Azərbaycan respublikasi iQTİsadiyyat və SƏnaye naziRLİYİ



Yüklə 218,37 Kb.

səhifə8/8
tarix14.05.2018
ölçüsü218,37 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

23

 

 



Elektronika  istehsal  dəyəri  1968-ci  ildə  5166  milyon  dollara  çatmışdır. 

Yaponiyada 1969-cü il üçün rəngli televizor istehsalı 4 milyon ədəd və satış həçmi 1111 

milyon  dollar,  ağ-qara  televizor  istehsalı  6-  7  milyon  ədəd  olmuşdur.  1970-ci  il  üçün 

ümumi  televizor  istehsalı  12  milyonu  keçmişdir.  Radio  istehsalı  isə  eyni  il  üçün  40 

milyon ədədə çatmışdır. Yaponiya elektronika sektoruna "əksinə, mühəndislik" adlanan 

xüsusən ABŞ məhsullarının təqlidi ilə girmişdir. 

 Sıx  C.Koreya  rəqabəti  Yapon  firmalarını  "süni  zəka"  məsələsində  kütlə 

məhsullarından daha yaradıcı tədqiqatlara, daha yeni material araşdırmalarına üz tutdular. 

Bir  çox  Yapon  firmaları  ABŞ-lı  rəqiblərinə qarşı fərqli strategiyalar izlədilər.  Məsələn, 

ABŞ-lı firmalar məhsullarını texnoloji sərhədləri məcbur şəkildə istehsal edərkən, Yapon 

firmaları yüksək gəlirli və aşağı dəyərli istehsala yönəldilər. Həmçinin 1986-cı ildə qurğu 

və avadanlığa çox böyük investisiyalar etdilər, daha çox avtomatlaşdırmaya tətbiq etdilər. 

Nəticədə obyektlərinin 2/3-ni 2 mikron altında genişliyə malik çiplər istehsal etmək üçün 

təşkil  etdilər.  Halbuki  ABŞ-dakı  firmaların  təkcə  50%-i  bu  məsələ  ilə  məşğul  olurdu. 

Böyük Yapon istehsalçılar yüksək nisbətdə fərqləndilər. Yapon yarımkeçirici istehsalının 

50%-ni ixrac edilməyə başlandı. 

Yaponiyanın  ümumi  elektronika  satışlarının  60%-nı  əlində  saxlayan  və  ABŞ-nın 

məşhur  elektronika  firması  General  Elektrik  ilə  tez-tez  müqayisə  edilən  beş  mühüm 

elektronika firması: NEC (Nippon Electric Co.) , Toşiba, Hitachi və Fujitsudur. Hitachi, 

dünyanın  ən  böyük  dram  istehsalçısıdır.  ABŞ  elektronika  firmaları  Motorola,  Texas 

Instruments, Olivetti kimi firmalarla lisenziya müqavilələri bağlamışdır. 

 

Cənubi Koreya 

C.  Koreyada  elektron  sənayenin  inkişafı  1967-ci  illərə  rast  gəlir.  1980-ci  illərdə 

Cənubi  Koreya  Yaponiya  və  ya  ABŞ  mənşəli  firmalar  lisenziya  və  ya  əksinə, 

mühəndislik  (reverse  incinirinq)  sayəsində  bu  ölkələrə  rəqib  halına  gəlməyə  başladı. 

Yüksələn  Yen,  dövlət  dəstəyi,  aşağı  xərclər  və  ucuz  əmək  kimi  müsbət  amillərdən 

istifadə etdilər. 1987-ci ildə Koreya tutum olaraq, dünya yarımkeçirici istehsal gücünün 

6-7% -nə çatdığı halda bazar payı sektordakı dünya bazarının ancaq 2-3%-nə çatırdı. 




24

 

 



Beş  böyük  Koreyalı  elektronika  firması:  Samsung,  Hyundai,  Gold  Star,  Korean 

Electronics  və  Daewoo  "dan  heç  biri  bütün  gücü  ilə  işləmirdi.  1986-cı  ildə  Koreya, 

"Yarımkeçirici Əməkdaşlığı 1 Tədqiqat Layihəsinə" başladı. Layihə böyük ölçüdə dövlət 

fondları ilə maliyyəyə edildi. Layihə 119 Milyıon dollarlıq 4 megabaytlık Dram istehsal 

etməyi  qarşısına  məqsəd  qoyurdu.  Koreyada  dünyanın  ən  müasir  zavodlarına  malik 

olduğu və son illərdə sektorun dünyada 10%-ni əllərində saxladıqları təxmin edilir. 

1988-ci  ildə  ABŞ-a  ixrac  edilən  və  içərsində  Daewoo  kompyuterlərinin  olduğu 

C.Koreyanın məhsullarının dəyəri 59 milyarda çatmışdır. C.Koreya, ABŞ-ın TV və video 

cihazı  bazarını  Yaponiyanın  əlindən  almışdır.  1987-ci  ildə  Koreyanın  elektronik 

məhsullarının istehsalı 17. 4 milyard dollara çatdı. Bu rəqəm 1986-ci ildə bu yana 44%-

lik bir  artım  mənasını  verməkdədir.  İxracat isə  11.2  milyardı catdı.  Koreyanın  elektron 

Texnologiya İnstitutuna görə elektron sənayesi, avtomobil və ya maşın sənayesini geridə 

buraxaraq, Koreyanın, ən böyük istehsal sektorunu meydana gətirə bilər. 

 

Tayvan 

Tayvanda ilk televiziya sənayesi xarici kapitalın sayəsində yaradılmışdır. 1962-ci 

ildə  Tayvanda  41  televiziya  istehsalçısı  var  idi.  Bunlardan  biri  də  ABŞ  mənşəli 

kompyuter  firması  Aınpex  idi.  İqtisadi  İşlər  Nazirliyi  yerli  firmaları  xarici  firmalarla 

plastikdən,  elektronikaya  qədər  bütün  sahələrdə  ortaq  investisiyalar  etmə  istiqamətində 

məcbur  etmişdir.  Lakin  1979-cu  ildə  bunların  21-i  ayaqda  qala  bildi.  Ayaqda  qalan 

firmalardan  7-si  xarici,  4-ü  Çin  firması  idi.  1960-1973-cü  illər  arasında  ixracat  mənşəli 

sənayeləşdirmədə ilk böyük xarici investisiyalar Koachsiungdaki İxrac İşləmə Bölgəsinə 

(EPZ = Export ProcessZone) gəldi. Tayvanın elektron sənayesi bu şəkildə başlamıştır. 

Daha  kiçik  investorlar  tarif  əngəllərini  aşmaq  və  riski  yaymaq  üçün  yerli  iş 

adamları ilə müştərək investisiyalara getdilər. 

1982-ci ildə Tayvan 1.8 milyard dollarlıq kompyuter hissələri ixrac edib. Bu rəqəm 

ümumi ixracının 9% idi. ABŞ-dakı rəqiblərindən 30% daha ucuz elektronika istehsalını 

həyata 

keçirirdi. 



Tayvanın 

ixrac 


müvəffəqiyyətində 

hökumətin 

təşkilati 

tənzimləmələrinin  də  payı  böyükdür.  İlk  ixrac  zonaları  (export  zones)  1966-ci  ildə 

Koahsiung, Nantze və Taichungda yaradılıb. 



25

 

 



Xarici sərmayənin də inkişafda payı böyük oldu. 1961-1970-ci illər arasında uzun 

müddətli sərmayə axını 2 qat artdı, 1970 -1980-ci illər arasında isə 9 qat artmışdır. Bunun 

nəticəsi olaraq da 1997-ci ildə Tayvan hökuməti sahil bankacılığını (off shore Banking) 

təşviq etməyə çalışırdı. 

 

Sinqapur 

ABŞ-da  istifadə  edilən  kompyuter  diski  sürücülərinin  2/3-ü  Sinqapurda  istehsal 

edilir.  Ancaq  istehsal  daha  çox  xarici  kapitala  əsaslanır.  IBM,  Conson  və  bunun  kimi 

600-ə yaxın şirkət Sinqapurun ucuz əməyindən və açıq liman olmasından istifadə edərək 

istehsalını burada həyata keçirirdi. Ancaq Sinqapur yerli investisiyanı təşviq edərək yerli 

sənaye müəssisələrini artırmağa çalışır. 

 

7. Region ölkələrində elektronika sənayesinin inkişafı 

 

Türkiyə 

Türkiyədə elektron sənayesi son bir neçə ildir ki, sabit bir şəkildə böyüyür. 2012-ci 

ildə sektordakı istehsal 4,1% artaraq 12,4 milyard ABŞ dollarına, ixrac isə 5,2% artaraq 

6,8 milyard ABŞ dollarına çatmışdır. Yenə həmin ildə idxal 3,7% azalmayla 16,1 milyard 

ABŞ dollarına düşübdür. 

Elektronika sektoru idxal, istehsal və ixracın həcmi, 2009-2012 

 

 



0.0

2.0


4.0

6.0


8.0

10.0


12.0

14.0


16.0

18.0


2009

2010


2011

2012


12.2 

14.5 


16.7 

16.1 


9.5 

11.3 


12.0 

12.5 


4.9 

5.6 


6.5 

6.8 


İdxal

İstehsal


İxrac


26

 

 



Türkiyə  elektronika  sektorunda  2000-dən  çox  istehsalçı  şirkət  fəaliyyət 

göstərərkən, 30.000-dən çox adam işlə təmin edilmişdir. Ümumi ÜDM-nin 2%-ni təşkil 

edən Türkiyənin elektronika sektoru, investorlar üçün böyük potensial yaradır. 

Türkiyənin  Avropa  ilə  MENA  ölkələrini  (Orta  Şərq  və  Şimali  Afrika)  bir-birinə 

bağlayan bir baza olaraq sahib olduğu geostrateji mövqeyi və rəqabətə davamlı təşviqlər, 

ölkə  həm  istehsal,  həm  də  müəssisə  əməliyyatları  baxımından  olduqca  cazibədar  hala 

gətirir.  Türkiyə,  regional  miqyasda  iqtisadi  inkişaf  üçün  möhkəm  bir  platforma  təklif 

etdiyindən,  Microsoft,  Intel  və  General  Electric  kimi  bir  çox  transmilli  şirkət  istehsal 

bazasını burada qurmuş və ya ümumiyyətlə mərkəzini buraya daşımışdır. 

İstehlakçı  elektronika,  2012-ci  ildə  4,4  milyard  ABŞ  dollarına  çataraq  34,8%  ilə 

Türkiyə  elektronika  bazarındakı  ən  böyük  paya  sahib  olarkən,  bunu  19%, 

telekommunikasiya  avadanlıqları,  17%  ilə  digər  peşəkar  qurğular,  15%,  kompyuter 

avadanlıqları, 9% ilə müdafiə elektronika və 5% ilə komponentlər alt sektoru izləmişdir. 

İstehsalatda ikinci ən böyük alt sektor olan telekommunikasiya avadanlıqları 2012-

ci ildə 1,7% artaraq 2,3 milyard ABŞ dollarına çatmışdır. Telekommunikasiya cihazları 

2,62 milyard ABŞ dolları həcmi ilə elektron məhsulların ixracında böyük paya malik olsa 

da, 5,4 faizlik böyümə nisbəti ilə istehlakçı elektronika alt sektorundakı ixracat böyümə 

nisbətinin arxasında qalmışdır. 

Türkiyə, Ar-ge araşdırma və inkişaf etdirmə mərkəzlərinə olduqca əhəmiyyət verir. 

Ar-ge təhsil, elm və texnologiyanın inkişafını təmin edəcək yeni məlumatları əldə etmək 

və  ya  mövcud  məlumatlarla  yeni  material,  məmulat  və  vasitələr  istehsal  etmək,  biliyə 

əsaslanan sistematik olaraq  yeni  layihələr  hazırlamaq,  proses və xidmətlər  yaratmaq və 

ya  mövcud  olanları  təkmilləşdirmək  məqsədi  ilə  aparılan  ardıcıl  işlər  kimi  xarakterizə 

olunur. Günümüzdə, innovativ texnologiya layihələrini inkişaf etdirmək üçün sənaye ilə 

akademiya  dünyasını  bir  araya  gətirən  16  dəstə  və  elektron  sektoru  ilə  əlaqəli  cəmi  35 

Ari-Gər mərkəzi vardır. 

Elektronika  sektorunda  davam  edən  böyümə,  Türkiyəyə  güclü  bir  birbaşa  xarici 

sərmayə (DYY) axını olmasını təmin edir. 2011-ci ildə Türkiyənin elektronika sektoruna 

422 milyon ABŞ dolları DYY daxil olmuş və Türkiyə Almaniya, Belçika və Danimarka 



27

 

 



kimi  Avropa  ölkələrini  geridə  qoyaraq  elektronika  sahəsində  ən  çox  investisiya  çəkən 

ölkələrdən biri olmuşdur. 

 

Rusiya 

Rusiyanın Sənaye və Ticarət Nazirliyinin 2011-ci ildə fəaliyyətinə dair açıqladığı 

hesabatda bildirilirki 2002-ci illə müqayisədə 2011-ci ildə elektron məhsullar bazarı 3,7 

dəfə böyümüşdür. 

 

 

Sənaye  və  Ticarət  Nazirliyinin  məlumatına  görə,  bütün  bu  illərdə  elektron 



məhsullar bazarında əhəmiyyətli dərəcədə  artım tempi müşahidə olunmuşdur. 2009-cu il 

istisna olmaqla. Qeyd olunan ildə elektron məhsullar bazarı 2008-ci illə müqayisədə 35% 

azalmışdır.  Ən  yüksək  artım  tempi  2010-cu  ildə  müşahidə  olunmuşdur  32,4%  artaraq 

1480 mln ABŞ dolları olmuşdur. 

MarketLine  analitik  şirkətinin  məlumatina  görə  dünya  elektron  məhsullar  və 

yarımkeçiricilər  bazarı  2010-cu  ildə  430  mlrd  dollar  olmuşdur.  Burada  Rusiyanın  payı 

təqribən  0,5%  olmuşdur.  Hoovers  analitiklərinin  sözlərinə  görə,  eyni  zamanda  ABŞ-ın 

dünya bazarındakı payı təxminən 100 milyard dollar idi. 

Sənaye  və  Ticarət  Nazirliyinin  məlumatına  görə  2006-2011-ci  illərdə  Rusiyya 

bazarında  yerli  istehsalın  payı  40%-ə  çatmışdır.  Sənaye  və  Ticarət  Nazirliyinin 

hesabatında  2015-ci  ildə  yerli  istehsalın  payının  50%-ə  çatacağını  təxmin  edirlər. 

Rusiyanın elektron məhsullarının təxminən 80%-i mülki sahədə istifadə olunur. 2011-ci 

0

500


1000

1500


2000

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

496 

649 


786 

935 


1138 

1480 


1720 

1118 


1480 

1830 


Elektron məhsullar,  

mln ABŞ dollar 


28

 

 



ildə bazara çıxarılan elektron komponentlərin 53% yarım keçiricilərin payına düşmüşdür 

ki,  buda  dünyada  müşahidə  olunan  tendensiyaya  uyğundur.  O  ki,  qaldı  elektron 

məhsulların  istehlak  sahələrinə  görə  bölgüsünə  bunların  içərisində  ən  böyüyü  rabitə 

avadanlıqlarının payına düşür (24%). Sənaye elektronikasında elektron məhsulların payı 

19%, hərbi texnikanın payı 18%, istehlak elektronikasının payına isə 6% elektron məhsul 

düşmüşdür.  



 

Qazaxıstan 

Qazaxıstanda  informasiya  texnologiyaları  sektoru  son  dövrlərdə  sürətlə  inkişaf 

edir.  Belə  ki,  2005-ci  ildə  195  milyon  dollar  olan  bazar  böyüklüyü  2010-cu  ildə  1 

milyard dolları keçmişdir. Həmin dövrdə 100 nəfərə düşən GSM abunəçilərinin sayı 35-

dən  119-a,  internet  abunəçilərinin  sayı  2-dən  6-ya  yüksəlmişdir.  2005-ci  ildə  hər  100 

Qazaxıstan  vətəndaşının  2-si  kompyuter  sahibi  ikən,  2010-cu  ildə  bu  rəqəm  7-ye 

çıxmışdır.  

 

İnformasiya  texnologiyaları  sektorunda  fəaliyyət  göstərən  şirkətlər  kompyuter 



hissələri və avadanlıqları istehsal edərək satan və kompyuter proqramları istehsal edən və 

informasiya texnologiyaları xidməti təqdim edən şirkətlər kimi təsnif edilir. Qazaxıstanın 

informasiya texnologiyaları sektorunun ümumi dövriyyəsinin böyük hissəsini kompyuter 

və  müvafiq  ləvazimat  satışları  təşkil  edir.  Lakin  proqram  məhsulları  bazarı  böyük  bir 

sürətlə böyüməkdə olub, investorlar üçün cəlbedici imkanlar saxlamaqdadır. 

Ölkədə  informasiya  və  kommunikasiya  texnologiyaları  sahəsində  mütəxəssis 

hazırlanması  və  universitetlərin  müvafiq  fakültələrində  təhsil  keyfiyyətinin  dünya 

standartlarına  yüksəldilməsi  üçün  daha  çox  vəsait  ayrılması  və  təhsil  proqramının 

beynəlxalq standartlara əsasən yenidən təşkil olunması üçün addımlar atılır. 

 

Digər  tərəfdən,  sektorun  texnoloji  proseslər  və  beynəlxalq  standartlar  əsasında 



yenidənqurma  işlərinin  aparılması  və  yekun  istehlakçıya  xidmət  infrastrukturunun 

genişləndirilməsi planlaşdırılır. 

 

Almatı  yaxınlığında  "Alatau"  informasiya  texnologiyaları  parkı  sektora  sərmayə 



qoymaq istəyən sahibkarlar üçün cəlbedici imkanlar açır. 


29

 

 



İnkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrin, daimi böyümələri, vətəndaşlarına 

məşğulluq imkanı təmin etmələri üçün, rəqabət edə bilən bir sənaye yaratmaq və inkişaf 

etdirmək  məqsədilə  yaratdıqları  strategiyalarında,  elektrik  və  elektronika  sektoru  əsas 

faktor kimi önə çıxır. 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


30

 

 



 İstifadə edilmiş ədəbiyyat siyahısı 

http://fins.az/site/news/883316?title=iPhonelar_artiq_Samsunga_chatib#.VTYfSCGeDA

E

 

http://xeberler.az/new/details/41,8-milyon-ton-elektron-ve-elektron-avadanligi-



zibilliye-atilib--9326.htm

 

http://techpress.az/meqale/274-komputerlrin-inkaf-tarixi-maraql-mlumat.html



 

http://risk.gtb.gov.tr/data/52c53691487c8eca94a7c66a/Bilgisayar%20ve%20Elektronik

%20Sekt%C3%B6r%20Raporu.pdf

 

http://www.bilgiustam.com/dunyanin-ilk-bilgisayari-ve-bilgisayarin-tarihcesi/



 

https://www.biliste.com/en-iyi-10-laptop-markasi-2015/2/

 

http://www.careercornerstone.org/industries/compelecmanu.htm



 

https://www.electronics.ca/growth-in-electronics-production-by-country.html

 

http://arsiv.mmo.org.tr/pdf/10669.pdf 



http://risk.gtb.gov.tr/data/52c53691487c8eca94a7c66a/Bilgisayar%20ve%20Elektronik%

20Sekt%C3%B6r%20Raporu.pdf 

http://birimler.dpu.edu.tr/app/views/panel/ckfinder/userfiles/17/files/DERG_/1/177 

-204.pdf 

http://www.tadviser.ru/index.php/ 

http://www.dailycomm.ru/ 

http://www.invest.gov.tr/tr-TR/sectors/Pages/Electronics.aspx

 

 



 

 



Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə