməkç i  "kəndlilərə"  verilməsi  haqqında  dekret  verdi.  Dekretdə 

deyilirdi:  "Xanların,  bəylərin,  habelə  mülkədarların  bütün  torpaqları,  habelə 

bütün  monastır,  kilsə,  vəqf  və  məscid  torpaqları  bütün  iĢ  heyvanları  və 

avadanlığı  ilə  birlikdə  ödəncsiz  (açıq  və  ya  gizli  ödəncsiz)  o laraq,  torpaqdan 

bərabər istifadə əsasında zəhmətkeĢ xalqa verilir"

18



Azərbaycan  SSR-in  xalq  torpaq  komissarı  mayın  20-də  əməkçi 

kəndlilərə  aĢağıdakı  çağırıĢla  müraciət  etmiĢdi:  "Yo ldaĢlar  və  qardaĢlar, 

Azərbaycan kəndliləri  - azərbaycanlılar, gürcülər və qantər içində özlərinə halal 

çörək  qazananların  hamısı!  Öz  əməy inizin  tam  ağası,  sevdiyiniz  və  səcdə 

etdiyiniz,  sizə  xoĢbəxt lik  və  bədbə xtlik,  gülüĢ  və  kədər,  göz  yaĢı  gətirən 

torpağınızın tam sahibi o lduğunuz vaxt gəlib çatmıĢdır"

19



Dövlət  əhəmiyyəti  olan  təsərrüfatların  to xunulmazlığ ını,  torpağın  və 



inventarın  planlı  Ģəkildə  bölüĢdürülməsini  təmin  etmək  məqsədi  ilə  torpaq 

haqqında dekreti həyata keçirmək üçün yerlərdə qəza və kənd torpaq ko mitələri 

təĢkil o lunurdu. 

Torpaq  haqqında  dekretin  həyata  keçirilməsi  Azə rbaycan  kəndində, 

əslində sinfi təbəqələĢməni dərinləĢdirmək və siyasi vəziyyəti kəskinləĢdirməklə 

kəndli kütlələrin in fəallığın ı artırırd ı. 

Ġnqilab  Ko mitəsinin  1920-ci  il 12  may tarixli de kreti ilə bütün meĢələr, 

sular və yeraltı sərvətlər  respublika dövlətin in  mülkiyyəti elan o lundu. Bunların  

və  təbiətin  canlı  qüvvələri  ü zərində  sərəncam  hüququ  mərkəzi  sovet 

hakimiyyətinin  nəzarəti  altında  yerli  sovetlərə  verilirdi.  Kəndlilər  pay 




16 

 

torpaqlarından  istifadəyə  görə  xəzinəyə  ödəncdən  və  mülkədar  torpağından 



istifadəyə görə isə natural vergidən azad edildilər. 

1920-c i  il  mayın  27-də  dərc  edilmiĢ  dekret  əsasında  neft  sənayesi 

milliləĢdirild i.  Ġyunun 1-də Xəzər ticarət donanması,  iyunun 12-də  isə zavodlar, 

fabriklər  və  digər  sənaye  müəssisələri  dövlət  mülkiyyəti  elan  edild i.  Bunun 

ardınca  balıq  sənayesi,  banklar  da  milliləĢdirildi.  Azərbaycan  xalq  bankı 

yaradıldı. 

Xalq  təsərrüfatını  və  nəqliyyatı  planlı  Ģəkildə  tənzimləmək  məqsədilə  

Azərbaycan  Ġnqilab  Ko mitəsinin  1920-ci  il  16  may  tarixli  dekretinə  əsasən 

istehsal,  xammal  materiallarının  alın ması,  emalı  və  saxlan ması,  habelə 

müəssisələrin maliyyə fəaliyyəti ü zərində fəhlə nəzarəti tətbiq edild i. 

Respublika  xalq  təsərrüfatının  əsas  sahəsi  olan  neft  sənayesinin 

milliləĢdirilmiĢ  müəssisələrinin  idarə  olun ması  və  milliləĢdirmən in  qaydasının 

müəyyən edilməsi Azərbaycan Neft Ko mitəsi tərəfindən həyata keçirilirdi. 

1920-c i  il  iyunun  3-də  N.Nərimanov  ticarət  azadlığı  haqqında  xüsusi 

qərar  imzalad ı.  Qərarda deyilirdi: "Daxili ticarətin təĢkili  iĢində höku mət yalnız 

aĢkar  möhtəkirliklə,  qiy mətlərin  həddən  artıq  qaldırılması  və  malların 

gizlədilməsi  ilə  mübarizə  aparır.  Azərbaycan  Sovet  Respublikasının  hüdudları 

daxilində xüsusi ticarət məhdudlaĢdırılmır"

20



Azərbaycan  SSR  daxilində  bütün  istehsal  və  bölgünün  idarə  olunması 



və  təĢkilinə  rəhbərlik  edən  ali  təsərrüfat  orqanı  -  A zərbaycan  Xalq  Təsərrüfatı 

ġurası  (AXTġ)  id i.  Azərbaycan  Ġnqilab  Ko mitəsinin  1920 -ci  il  mayın  29-da 

AXTġ  haqqında  dərc  olunmuĢ  əsasnaməsində  deyilirdi:  "Xa lq  Təsərrüfatı 

ġurasının  həyata  keçirdiy i  ü mu miqtisadi  siyasət  Azərbaycan  MĠK  (Azərbaycan 

Ġnqilab  Ko mitəsi),  Xalq  Ko missarları  Soveti  və  Xalq  Təsərrüfatı  ġurasının  

qurultayı  tərəfindən  müəyyən  olunur.  Onlar  iqtisadi  siyasətin  baĢlıca 

istiqamətlərini müəyyənləĢdirirlər"

21



Sovet  hakimiyyəti  silkləri  və  dini  imtiyazları,  qadınların  hüquq 

bərabərsizliyini,  milli  məhdudiyyətləri ləğv etdi və söz, mətbuat və vicdan azadlığı 

elan  etdi,  məktəbləri  məsciddən  və  kilsədən  ayırdı,  ana  dilində  təhsilin  tətbiq 

olunduğunu bəyan etdi. Sosial təminat və pensiyalar haqqında dekretlər verildi. 

Silklərin  və  mülki  rütbələrin  ləğvi  haqqında  1920-ci  il  32  may  tarixli 

dekretdə deyilir  ki,  indən  belə "Azərbaycanın  bütün  əhalisi  üçün ümumi  bir  ad  - 

Azərbaycan Respublikasının vətəndaĢı adı müəyyən olunur"

22



Sovet  hakimiyyəti  general-qubernatorluqları,  Bakı  Ģəhər  rəis liyini, 

quberniya  idarələrini,  Ģəhər  və  qəza  polis  idarələrini,  habelə  keçmiĢ  məhkəmə 

qaydalarını və təsisatlarını  ləğv etdi. Xalq  məhkəmələri yaradıldı.  Fəhlə və əsgər 

deputatları  sovetləri  yaradılana  qədər  bunların  sayı  yerli  inqilab  ko mitələ ri 

tərəfindən  müəyyən olunurdu. Xalq məhkəməsi haqqında dekretdə (1920-ci il  12 





Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə