Dərslik Prof. S.İ. Seyidov və prof. M.Ə. Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə



Yüklə 3,93 Mb.

səhifə150/191
tarix17.09.2017
ölçüsü3,93 Mb.
növüDərs
1   ...   146   147   148   149   150   151   152   153   ...   191

513

də böyük kimi qəbul edilmək istəyirlər. Buradan isə onların öz

şəxsiyyətinin sürətli inkişafı tələbatları meydana gəlir ki, bu da

özünütərbiyənin bir vasitə kimi həyata keçirilməsinə gətirib

çıxarır.  Yeniyetmə öz üzərində işləməklə,  birinci növbədə,  öz

şəxsi davranışındakı qüsurları aradan qaldırmağa,  özündəki

zəif cəhətləri ləğv etməyə,  ikincisi,  özünü güclü,  bacarıqlı və

müstəqil


aparmağa

imkan


verən

şəxsiyyətin

müsbət

keyfiyyətlərini



formalaşdırmağa

çalışır. 

Aparılmış

tədqiqatlardan aydın olur ki,  yeniyetmələr birinci növbədə

özlərində olan iradi nöqsanları aradan qaldırmağa və özlərində

möhkəm iradəli adam üçün xas olan cəsarət, mərdlik, dözüm-

lülük,  təkidlilik kimi iradi keyfiyyətləri tərbiyə etməyə can

atırlar. 

İlk gənclik dövründə özünütərbiyə fiziki və iradi özü-

nütəkmilləşdirmə ilə yanaşı, mənəvi özünütəkmilləşdirməyə də

xidmət edir.  Özünütərbiyənin bu mərhələsində məktəblilər ən

çox özlərində düzlük,mehribanlıq, rəhmlilik, səxavətlilik, dos-

ta,  yoldaşa qarşı sadiqlik,  daima ona kömək etməyə hazır ol-

maq və s. kimi keyfiyyətləri tərbiyə etməyə can atırlar. 



Şagirdlərin özünütərbiyəsinin təşkili. Özünütərbiyə o

qədər də asan proses deyildir. O, özünüidarənin yüksək forması

olduğuna görə şagirdlərin bu işi asanlıqla yerinə yetirəcəklərini

guman etmək olmaz. Ona görə də bu sahədə onlara kənardan, 

tərbiyəçilər tərəfindən köməklik göstərilməsi,  istiqamət

verilməsi zəruridir.  Özünütərbiyənin,  bununla da əlaqədar

ümumiyyətlə tərbiyənin səmərəliyi öz üzərində işləyən

şagirdlərlə həmin işin təşkili,  onlara istiqamət verilməsi və

köməklik göstərilməsindən çox asılıdır. 

Şagirdlərin özünütərbiyəsini təşkil edərkən,  birinci

növbədə kollektiv qarşısında bu cür məqsədin qoyulmasından

başlamaq lazımdır.  Sosial psixologiyadan aydındır ki, 

insanların ümümi işdə təması və vəhdəti nə qədər güclü olarsa, 

onların qarşılıqlı təsiri bir o qədər səmərəli xarakter daşıyar. 

Buradan isə aydın olur ki,  əgər kollektivdəki bir neçə adam, 



514

xüsusilə kollektiv üzvlərinin hamısının hüsni rəğbətini qazanan

adamlar öz üzərlərində işləməyə,  özünütərbiyə ilə məşğul

olmağa başlayarlarsa,  bu hal kollektivin başqa üzvlərinə də

mütləq sirayət edəcəkdir. 

Adətən, kollektiv vasitəsilə ayrı-ayrı şagirdlərin qarşısına

özünütərbiyə öhdəliyi qoyulması da bu işin səmərəli nəticə

verməsinə səbəb olur.  Bu tədbir o zaman daha çox təsirli xa-

rakter daşıyır ki,  yarış şərtlərinə daxil edilsin və bu işə sinfin

fəalları nəzarət etsinlər. 

Sinif kollektivi ilə özünütərbiyə işini təşkil edərkən təkcə

onların


qarşısına

özünütərbiyə

məqsədi

qoymaqla


məhdudlaşmamalı, bu işin səmərəli yollarını tapmaqda da onla-

ra köməklik göstərməlidir. Birinci növbədə şagirdi uzun və ya

qısa müddət ərzində öz üzərində aparacağı işlə əlaqədar vəzifə-

ləri dəqiq müəyyənləşdirməyə,  birinci növbədə özünü-

tərbiyənin həyata keçirəcəyi vəzifələri qeyd etməyə və həmin

işi dönmədən yerinə yetirməyi öyrətmək lazımdır.  Əgər

şagirddə özününəzarət zəifdirsə,  bu keyfiyyəti onda aşılamaq

zəruridir. Çünki o, özünənəzarət edə bilməzsə özünütərbiyə də

istənilən səviyyədə həyata keçə bilməz.  Bu işə kollektivin

dostcasına nəzarəti də köməklik göstərməlidir. 

Heç olmazsa kiçicik bir müvəffəqiyyətin əldə edilməsi

özünütərbiyəni

səmərələşdirmək

üçün


oluqca

böyük


əhəmiyyətə malikdir. Məhz ona görə də ilk dövrlər bu sahədə

kollektivə köməklik göstərmək olduqca vacibdir. 

Kollektivdə özünütərbiyə məsələsi ilə əlaqədar müsbət

ictimai rəyin yaranması da bu işin müvəffəqiyyəti üçün

faydalıdır. 

Nəhayət,  şagirdlərin özünütərbiyəsinə istiqamət verən

müəllimin özünün bu sahədə nümunə göstərməsi, daim özünün

pedaqoji ustalığını və şəxsiyyətini təkmilləşdirməsi həmin işi

müvəffəqiyyətlə yerinə yetirməsinə təkan verir. 

Bütün dediklərimizdən aydın olur ki, müəllim şagirdlərin

özünütərbiyəsinə ciddi rəhbərlik etməlidir.  Bu zaman o dörd



515

vəzifənin həyata keçirilməsinə fikir verməlidir. 



Birinci vəzifə, şagirdlərin özlərində şəxsiyyətin müsbət

keyfiyyətlərini inkişaf etdirmələri və öz davranışındakı bu və

ya digər nöqsanı aradan qaldırmalarına cəhd göstərməyi oyat-

maq (və ya dəyişmək). Əgər belə cəhd yoxdursa bunu misallar

əsasında şagirdə başa salmaq, onlarda inam yaratmaq zəruridir.

İkinci vəzifə,  şagirdin öz şəxsiyyətinə tənqidi yanaş-

masına,  öz davranışının xüsusiyyətlərini təhlil edə bilməsinə, 

öz qüsurlarını göstərməsi və dərk etməsinə köməklik

göstərmək. 



Üçüncü vəzifəmüəllim, tərbiyəçi şagirdin özünütərbiyə

proqramını tərtib etməsinə,  hansı keyfiyyəti inkişaf etdirmək

lazım gəldiyini,  hansıları isə aradan qaldırmağın zəruri

olduğunu müəyyənləşdirməsinə köməklik göstərməlidir. 



Dördüncü vəzifə, müəllim,  tərbiyəçi şagirdləri özünü-

tərbiyənin ən səmərəli,  düşünülmüş yolları,  priyomları ilə

silahlandırmalıdır. 

VI.23.5.Şagirdlərin əxlaq tərbiyəsinin psixoloji

əsasları

Əxlaqi şüur və əxlaqi davranışın formalaşmasının

vəhdəti.  Tərbiyə psixologiyasında diqqəti cəlb edən əsas

məsələlərdən biri şəxsiyyətin əxlaq tərbiyəsi,  onda əxlaqi

sahənin formalaşmasıdır.  Adətən,  məktəblinin tərbiyəsindən

danışarkən

birinci

növbədə


onun

əxlaqi


cəhətdən

formalaşmasına nəzər yetirirlər.  Buna görə də şəxsiyyətin

əxlaqi sahəsinin formalaşmasının psixoloji əsasları ilə tanış

olmaq tərbiyəçi üçün az əhəmiyyətə malik deyildir.

Hamıya məlumdur ki, uşağın düşdüyü yeni şəraitdə necə

davranmasi    üçün onun istinad etməli olacağı geniş əxlaqi

təsəvvürləri, əxlaqi bilik ehtiyatı olmalıdır. Psixoloji tədqiqatlar

nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, əxlaqi bilik və anlayışların






Dostları ilə paylaş:
1   ...   146   147   148   149   150   151   152   153   ...   191


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə