Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə82/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   78   79   80   81   82   83   84   85   ...   223

169 

 

"YaĢasın  Ermənistanın  ayrılmaz  h issəsi  olan  Sovet  Zəngəzuru!"  Ģüarı  ilə  guya 



sovet  hakimiyyətini  möhkəmləndirmək  uğrunda  mübarizə  adı  altında 

Zəngəzurun içərilərinə soxularaq ço xlu kəndi ələ keçird ilər.  Bundan əvvəl, hələ 

1921-c i  ilin fevra lında daĢnaklar Zəngə zur,  Na xç ıvan,  Böyük  Vedi rayonlarında 

zəh mətkeĢlər  arasında  qırğın  törətmiĢ,  Qazax  rayonunun  dərələrində  gün ahsız 

azərbaycanlı,  ermən i  və  gürcü  sakinlərinin  qanı  tökülmüĢdü.  DaĢnaklar 

Zəngəzuru  Njde,  Ruben  paĢa  kimi  avantürist  cəlladların  və  digər  quldur 

xmbapetlərin  yuvasına  çevirmiĢdilər.  Bu  təcavüzkar  əməllər  nəticəsində 

Qarabağın  dağlıq  hissəsində  çox  ağır  vəziyyət  yaranmıĢdı.  Belə  ki, 

N.N.Nərimanovun  AK(b)P  MK  p lenumunda  (1921-ci  il,  5  fevral)  dediyi  kimi, 

1200  ermən i  ko mmunisti,  onlara  verilmiĢ  tüfəng  və  patronları  da  götürüb, 

daĢnakların  tərəfınə  keçmiĢ,  demək  olar,  bütün  inqilab  komitələri  ləğv 

edilmiĢdi

157

. 1921-ci  il  ma rtın 7-də Azərbaycan Ġnqilab Ko mitəsi plenumunda N. 



N.Nərimanov məh z o vaxt Qarabağ  məsələsini Azərbaycan Ġnqilab Ko mitəsində 

aĢağıdakı  qaydada  həll  etməy i  təklif  etdi:  "Azərbaycan  Ġnqilab  Ko mitəsi  bu 

cəbhəni  ləğv  etməy i  zəruri  sayır  və  Hərbi  Ko missarlığa  əmr  verilir  ki,  bu 

istiqamətdə tədbirlər görsün"

158



Azərbaycan sovet hökumətinin təkidi  ilə  1921-ci il iyunun 3-də RK(b)P 



MK  Qafqaz  bürosunun  plenumu  daĢnakların  Zəngəzurdakı  qrup laĢmasının  

tezliklə  ləğv  olun ması  haqqında  qərar  qəbul  etdi  və  "taktiki  mü lahizələri"  əsas 

tutaraq,  erməni  hökumətinə  bir  vəzifə  olaraq  tapĢırdı  ki,  öz  bəyannaməsində 

Dağlıq  Qarabağın  Ermənistana  guya  məxsus  olduğunu  göstərsin.  1921-ci  il 

iyunun  19-da  Ermən istan  SSR  höku məti  XKS  sədri  A.  Myasnikovun  və  XKS-

nin bütün üzvlərinin imzaladıq ları bəyannamə ilə  mətbuatda çıxıĢ edərək, Dağ lıq  

Qarabağı "Ermənistanın ayrılmaz hissəsi" elan etdilər"

159


. Ġyunun 30-da Ġrəvanda 

"Qərbi  Ermən istandan"  olan  ermənilərin  geniĢ  mitinq ində  "YaĢasın  sovet 

Zəngəzuru  və  Qarabağı!  YaĢasın  bütün  zəh mətkeĢ  ermənilərin  sosialist 

respublikası!" Ģüarı ilə qətnamə qəbul olundu

160



1921-c i  il  iyunun  25-27-də  Tiflisdə  komissiyanın  iclası  keçirildi.  Elə  



ilk  iclasda  Ermənistanın  nümayəndəsi  Bekzadyan  "Zaqafqaziyanın  in zibati 

bölgüsünün  ədalətsiz  olduğunu"  vurğulayaraq,  "ümumi  həmrəylik,  birdəfəlik 

ən səmimi, dostcasına qarĢılıq lı  münasibətlər yaratmaq naminə,  müəyyən ərazi 

güzəĢtləri  etməyi,  ö zü  də  erməni  əhalisinin  yığcam  yaĢadığı  rayonlarda 

güzəĢtlər  etməyi  təklif  etdi.  O,  eyni  zamanda  bildirdi  ki,  Stalin  Moskvada 

onunla və Myasnikovla söhbət zamanı "bu fikrə tamamilə Ģərik çıxmıĢdır".  

Azərbaycan  və  Gürcüstan  nümayəndələri  hər  hansı  ərazi  güzəĢtlərinin  

yolverilməz olması barədə əks təkliflə çıxıĢ etdilər. S.M.Kirov onları dəstəklədi. 

Ġclas  qızğ ın  keçirdi,  məsələləri  nizama  salmaq  üçün  sonrakı  iclaslarda 

Q.K.Orconikid ze  və  baĢqa  partiya  xadimləri  çıxıĢ  etdilər.  Bununla  belə 




170 

 

mübahisə  həll  olun madı  və  RK(b)P  MK.  Qafqaz  bürosunun  mü zakirəsinə 



verild i.  Bu  arada  Ermənistan  SSR  höku məti  A.Mravyanı  "Dağlıq  Qa rabağda" 

özünün  fövqəladə  müvəkkili  təyin  etdi  və  iyunun  25 -də  o,  Yevlax  stansiyası 

vasitəsilə  Qarabağa  gəlmək  üçün  Tiflisdən  yola  düĢdü.  Ancaq  N.Nərimanov 

(Ə.H.Qarayev  vasitəsilə)  Mravyandan  tələb  etdi  ki,  məsələni  aydınlaĢdırmaq  

üçün  Bakıya  gəlsin.  Mravyan  Bakıya  gəlməyə  razı  olmad ı  və  elə  həmin  gün 

Orconikid zeyə qasidlə məktub göndərərək, "Dağlıq Qarabağ" məsələsinin həllini 

sürətləndirməy i  xah iĢ  etdi.  Ġyunun  26-da  Q.K.Orconikid ze  və  S.M.Kirov 

Tiflisdən  N.N.Nərimanova  təcili  teleqram  göndərərək,  Qarabağ  haqqında 

məsələnin  həlli üçün dərhal AK(b )P  Siyasi Bürosunu və Azərbaycan SSR  Xalq  

Ko missarları  Sovetini  toplamağı  xahiĢ  etdilər.  Eyni  zamanda  onlar  özlərinin  

rəyini də bildird ilər  -  məsələn i həll edərkən belə bir prinsipi rəhbər tutun: "Heç 

bir erməni  kəndi Azərbaycana birləĢdirilməməlid ir, heç bir  müsəlman kəndini də 

eyni Ģəkildə, Ermənistana birləĢdirmək olmaz"

161


1921-c i  il  iyunun  27-də  N.N.Nə rimanov  Q.K.Orconikid zeyə  və 

A.F.Myasnikova  bu  məzmunda  teleqram  göndərdi:  "Qarabağ  cəbhəsinin 

mövcudluğu  ilə  bağlı  o lan  cürbəcür  siyasi  mü lahizələrə  görə  və  "Dağlıq 

Qarabağ"  haqqında  məsələ  yalnız  Ermənistan  Hərbi  Ġnqilab  ġu rası  tərəfindən 

həll edildiy inə, bu məsələyə hələ Xalq Ko missarları Sovetində baxılmadığ ı üçün 

və indi də baxılmadığına görə Azərbaycan Xalq  Ko missarları Soveti yekdilliklə 

belə hesab edir ki, yol. Mravyanın "Dağlıq Qarabağda" Ermən istanın fövqəladə 

müvəkkili  kimi  peyda  olması  ço x  böyük  siyasi  və  taktiki  səhvdir.  Bunu  nəzərə 

alaraq,  A zərbaycan  Xalq  Ko missarları  Soveti  yol.  M ravyanın  tczliklə  geri 

çağırılmasın ı xahiĢ edir"

162


Ġyunun  27-də  Mravyan  Qarabağdan  geri  çağırıld ı.  Elə  həmin  gün 

AK(b)P  MK-nın  Siyasi  və  TəĢkilat  bürosu  Tiflisdəki  ko missiyanın  iĢi  ilə  

əlaqədar  Azərbaycanın  Ermənistanla  sərhədləri  haqqında  məsələni  mü zakirə 

edərək,  "Dağlıq  Qarabağın  Azərbaycandan  Ģəksiz  iqtisadi  asılılığ ına  görə" 

Dağlıq  Qarabağ  məsələsi  haqqında  Bekzadyanın  təklifin i  qeyri -məqbul  saydı. 

Ona  görə  "erməni  və  türk  əhalisinin  yaĢadıqları  yerləri  in zibati  və  iqtisadi 

məqsədəuyğunluq  baxımından  müvafiq  surətdə  Ermən istana  və  Azərbaycana 

birləĢdirmək" təklifı də h iyləgər erməni manevri kimi rədd olundu. 

Qarabağın  dağlıq  hissəsindəki  vaxtilə  ermənilər  məskunlaĢdırılmıĢ 

kəndlərin verilməsi əslində Qarabağ ərazisinin böyük bir hissəsinin Ermən istana 

birləĢdirilməsi  demə k  olard ı.  Görünür,  bunu  nəzərə  alaraq  AK(b)P  M K 

"məsələnin yeganə həlli erməni və azərbaycanlı kütlələrin sovet quruculuğu iĢinə 

geniĢ  surətdə  cəlb  edilməsi  ola  bilər"  cavabını  vermiĢ  və  N.N.Nərimanova  bu 

fıkri Tiflisə çatdırmağı tapĢırmıĢdı

163







Dostları ilə paylaş:
1   ...   78   79   80   81   82   83   84   85   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə