Dərslik Prof. S.İ. Seyidov və prof. M.Ə. Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə



Yüklə 3,93 Mb.

səhifə140/191
tarix17.09.2017
ölçüsü3,93 Mb.
növüDərs
1   ...   136   137   138   139   140   141   142   143   ...   191

480

olmaq» zərurətindən irəli gələn adamlarla yeni davranış

və münasibət normalarının mənimsənilməsi

-

ÖZÜNÜQİYMƏTLƏNDİRMƏNİN,  XARAKTERİN



inkişafı

-

Xarakterin



aksentuasiyası

QEYRİ-ADAPTİV



davranış formasının meydana gələ bilməsi.

-

Şəxsi baxışlarının,  diktat yaşlılara qarşı etirazın, 



müstəqil

olaraq


referent

qrupları


seçmənin

formalaşması

-

Həqiqi


müstəqilliyin

olmaması, 

həmyaşıdlarına

münasibətdə    yüksək təlqinçiliyin və konformizmin

olması

-

MƏNTİQİ təfəkkürün,  yaradıcı şəkildə düşünmək və



özünütəhlil

qabiliyyətinin,  mücərrəd

məfhumlara

istinad etmənin inkişafı.

-

Özünənəzarət və fəaliyyəti planlaşdırmanın hələ çətin



olması

-

Riskə, təcavüzə meyllilik özünütəsdiq tərzi kimi



-

Seksual həvəs və marağın aşkara çıxması

-

Öz

«mənini» 



dərk

etmənin, 

eqoidentikliyin

formalaşması

-

Təlimdə seçicilik, ümumi və xüsusi qabiliyyətlərə sen-



zitivlik.

Özünü yoxlamaq üçün sual və tapşırıqlar

1. Yeniyetməlik yaşında nə kimi anatomik-fizioloji

dəyişikliklər baş verir?

2. Yeniyetməlik yaşında ünsiyyət tələbatından danışın.

3. Yeniyetməlik yaşında mənlik və əxlaqi şüur necə inkişaf

edir?


4. «Yeniyetməlik dövründə yaşlılıq hissi» dedikdə nəyi başa


481

düşürsünüz?

5. Yeniyetməlik yaşının təlim fəaliyyətinin fərqləndirici

xüsusiyyətləri hansılardır?

6. Yeniyetmələrdə idrak proseslərinin inkişafı haqqında

danışın.




Referat, məruzə və müstəqil tədqiqat üçün mövzular.

1. Yeniyetmələrdə iradi keyfiyyətlərin formalaşması.

2. Yeniyetmələrdə şəxsiyyətin inkişafı.

3. Yeniyetmələrdə yaşlılıq hissinin xüsusiyyətləri.

4. Yeniyetmələrin cinsi tərbiyəsinin psixoloji məsələləri.

5. Yeniyetmələrin təlimə münasibəti.

Ədəbiyyat

Bayramov Ə.S.  Şagirdlərdə əqli keyfiyyətlərin inkişafı. 

– Bakı, 1967



Əlizadə Ə.Ə.  Uşaq və yeniyetmələrin cinsi tərbiyəsi. –

Bakı, 1986.



Əlizadə Ə.Ə. Təxəyyül.  – Bakı, 2006

Əlizadə Ə.Ə. Şagirdlərdə təxəyyülün inkişafı.  – Bakı, 

1965


Məmmədov

A.U.

Məktəblilərdə

hafizənin

xüsusiyyətləri. – Bakı, 1974



Qədirov Ə.Ə.  Yaş psixologiyası.  – Bakı,  2002,  s.2198-

339.


Rzayev

B.İ.

Məktəblilərdə

idrak

proseslərinin



fəallaşdırılması. – Bakı, 2000

Vozrastnaə i pedaqoqiçeskaə psixoloqiə. Xrestomatiə. –

M., s.210-311



Nemov R.S. Psixoloqiə.  V 3-x kn.,  kn.2- M,,  1998, 

s.221-233

Vozrastnaə psixoloqiə/  Pod red.  N.F.Dobrınika.  – M., 



482

1965, s.170-229.




483

2 2 - c i F Ə S İ L

  İLK GƏNCLİK YAŞI DÖVRÜNÜN

PSİXOLOJİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ

Qısa xülasə

Gənclik yaşının ümumi xarakteristikası. Gənclərin formalaşma-

sında bioloji, psixoloji, psixoseksual və sosial amillərin yeri.



İlk gənclik yaşında şəxsiyyətin inkişafı. Həqiqi yaşlılığa real

keçidin baş verməsi. Ünsiyyət fəaliyyətinin inkişafı. Ünsiyyət və emosional

həyat.  Valideynlərlə ünsiyyət xüsusiyyətləri.  Yoldaşlıq və dostluq. 

Məhəbbət hissi. Mənlik şüuru və əxlaqi şüurun inkişafı.



Böyük məktəblilərin təlim fəaliyyəti və idrak proseslərinin

inkişafı. Təlim fəaliyyətinin forma və məzmunca,  məktəblilərin təlimə

münasibətinə görə dəyişməsi. Təlim prosesində idrak proseslərinin inkişafı. 

Maraqlar

mənəvi



tələbatlar.  Dünyagörüşünün

formalaşması. 

Peşəyönümü və peşəseçmə. 

VI.22.1. Gənclik yaşının ümumi xarakteristikası

Gənclik insan həyatında uşaqlıq dövrünün başa çatması, 

insanın fiziki cəhətdən yetkinləşməsi psixoloji cəhətdən

özünəməxsus yüksək keyfiyyətlərin formalaşması dövrüdür.

İnsanın yaşlılıq həyatı məhz bu dövrdən başlanır.

Bu dövr özünüdərketmə,  mənlik şüuru və dünyagö-

rüşünün formalaşması mərhələsi,  məsul qərarların qəbulu

mərhələsi,  dostluğun,  məhəbbətin,  intim yaxınlığın yüksək

qiymətləndirildiyi insani yaxınlıq mərhələsi kimi qiymət-

ləndirilir.




484

Gənclik yaşı dövrünün başlanması və sonu haqqında

müxtəlif fikirlər irəli sürülmüşdür.  Bunlardan daha çox qəbul

edilən 14-15  yaşdan 21  yaşa qədər olan dövrdür.  Psixoloqlar

həmin dövrün iki mərhələni keçdiyini qeyd edirlər:  ilkin

gənclik (15-17  yaş)  və yetkin gənclik (18-21  yaş).  Bəzi

mütəxəssislər yetgin gəncliyə 18-25 yaş dövrünü aid edirlər. 

Gəncliyi sadəcə olaraq bioloji yaşın müəyyən həddə

çatması kimi xarakterizə etmək olmaz. Gənclərin formalaşması

həm bioloji,  həm psixoloji,  həm psixoseksual,  həm də sosial

amillərin təsiri altında baş verir.  Bunların içərisində gənclərin

bir şəxsiyyət kimi formalaşmasında sosial - psixoloji amillər

xüsusi yer tutur.  Ona görə də gəncliyi sosial-psixoloji hadisə

kimi qeyd etmək olar. 

Bioloji baxımdan gənclik orqanizmi fiziki cəhətdən

əsaslı surətdə dəyişir və onun inkişafı əsasən tamamlanır. 

Psixoloji baxımdan gənclər artıq öz “mən”lərini, 

imkanlarını dərk edir,  idrak fəaliyyətləri və dünyagörüşləri

geniş əhatəli olur. 

Psixoseksual

baxımdan

cinsi


yetişmə

əsasən


tamamlanmış olur,  psixoseksual davranış sosial normalara

uyğunlaşır.

Sosial

baxımdan


gənclər

ictimai


münasibətlər

qovuşuğunda

həmin

münasibətləri



mənimsəməklə

sosiallaşırlar. 

Nəticədə

bu

dövrdə



gənclər

ictimai


münasibətlərin məcmuu kimi,  sosial varlıq kimi yetişir,  həyat

hadisələrinə fəal mövqedən yanaşırlar.

Bütövlükdə,  götürdükdə,  gənclik dövründə şəxsiyyət

biososial-psixoloji

varlıq

kimi


formalaşır. 

Gənclərin

davranışında təşəbbüskarlıq,  prinsipiallıq,  məsuliyyətlilik

yüksəlir.  Onların intellektual fəaliyyətində,  qabiliyyətlərinin

inkişafında əsasən irəliləyiş,  sosial-psixoloji varlıq kimi

formalaşma baş verir. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   136   137   138   139   140   141   142   143   ...   191


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə