Azərbaycan respublikasi iQTİsadiyyat və SƏnaye naziRLİYİ



Yüklə 218,37 Kb.

səhifə2/8
tarix14.05.2018
ölçüsü218,37 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

5

 

 



 

Kompyuterlər  müvafiq  proqram  təminatı  vasitəsilə  rəqəmli  informasiyanın 

yaradılmasını,  emal  edilməsini,  etibarlı  saxlanılmasını  və  operativ  mübadiləsini  təmin 

edən  universal  qurğudur.  Başqa  sözlə,  kompyuterlər  informasiya  ilə  işləmək  üçün 

nəzərdə tutulmuş proqramla idarə olunan elektron qurğulardır.  

 

 



 

 

 



3. Kompyuterlərin yaranma və inkişaf tarixi 

 

Kompyuterlər sürətli təkamül yolu keçmişlər və bu gün də təkmilləşməkdə davam 



etməkdədirlər.  İlk  həqiqi  “Kompyuter”  İngilis  riyaziyyatçısı  Charles  Babbage  (1792-

1871) 


tərəfindən 

hazırlanmışdır.  Ancaq  onun  yaşadığı  illərdə  texnologiya 

çatışmazlıqlarından,  hazırladığı  maşınlarda  əməliyyat  sistemləri  mövcud  deyildi.  Bu 

səbəbdən  də  Charles  Babbagenin  hazırladığı  elektron  maşınlar  müvəffəqiyyətsizliyə 

uğradı. 

Babbagenin  müvəffəqiyyətsizliklə  nəticələnən  işlərindən  sonra  II  Dünya 

müharibəsinə qədər olan dövrdə electron maşınlarda demək olar ki, az inkişaf olmuşdur. 

1940-cı  illərdə  isə,  Harvard  Universitetində  Howard  Aiken,  Princeton  Universitetində 

John  Von  Neumann  və  Amerika  ilə  Almaniyadakı  bəzi  digər  araşdırmaçıların  işləri 

nəticəsində vakuum balonları (lampalar) istifadə edilərək bəzi elektron maşınların inkişaf 

etdirilməsi  mümkün  oldu.  Ancaq  bu  inkişaf  etdirilən  maşınlar  son  dərəcə  böyük  və  on 

minlərlə  lampalardan  təşkil  edilmiş  və  bu  gün  evlərdə  istifadə  edilən  kompyuterlərdən 

daha yavaş işləyirdilər. 



6

 

 



1946-cı  ildə  ABŞ-ın  Pensilvaniya  ştatında  ENIAC  adlı  universal  kompyuter  Con 

Mokli  və  Presper  Ekkertin  rəhbərliyi  altında  yaradılmışdır.  Məhz  həmin  tarix 

kompyuterlərin  yaranma  tarixi  hesab  olunur.  Lakin,  qeyd  etmək  lazımdır  ki,  bir  sıra 

ədəbiyyatlarda  ilk  kompyuterin  1943-cü  ildə  məhşur  alim  Allan  Turinqin  rəhbərliyi 

altında  Böyük  Britaniyada  yaradıldığı  və  ikinci  dünya  müharibəsində  alman  məxfi 

məlumatlarının  “oxunması”  üçün  istifadə  edilən  «Collos»  kompyuterinin  olması  iddia 

olunur.  Lakin  əksər  alimlər  «Collos»  kompyuterinin  texniki  imkanlarının  zəif  olması 

səbəbindən  onu  yalnız  kompyuter  yaradılmasında  atılan  önəmli  addımlardan  biri  hesab 

edərək, “kompyuter erasının” məhz ENIAC kompyuteri ilə başlandığını qəbul edirlər. 

Hesablama texnikasının əsas inkşaf mərhələləri aşagıdakılardır: 

 

İlk hesab vasitəsi e.ə.V-əsrdə Çində Abak adı ilə hesablama cihazı yaradıldı; 



 

İlk dəfə Blez Paskal (Fransa) 1642-ci ildə cəmləyici maşın hazırlamışdır; 



 

1673-cü  ildə  Vilhelm  Leybnis  (Almaniya)  hesab  əməllərini  yerinə  yetirən 



mexaniki arifmometr yaratmışdır; 

 



1830-cu  ildə  Çarlz  Bebic  (İngiltərə)  proqramla  işləyən  hesablama  maşını 

(analitik  maşın)  yaratmağa  cəhd  göstərmişdir.  Bebicin  ideyaları  sonralar  universal 

kompyuterlərin yaradılmasının əsasını qoymuşdur; 

 



1930-cu  ildə  A.Turinq  (İngiltərə)  və  E.  Post  (ABŞ)  tərəfindən  universal 

kompyuterlərin yaradılmasının nəzəri əsasları inkişaf etdirilmişdir

 

Nəsilin 



bəzi 

nümayəndələrini 

çıxmaqla  bütün  nəsil  kompyuterin 

arxitekturasında məşhur Amerika alimi Con Fon Neyman tərəfindən 40-cı illərdə təklif 

edilən  prinsiplər  əsas  götürülür.  Başqa  sözlə  desək  indiki  kompyuter  Neyman 

arxitekturası ilə qurulur. 



 

Fon Neyman arxitekturasının əsas prinsipləri bunlardır: 

1)  Kompyuter  proqramla  idarə  olunan  avtomat  maşındır,  yəni  kompyuterin 

işləməsi üçün proqram lazımdır. Proqram bir tərəfdən kompyuterin işini idarə edir, digər 

tərəfdən isə qoyulmuş məsələni həll edir; 




7

 

 



2)  Kompyuter  ardıcıl  ünvanlanan  vahid  yaddaşa  malik  olmalıdır.  Yaddaş 

birölçülü  və  xəttidir,  yəni  sözlər  vektor  şəklindədir.  Həmin  yaddaşda  müəyyən  üsulla 

kodlaşdırılan həm proqram, həm də verilənlər saxlanılır; 

3)  Əmrlərlə  verilənlər  arasında  aşkar  şəkildə  heç  bir  fərq  yoxdur,  yəni  əmrlərə 

verilənlər kimi baxmaq olar və onlar üzərində əməliyyatlar aparıla bilər; 

4)  Verilənlərin  təyin  edilməsi  aparat  səviyyəsində  yox,  proqram  səviyyəsində 

aparılır. Məsələn, maşın sözündəki bitlər yığımının hər hansı ədəd və ya simvollar sətri 

olmasını proqram müəyyənləşdirir. 

Kompyuter  texnikasının  inkişaf  mərhələlərində  Neyman  arxitekturası  xeyli 

təkmilləşdirilmiş  və  kompyuterə  qoyulan  tələblərin  böyük  hissəsi  proqram  vasitələrinə 

istiqamətləndirilmişdir.  Bu  kompyuterin  aparat  vasitələri  ilə  proqram  vasitələri  arasında 

qarşılıqlı əlaqələri yeni səviyyədə təşkil olunan arxitekturaya gətirib çıxartdı. 

Kompyuterin  ümumiləşdirilmiş  məntiqi  struktura  malikdir.  Neyman  arxitekturalı 

hər  bir  kompyuter  iki  hissədən:  mərkəzi  və  periferiyadan  (xaric  hissə)  ibarətdir. 

Mərkəzi hissə hesab məntiq qurğusundan (HMQ), idarəetmə qurğusundan (İQ) və daxili 

yaddaş  qurğusundan  (DYQ)  ibarətdir.  Müasir  kompyuterdə  HMQ  və  İQ  prosessor 

adlanan  bir  qurğuda  birləşdirilir.  Periferiya  hissəsinə  xarici  yaddaş  qurğuları  (XYQ), 

daxiletmə  və  xaric  etmə  qurğuları  (DXQ)  və  idarə  pultu  (İP)  daxildir.  Köhnə 

kompyuterdə (I və II nəsil) mərkəzi hissə ilə periferiya hissəsi sərt (dəyişdirilə bilməyən) 

sxemlə  əlaqələndirilirdi.  Bu  isə  periferiya  qurğularının  tərkibini  və  sayını  istifadəçilərin 

tələblərinə  uyğun  quraşdırmağa  imkan  vermirdi.  Müasir  kompyuterdə  mərkəzi  hissə  ilə 

periferiya  hissəsi  sistem  interfeysi  adlanan  aparat  proqram  vasitəsilə  əlaqələndirilir.  Bu 

isə periferiya qurğularının sayını və tərkibini dəyişdirməyə imkan verir. 

 





Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə