Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5.21 Mb.

səhifə1/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5.21 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   223


 

 



AZƏRBA YCA N MĠLLĠ ELM LƏR AKADEM ĠYASI 

A.BAKIXANOV ADINA TARĠX  ĠNSTĠTUTU 

 

 

 



 

 

 



 

AZƏRBAYCAN 



TARĠXĠ 

 

aprel 1920- iyun 1941 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

YEDDĠ CĠLDDƏ 

VI  CĠLD 

 

BAKI, ELM , 2008 



 

 



 

 



Bu k itab "Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. VI cild  " (Bak ı, Elm, 2000) 

 nəşri əsasında tək rar nəşrə hazırlanmışdır. 

 

 

 



 

Məsul redaktor:                       Cəmil Quliyev 



akademik 

 

 



 

 

 



 

ISBN 978-9952-448-44-03 

 

947. 5402-dc22 

Tarix – A zərbaycan 

 

Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. VI cild (aprel 1920 - iyun 1941). 



Bakı. "Elm". 2008. 568 səh. + 48 səh. illüstrasiya. 

 

Bu  cilddə  Vətən  tarixinin  mürə kkəb  və  ziddiyyətli  dövrlərindən  biri 



olan  20-30-cu  illə rin  uğurlu  və  məĢəqqətli  tarixi  hadisələri  nəzə rdən  keçirilir. 

Sovet  hakimiyyətinin  qurulması,  "milli"  dövlət  quruculuğu,  sənayeləĢdirmə  və 

kollekt ivləĢdirmə ,  mədəni  həyat,  idarəet mənin  zora kılıq,  görün mə miĢ  cəza  

tədbirləri  ilə  müĢayiət  olunan  inzibati-amirlik  sistemi,  eləcə  də  yeni  cəmiyyət 

qurmağın bütün ağırlıq larını çiy inlərində daĢıyan milyonlarla  zəh mətkeĢin gərgin 

əmək  fəaliyyəti  indiyədək  öyrənilmə miĢ  arxiv  sənədləri  və  dövri  mətbuat 

materialları əsasında tam və hərtərəfli Ģərh olunur. 

© "Elm" nəĢriyyatı, 2008 




 

GĠRĠġ  



 

"Azərbaycan tarixi  (1920-ci  il aprel -  1941-ci  il  iyun)" -  VI cild  Vətən 

tarixin in  ən  mürəkkəb  və  ziddiyyətli  dövrlərindən  birini  əhatə  edir. 

Azərbaycanda həmin  illərdə dövlət idarəçiliy inin yeni sistemi yaran mıĢ, ölkən in 

iqtisadiyyatında,  cəmiyyətin  ictimai-siyasi  həyatında,  mədəni-mənəvi  aləmində 

köklü dəyiĢikliklər baĢ vermiĢdi. Xalqımızın keçdiy i bu tarixi yolun obyektiv və 

ciddi e lmi tədqiqinin mühüm prinsipia l əhə miyyəti vardır. 

Möhtərəm  Prezident  H.  Ə.  Əliyevin  qeyd  etdiyi  kimi,  "Azərbaycan 

xalq ı  yetmiĢ  il  ko mmunist  rejimi  Ģəraitində,  sosialist  dövlətinin  tərkib ində 

yaĢamıĢdır. Həmin dövr Azərbaycan xalqın ın həyatında böyük bir tarixi dövrdür, 

onun doğru-düzgün qiyməti verilmə lidir... Əsas cəhət budur ki, yet miĢ il ərzində 

Azərbaycan  xalqı  böyük  tarixi  yol  keçmiĢ,  respublikanın  iqtisadiyyatı  yüksək 

sürətlə  inkiĢaf  etmiĢ,  xalq ımızın  mədəni,  təhsil  səviyyəsi  yüksəlmiĢ, 

Azərbaycanın  elmi,  mədəniyyəti,  həyatının  bütün  sahələri  in kiĢaf  etmiĢ, 

respublikada böyük iqtisadi, sosial və mədəni-intellektual potensial yaranmıĢdır". 

Tarix e lmi keç miĢi  fakt və hadisələr  məc musu əsasında, konkret za man  

və  məkan  çərçivəsində,  yalnız  obyektiv  tədqiq  etməklə  əsil  həqiqəti  üzə  çıxara 

bilər. 


Nisbətən  son  vaxtlaradək  "sarsılmaz"  hesab  edilən,  lakin  yenidən 

hərtərəfli  dərin  təhlil  edilməsinə  və  qiymətləndirilməsinə  ehtiyac  olan  əsas 

problemlərə 

peĢəkar 


tarixçilərin 

prinsipia l 

elmi 

münasibətlərinin  



müəyyənləĢdirilməsi  məsələsi  ind i  daha  kəskinləĢmiĢdir.  XX  əsrin  20-30-cu  

illəri  ərzindəki  məsələlərin  böyük  bir  qis mi,  o  cümlədən  Azərbaycanda  sovet 

hakimiyyəti  qurulmasını  Ģərtləndirən  amillər;  respublikada  yaran mıĢ  ictimai-

siyasi vəziyyət; hakim dairələrdə qarĢıdurmalar; "sovet  cəmiyyəti" qurulmasında 

Azərbaycan  neftinin  rolu;  "acınacaqlı"  kollektivləĢdirmə  prosesi;  Azərbaycanda 

kənd  təsərrüfatı  siyasəti;  "milli  dövləl  quruculuğunun"  mahiyyəti  -

"müstəqilliyin" gerçək və dekorativ tərəfı; " xəyali hüquqlar"; "beĢillik təsərrüfat 

planlarının"  yerinə  yetirilməsində,  "sovet"  neft  rayonların ın  yaradılması  və 

inkiĢafinda  Azərbaycan  fəhlə  sinfinin  rolu;  mədəni  quruculuğun  xüsusiyyətləri, 

"bolĢevik  ideologiyasının"  hakimliyi;  dinə  münasibətin  özünəməxsusluğu; 

respublikada  totalitar  re jimə  keçid;  bürokratiyanın  güclənməsi,  idarə etmədə 

inzibati-a mirlik 

sisteminin  bərqərar  olması;  Azərbaycanda  qanunçuluğun 

pozulması,  repressiyalar  və  sair  məĢəqqətlərin  analitik  təhlili  və  dü zgün, 

obyektiv qiymətləndirilməsi həmin problemlər sırasına daxild ir. 

Kitabda  20-30-cu  illərdə  sosializmin  "Stalin  eksperimenti"nin,  bütün 

keçmiĢ  sovet  ölkəsində  olduğu  kimi,  Azərbaycanda  necə  həyata  keçirild iyini 

aĢkarlamaq  üçün  bütün  bacarıqlarını  sərf  etməyə  çalıĢan  müəllif  heyəti 




 

stereotiplərdən,  "üstüörtülü  təqdimatdan"  uzaqlaĢmıĢ  və  hə min  müddət 



çərçivəsində  Azərbaycanda  mövcud  olan  cəmiyyətin  tarixi  in kiĢafını  obyektiv 

Ģərh etməyə səy göstərmiĢdir. Müəlliflər tarixi prosesi araĢdırarkən,  ilk növbədə 

tarixilik  prinsipini  əsas  tutaraq,  obyektiv  və  subyektiv  amillərin  qarĢılıq lı 

əlaqələrini hərtərəfli təhlil etmək mövqeyindən çıxıĢ etmiĢlər. 

Müəllif  heyəti  hesab  edir  ki,  bu  cild  əhatə  etdiyi  dövrün  analitik, 

hərtərəfli,  tam  elmi  tarixin i  yaratmaq  üçün  görülməli  böyük,  ço x  diqqət  və 

zəh mət  tələb  edən  məsul  bir  iĢin  ancaq  baĢlanğıcıdır.  Bu  istiqamətdə  yeni 

axtarıĢlar  və  dərin  analitik  tədqiqatlar  Azərbaycan  tarixçilərin in  müqəddəs 

vətəndaĢlıq, alim borcudur. 

Əsərin  mü xtəlif  fəsillərinin  möv zuları  tədqiq  edilib  iĢıqlandırılarkən  

vaxtilə  Moskva,  Sankt-Peterburq,  Tb ilisi  və  respublikamızın  arxiv lərindən 

götürülmüĢ  sənəd və  materiallara  üstünlük  verilmiĢdir.  Bu  sənəd  və  materiallar 

əsərin  mənbəĢünaslıq  bazasın ı  təĢkil  edir.  Bir  ço x  aktual  p roblemlər 

araĢdırılarkən  dövri  mətbuatdan,  alimlərin,  tarixi  Ģəxsiyyətlərin  bərpa  olun muĢ 

nəĢrlərindən, kitab və xatirələrindən istifadə edilmiĢdir. 

VI  c ild  20-30-cu  illə r  A zərbaycan  tarixin in  əs as  problemlərinin  

ko mpleks  halında  elmi  araĢdırılmasına  doğru  ilk  addımd ır.  Bu  iĢ  müəyyən 

mənada,  hələ  50-60-cı  illərdə  müəllif  ko llektiv i  tərəfındən  baĢlanıb,  üçcild lik 

"Azərbaycan  tarixi"  ilə  baĢa  çatan  çox  dəyərli  iĢin  davamıd ır.  Ho min  nəĢrin  

respublikanın  aparıc ı  tarixç iləri  O.S.Su mbatzadə,  Ġ.A.Hü seynov,  Z.Ġ.Ġbrahimov, 

Ə.N.Quliyev,  Y.A.To karjevskinin  redaktəsi  ilə  1963-cü  ildə  iki  hissədə 

buraxılmıĢ üçüncü cildi, o radakı ayrı-ayrı səhv və mübahisəli  məsələlərə, bəzən  

də  müasir  tarixi  proseslərlə  səsləĢməyən  konseptual  yayınmalara  baxmayaraq, 

ilk  ü mu miləĢdirici  kitab  kimi,  bu  gün  də  öz  əhəmiyyətini  tam  itirməmiĢdir. 

Kitabın  müəllif ko llektiv i bu entuziastların - ilk yol açanların nəhəng əqli gücləri 

ilə, həqiqətən də mürə kkəb, çətin b ir Ģəraitdə, ilk dəfə, zəmanəsinin tarix elminin  

uğurlarına  əsaslanıb  Azərbaycan  tarixini  ibtidai  icma  quruluĢundan  baĢlayaraq 

XX  əsrin  60-cı  illərinədək  iĢıqlandıran  ko mpleks  elmi  əsər  yaradanların  

xatirəsin i dərin ehtiramla yad edir. 

Bu  cilddə  verilən  illüstrasiya  materialla rı  Azerbaycan  Respublikası 

fotofono-kino  sənədləri  və  Mərkə zi  Dövlət  Arxiv inin  fondlarından,  mü xtə lif 

mu zeylər,  nazirlik  və  idarələrdən,  həmçinin  mü xtəlif  dövri  nəĢrlə rdən 

götürülmüĢdür. 

Müəllif  ko llektiv i  və  redaksiya  heyəti  cildin  hazırlan ması  və  nəĢri 

za man ı  göstərdiklə ri  kö məyə  görə  təĢkilat  və  müəssisələrə,  e lmi  iĢçi  və 

mütəxəssislərə təĢəkkürünü bildirir. Onlar  VI cild yazılarkən hazırlan ması 1977-

ci ildə planlaĢdırılan ço xcild liy in nəzərdə tutulan müəlliflərindən tarix e.d., prof. 

Z.B.ġıxlinskin in,  tarix  e.d.,  prof.  E.Ġ.Məmmədovun,  filologiya  e.d.,  prof. 






Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə