Epilepsiyanın diaqnostika və müalicəsi üzrə klinik protokol



Yüklə 0,53 Mb.

səhifə8/22
tarix17.09.2017
ölçüsü0,53 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   22

 24

xəstəliklərdə rast gəlinmir. Lakin buna oxşar şəxsiyyət dəyişiklikləri 

– epileptoid, yəni epilepsiyayabənzər  şəxsiyyət dəyişiklikləri 

mövcuddur. Eyni zamanda, heç vaxt tutmaları olmayan insanlarda 

da bu cür şəxsiyyət dəyişikliklərinin olması mümkündür. Belə 

vəziyyətlər üçün “epilepsia larvata”, yəni “gizli epilepsiya” termini 

müəyyən edilmişdir. Digər patoloji hallar zamanı da müşahidə 

olunan belə  şəxsiyyət dəyişiklikləri epilepsiyayabənzər  şəxsiyyət 

dəyişiklikləri adlandırılmalıdır. 

Epilepsiyalı  xəstələrdə bütün psixi proseslərin yavaşıması, 

torpidlik və suvaşqanlılığa meyllilik – yeni təcrübənin 

toplanmasında çətinliklər yaranması, kombinator qabiliyyətlərin 

aşağı düşməsi və daha əvvəl mənimsənilmiş informasiyanın yenidən 

istifadəsinin pisləşməsinə  gətirib çıxarır.  Əvvəllər qıcıqlanmanın 

artması ilə  əlaqələndirilən, brutal və aqressiv hərəkətlərə meyllilik 

meydana çıxır. Bu dəyişikliklər  əqli məhsuldarlığın azalmasına, 

xəstəliyin proqressivləşməsi zamanı isə – ali psixi funksiyaların 

davamlı geriləməsinə, yəni  əqli zəifliyin inkişafına gətirib çıxarır. 

Epileptik  əqli zəiflik zamanı  dərk etmə qabiliyyətləri və yadda 

saxlamanın proqressivləşən zəifləməsi, mühakimələrin get-gedə 

daralması qeyd olunur. Əhəmiyyətli olan məsələni az 

əhəmiyyətlidən ayıra bilməmək, sintetik ümumiləşdirmələr 

qabiliyyətinin olmaması da belə  vəziyyət üçün səciyyəvidir. 

Xəstəliyin son mərhələlərində monoton və rabitəsiz nitq inkişaf edir. 

İlkin yayılmış (oyanma epilepsiyası adlandırılan) və gicgah 

epilepsiyaları zamanı meydana çıxan  şəxsiyyət dəyişikliklərinin 

fərqləndirilməsi qəbul edilmişdir. Oyanma epilepsiyası olan xəstələr 

adama yovuşmazlıq, tərslik, məqsədyönlülüyün olmaması, 

səliqəsizlik, etinasızlıq, özünənəzarətin itirilməsi, həkim 

təyinatlarının yerinə yetirilməsinin pozulması, anozoqnoziya, 

alkoqol qəbuluna həvəs, deviant və delinkvent davranışa meyllilik 

ilə xarakterizə olunurlar. Eyni zamanda həmin xəstələr aydın ifadə 

olunmuş  həssaslıq, kifayət qədər çevik ağıl, tez hirslənmə, 

özünəinamın olmaması və özünü qiymətləndirmənin aşağı səviyyəsi 

ilə fərqlənirlər. Şəxsiyyət dəyişikliklərinin bu tipi üçün “yaşlı uşaq” 

anlayışı uyğun gəlir. 

Qeyd edilən  şəxsiyyət xüsusiyyətləri gənclərin mioklonik 

epilepsiyası olan xəstələrdə də müşahidə olunur, lakin bu, epileptik 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.




 25

prosesin xarakteri ilə deyil, daha çox yeniyetməlik dövrünün təsiri 

ilə izah oluna bilər. 

Şəxsiyyət dəyişiklikləri tipinə görə bu xəstələr, gicgah 

epilepsiyasının bir növü olan yuxu epilepsiyalı xəstələrlə ziddiyyət 

təşkil edirlər. Həmin xəstələr üçün eqosentrizm, lovğalıq, 

ipoxondriya, düşüncə və affektlərin suvaşqanlığı və ləngliyi fonunda 

xırdaçılıq, hər  şeyi təfsilatı ilə planlaşdırmaq və pedantlıq 

səciyyəvidir. 

Anqlo-amerikan epileptologiyasında gicgah epilepsiyası ilə 

əlaqədar, dəyişmiş, lakin patoloji olmayan davranışın bir qrup 

əlamətini ayırd etmək qəbul olunmuşdur. Bura emosiyaların 

güclənməsi, tədbirlilik, dindarlığın artması, seksual aktivliyin 

azalması  və hiperqrafiya aiddir. Şəxsiyyətin bu cür xüsusiyyətləri 



interiktal davranış sindromu  və ya Qasto-Qeşvind sindromu adını 

almışdır. 

Epileptik aktivliyin gicgah paylarında yerləşmə  tərəfindən asılı 

olaraq, xəstələrin  şəxsiyyət xüsusiyyətlərində müəyyən fərqlər 

müşahidə olunur. Sağtərəfli gicgah ocağı olan xəstələrdə daha çox 

emosional şəxsiyyət xüsusiyyətləri və deviasiyaların sərfəli formada 

təqdim edilməsinə (öz obrazını pardaqlamaq) cəhd qeyd olunur. 

Soltərəfli gicgah ocağı olan xəstələrdə ideator (düşüncə, təfəkkür) 

xüsusiyyətlər, eyni zamanda ətrafdakıların qiymətləndirməsi ilə 

müqayisədə öz davranış obrazını şəxsiyyətsizləşdirməyə cəhd daha 

çox ifadə olunur. Sağtərəfli ocaq zamanı soltərəfli fəza aqnoziyası, 

soltərəfli ocaq zamanı isə daha çox depressiv simptomatika 

meydana çıxır. Soltərəfli fəza aqnoziyasına öz davranış obrazını 

pardaqlamaq, depressiyaya isə onu şəxsiyyətsizləşdirməyə meyllilik 

uyğun gəlir. 

Epilepsiyanın klinik mənzərəsində rast gəlinən müxtəlif 

komorbid psixi pozuntular arasında ən çox koqnitiv pozuntular qeyd 

olunur. Onlar çox vaxt hələ yeniyetməlik və  gənclik dövrlərində 

formalaşır və zaman keçdikcə  əhəmiyyətli transformasiyaya 

uğrayırlar. Bu pozuntuların  əsas  əlaməti – koqnitiv məhsuldarlığın 

azalması, o cümlədən yaddaşın, diqqətin pozulması, təlimdə 

çətinliklər və bunun nəticəsi olaraq təhsildə müvəffəqiyyət 

dərəcəsinin aşağı düşməsidir. Epilepsiya zamanı koqnitiv 

pozuntuları xəstəliyin öz əlamətlərinə aid edirlər. 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.




 26

Ayrı-ayrı hallarda qeyd edilən pozuntular bəzi epilepsiya 

əleyhinə preparatlarla aparılan uzunmüddətli və ya qeyri-effektiv 

terapiyanın nəticəsi kimi meydana çıxa bilər. Bununla əlaqədar 

olaraq,  ən çox üstünlük verilən yanaşma koqnitiv funksiyalara 

müsbət təsiri olan EƏP-lərin seçilərək təyin edilməsidir. 

Epilepsiyalı  xəstələr üçün intellektual qabiliyyətin geniş 

diapazonu – əqli inkişafın geri qalmasından tutmuş yüksək intellekt 

səviyyəsinə qədər – xarakterikdir. Ona görə də intellekt əmsalı (İQ) 

intellekt haqqında  ən ümumi təsəvvür verir və onun qiymətinə 

tutmaların növü və tezliyi, epilepsiyanın meydana çıxdığı yaş, 

xəstəliyin ağırlıq dərəcəsi, baş beynin zədələnmə dərinliyi, irsiyyət, 

EƏP-lərin tətbiqi və  təhsil səviyyəsi kimi bir sıra amillər təsir edə 

bilir. 


Epilepsiyalı  xəstələrin 1/3-də  İQ göstəricisi sabit səviyyədə 

olmur, xəstəliyin gedişi  ərzində enib-qalxmaya məruz qalır. Beyin 

funksiyalarının laterallaşması ilə əlaqədar olaraq, verbal və icra İQ 

alttipi göstəricilərində fərqlər mövcud olur. Belə ki, soltərəfli ocağı 

olan epilepsiyalı  xəstələrdə  və ya zədələnmələr zamanı verbal İQ 

göstəricisinin, sağtərəfli ocaq və ya zədələnmə zamanı isə icra İQ 

göstəricisinin aşağı düşməsini gözləmək olar. 

Yayılmış tutmalar gedişində  yıxılma nəticəsində  əmələ  gələn 

baş beyin travmaları intellekt səviyyəsini aşağı sala bilər. Keçirilmiş 

tutmaların sayı  əqli zəiflik dərəcəsinə  həlledici təsir göstərir. 

Xəstəliyin başlanmasından 10 il keçdikdən sonra bu özünü aydın 

şəkildə büruzə verir. 100-dən artıq tam epilepsiya tutması keçirmiş 

xəstələrin 94%-də, daha az sayda tutma keçirmiş  xəstələrin isə 

yalnız 17,6%-ində əqli zəiflik meydana çıxır. 

İntellektual defektin və  əqli zəifliyin formalaşmasına təsir 

göstərən  əsas amillər kimi müalicənin başlanmasına qədər 

keçirilmiş tutmaların sayı, ömür boyu baş vermiş tutmaların sayı və 

ya tutmaların qeyd edildiyi illərin sayı götürülür. İntellektual-

mnestik azalmanın dərəcəsi tutmaların baş verdiyi illərin sayı ilə 

korrelyasiya edir. İkincili yayılmış tutmalar zamanı tutmaların sayı 

ilə intellektual defektin dərinliyi arasında statistik əhəmiyyətli əlaqə 

mövcuddur.  

Əgər dərman preparatları vasitəsilə tutmaları tamamilə aradan 

qaldırmaq mümkün olarsa, İQ göstəricisinin yüksəlməsi müşahidə 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.






Dostları ilə paylaş:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   22


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə