Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ XƏZƏr universiteti



Yüklə 0,63 Mb.

səhifə6/24
tarix17.09.2017
ölçüsü0,63 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24

16 

 

 



 

qrupplarından  daha  yüksəkdi.  Sosial  baxımdan  alkoqolizmin  göstəriciləri  ailə  və 

kollektivlə  münasibətini  pozur,  sosiumla  əlaqələr  zəifləyir.  Sonuncu  mərhələdə 

kəskin  alkoqol  psixozların  tezlikləri  artır.  Xroniki  halüsinoz,  Korsakov  psixozu, 

qısqanclıq sayıqlaması, alkoqol paranoidi ola bilər.

11

 



 

 

1.3. Psixoaktiv maddələrin növləri və onların təsiri 



 

Bu  qrup  xəstəliklər  XBT-10  F11-19  xəstəliklər  təsnifatında  yer  alırlar  və 

diaqnostika  XBT-10  uyğun olan meyarlarla aparılır. Narkotik – narkotik maddələr 

və  narkotik  vasitələrdir  ki,  hansılar  ki,  sosial  təhlükəyə  görə  resmi  olaraq  dövlət 

siyahısına  əlavə  olunub,  çünki  bir  dəfə  istifadə  zamanı  xüsusi  psixi  vəziyyət,  bir 

neçə dəfə istifadə  zamanı  isə  psixi  və  fiziki  asılılıq  yaradır.  Narkomaniya  xəstəlik 

kimi sistematik narkotik vasitələrdən istifadə zamanı sayılır; və psixi pozuntular və 

asılı- 


lıqnan ifadə olunur. Güclü psixi asılılığı hər bir narkotik maddə yarada bilir, fiziki 

asılılığı isə çoxu. Məsələn, tiryək qrupuna aid maddələr fiziki asılılığı yaradır.  

Amma kannabiodlər ailəsinə aid olan marixuana maddəsi fiziki asılılığı yalniz 5-

10 il mütəmadi istifadədən sonra yaranır. 

Psixoaktiv  toksik  maddələr  eyni  xüsusiyyətlərə  malik  olan  maddələrdir.  Həzzi 

yaradan və asılılığı yarada biləcək bu qrup psixoaktiv maddələr  rəsmi siyahıya aid 

olmasalarda, lakin psixikaya təsiri artıq tıstiq olunub.  

Narkotik  və  ya  toksik  maddələrdən  istifadə  fiziki  asılılıq  yaranmadan 

narkomaniya və ya toksikomaniya sayılmır. Belə vəziyyətləri, əsasən, narkotizm və 

ya  toksikomanik  davranış,  epizodik  sui-istifadə  adlandırırlar.  Son  zamanlar 

“addiktiv  davranış”  dəbə  düşüb  ki,  belə  problemlər  daha  çox  pedaqoji  müdaxilə 

tələb edir, nəyinki tibii və psixoterapevtik.  

                                                           

11

 



А. А. Портнов, Д. Д. Федотов Психиатрия Медицина. 1971.  287-290 с.

 



17 

 

 



 

Psixi asılılıq daha çox artan yenidən PAM-dən istifadə tələb edir. İstifadə ehtirası 

o  qədər  güclü  olurki,  hansı  yol  olursa  olsun,  maddədən  istifadə  mütləq  olmalıdır. 

İstifadədən baş qaçırma insanda narahatçılıq və güclü istifadə arzusu yaradır. Bəzən 

bu arzunu obsessiv və ya sarışan bir niyyət kimi adlandırırlar. Xarici göstəricilərdən 

biri də, başqa narkotik maddələrdən istifadə edən insanlarla ünsiyyətə can atmaqdır. 

Real,  individual  asılılıqdan  qrup  şəklində  olan  psixi  asılılığı  ayırmaq  lazımdır. 

Əsasən,  bu  davranış  addiktiv  adlanır  və  əsasən,  müəyyən  bir  qrupun  bir  yerdə 

yığışan  zamanlar  baş  verir.  Meyl  o  zaman  yaranırki,  “öz  kampaniya”  bir  yerdə 

yığılır. Əgər yığıncaq olmursa meyl yaranmır. 

12 

Fiziki asılılıq yalnız o zaman  yaranır ki, insanın həyati fəaliyyəti normal yerinə 



yetirilsin.  İstifadəni  dayandırma  abstinent  sindromun  yaranması  ilə  müşahidə 

olunur. Abstinent sindrom yalnız psixi pozuntular deyil, həmdə somatik və nevroloji 

patologiyaynan  ifadə  olunur.  Abstinent  sindrom  narkotik  maddədən  istifadədən 

sonra  


yoxa çıxır. Abstinent sindrom zamanı yaranan sinptomlar sanki narkotikın qəbulu  

zamanı  yaranan  simptomların  antipotudur.  Eyforiyanın  yerinə  depressiya,  həzzin 

yerinə  narahatçılıq  və  təşviş,  aktivliyin  yerinə  apatiya,  miozun  yerinə  midriaz. 

Somatik və nevroloji pozuntular psixi pozuntulardan daha çox rast gəlinir.  

Kompulsiv  meyl  obsessivdən  artıq  istəyin  qarşısı  almağın  mümkünsüzlüyü  gözə 

çarpır.  

PAM qarşı tolerantlıq maddənin minimal dozası ilə müəyyənləşir ki, o dəyişiklik 

və  ya  abstinent  sindrom  yaradır.      Narkomaniya  inkişaf  elədikcə  insanda 

tolerantlıqda artır. 

Polinarkomaniya  və  politoksikomaniya  diaqnozu  iki  və  daha  artıq  PAM  istifadə 

edən  zaman  və  ondan  asılılıq  müəyyən  olunur.  Əgər  alüdəçi  insanda  asılılıq  bir 

narkotik  və  bir  qeyri-narkotik  maddənən  müşahidə  olunursa  belə  asılığı  ağırlaşmiş 

narkomaniya adlandırmaq tələb olunur. 

                                                           

12

 Дроздов А., Дроздова М. Полный справочник психотерапевта. М.: Эксмо, 2010,  с.509-528 



 


18 

 

 



 

Tibbi təsnifat beynəlxalq xəstəliklər təsnifatında narkotik və psixoaktiv maddələr 

sırasında aşağıdakıları qeyd edirlər: 

1.

 



F11.–  Opioidlərin qəbulundan yaranan psixi və davranış pozuntuları  

2.

 



F12.–  Kannabioidlərin qəbulundan yaranan psixi və davranış pozuntuları  

3.

 



F13.–  Sedativ  və  ya  yuxu  dərmanlarının  qəbulundan  yaranan  psixi  və 

davranış pozuntuları 

4.

 

F14.– Kokainin qəbulundan yaranan psixi və davranış pozuntuları 



5.

 

F15.–  Digər  stimulyatorların  (kofein  də  daxil  olmaqla)  qəbulundan  yaranan 



psixi və davranış pozuntuları  

6.

 



F16.–  Hallyüsinogen  maddələrin  qəbulundan  yaranan  psixi  və  davranış 

pozğunluqları 

7.

 

F17.– Tütündən istifadə nəticəsində yaranan psixi və davranış pozuntuları 



8.

 

F18.– Uçucu həlledicilərin qəbulundan yaranan psixi və davranış pozuntuları  



9.

 

F19.–  Eyni  zamanda  bir  neçə  narkotik  maddənin  qəbul  edilməsi  və  digər 



psixoaktiv maddələrdən istifadə nəticəsində yaranan psixi və davranış pozuntuları.

13

 



 

 

1.4. PAM-dən yaranan asılılığın sosial, psixoloji və tibbi-bioloji faktorları 



 

Kimyəvi asılılıq termini öz tərkibinə bir neçə növ asılılığı daxil edir – alkoqolizm, 

narkomaniya,  toksikomaniya.  Bütün  bu  maddələr  bir  sözlə  əvəz  oluna  bilər  – 

psixoaktiv maddələr (PAM).   

Narkologiya  və  addiktologiya  sahələrində  3  qrup  faktorlar  ayırırlarki,  onlar 

cəmiyəttə  kimyəvi  asılılığın  artmasında  rol  oynayırlar.  Bunlar  sosial,  psixoloji, 

tibbi-bioloji faktorlardı. 

1.Sosial faktorlar. 

Ən çox alkoqolizm aztəminatlı ailələrdə yayılıb. Lakin, maddı rifahın artmasıda 

alkoqolizasiyaya  səbəb  ola  bilər.  Urbanizasiya  problemi  alkoqol  və  narkotik 

                                                           

13

 XBT-10, Ümumdünya səhiyyə təşkilatı, Cenevrə, 2012.  s. 224-227 



 




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə