M. M. Musayev



Yüklə 3,61 Mb.

səhifə169/171
tarix20.09.2017
ölçüsü3,61 Mb.
1   ...   163   164   165   166   167   168   169   170   171

427 

 

baxılmaq; 0.1.2.2. Әzizim şәklindә- Nәvazişlә müraciәt. Әzizim, gәl gedәk.  Әziz başın üçün – 



birini inandırmaq üçün and mәqamında işlәdilir. 

144. Azmak (nsz.azmaq  0.  Taşkınlıkta  ileri  gitmek,  kötülüğünü  artırmak//coşmaq, 

qudurmaq, hәddini aşmaq, şiddәt göstәrmәk; 0.1.1.1. (deniz, ırmak vb. için) Kabarmak, taşmak: 

Deniz  azdı;  0.1.1.2.  (yara,  hastalık  vb.  için)  Etkili,  tehlikeli  duruma  gelmek;  0.1.1.3.  Cinsel 

duyguları artırmak; 0.1.1.4. (Camaşır) Artık ağartılmaz duruma gelmek; 0.1.1.4. (hayvanlar için) 

İki ayrı ırktan doğmak: Katır atla eşekten azmış bir hayvandı; 0.2.1.1. hlk. Küçük su birikintisi; 

0.2.1.2. Bataklık.” (Musaoğlu 2010:163-184). 



 

 

3.4. TӘCRÜBӘ-ӘLAVӘ 

 

Azәrbaycan türkcәsi-Türkiyә türkcәsi qısa feil lüğәti 

  

Lüğәtdә  “Azәrbaycan  Dilinin  İzahlı  Lüğәti”ndәn  (Bakı,  1964,  I  cild;  Bakı,  1980,  II  cild; 



Bakı, 1983, III cild; Bakı 1987, IV cild) alınan 600-dәn çox feil sıralanmışdır. Mәstәr şәkillәrindә 

yazılan hәmin feillәrin Türkiyә türkcәsindәki qarşılıqları, qarşılığı olmayanların isә açıqlamaları 

verilmişdir.  Azәrbaycan  Türkcәsindәn  kök  vә  bәzi  sözdüzәldici  şәkilçilәrdәn  düzәlәn  gövdә  vә 

Türkiyә türkcәsindә qarşılığı olmayan söz morfemlәr seçilmişdir:  



1.  Azәrbaycan  türkcәsindәki  kök  feillәr.  Mәsәlәn:  almaq  (almak);  acmaq  (acıkmak); 

qırxmaq (saçını kestirmek; tıraş olmak, tıraş etmek) vә s. 



2. Azәrbaycan türkcәsindә yalnız etimologiyası baxımından әsas vә kömәkçi mofemlәrә 

ayrıla  bilәn  bәzi  feillәr.  Mәsәlәn:  bacarmaq  (becermek;  yapmak);  bәlәmәk  (belemek); 

yuxalmaq (hafifleşmek, yumuşamak) vә s. 

3.  -ır,  -ir,  -ur,  -ür  formadüzәldici  şәkilçi  ilә  düzәlәn  feillәr.  Mәsәlәn:  bişirmәk 

(pişirmek);  qayırmaq  (imal  etmek,  hazırlamak);  yetirmәk  (iletmek);  keçirmәk  (geçirmek); 

süpürmәk (süpürmek) vә s. 

4.  Azәrbaycan  Türkcәsindә  işlәnilәn,  ancaq  Türkiyә  Türkcәsindә  qarşılığı  olmayan  vә 

ya fәrqli mәnalar ifadә edәn feillәr. Mәsәlәn: büdrәmәk (sendelemek); qayıtmaq (gittiği yerden 

geri  dönmek);  qalamaq  (istiflemek);  düşmәk  (inmek);  kürümәk  (temizlemek);  oğurlamaq 

(çalmak); sayrışmak (titreşmek) vә s. 




428 

 

“A 



 

acımaq - acımak 

acmaq - acıkmak 

açmaq - açmak 

axmaq - akmak 

axsamaq - aksamak 

axtarmaq - aramak 

almaq - almak 

anmaq - anmak 

aramaq - aramak 

arıtmaq - arıtmak 

artmaq - artmak 

asmaq - asmak 

aşınmaq - aşınmak 

aşırmaq - aşırmak 

aşmaq - aşmak 

atmaq - atmak 

 



 

bacarmaq - becermek; yapmak 

bağırmaq - bağırmak 

baxmaq - bakmak 

barınmaq - barınmak 

barışmaq - barışmak 

basmaq - basmak 

batmaq - batmak 

bayılmaq - bayılmak 

bәrkimәk - sertleşmek (berkimek) 

bәslәmәk - beslemek 

bıqmaq - bıkmak 

biçmәk - biçmek 

bilmәk - bilmek 

bişirmәk - pişirmek 

bişmәk - pişmek 

bitirmәk - bitirmek 

bitmәk - bitmek 

boğmaq - boğmak 

boşamaq - boşamak 

boyamaq - boyamak 

bölmәk - bölmek 

böyümәk - büyümek 

böyürmәk - anırmak 

böyütmәk - büyütmek 

budamaq - budamak 

bulamaq - bulamak 

bulaşmaq - bulaşmak 

buraxmaq - bırakmak 

burmaq - burmak 

buyurmaq - buyurmak 

büdrәmәk - sendelemek 

bükmәk - bükmek 

büzmәk - büzmek 

 



 

calamaq  -  iki  agacı  birbirine  bağlayarak 

yeni  bir  ağaç  yetiştirmek;  bağlamak; 

karıştırmak 

cırmaq - yırtmak 



429 

 

cırnamaq 



herhangi 

bir 

şakaya 


dayanamayarak  alınganlık  etmek;  çabuk 

gücenmek; kırılmak 



cızmaq - çizmek 

coşmaq - coşmak 

cummaq  -  hızlı  koşmak;  hızlı  gitmek; 

dalmak 


cücermek - yetişmek; üremek; büyümek 

 

Ç 

 

çağırmaq - çağırmak 

çaxmaq - kurşunlamak; çakmak 

çaxnaşmaq  -  herhangi  bir  düzenin 

bozulması; kargaşa; birbirine girmek. 



çalmaq  -  müzik  aletinde  herhangi  bir  şeyi, 

bir  müzik  parçasını  ifade  etmek;  vurmak 

(kapıyı); sokmak; çalmak;  karıştırarak pişir-

mek vs. 


çapmaq  -  parçalamak;  koşturmak;  çapmak 

vs. 


çarpmaq - çarpmak 

çaşmaq - şaşa kalmak; şaşırmak 

çatmaq - ulaşmak; varmak; birleşmek; idrak 

etmek vs. 



çeçәmәk  -  nefes  yoluna  bir  şeyin  düşmesi 

sonucunda boğulmak 



çevirmәk - çevirmek 

çevrikmәk - çevrilmek 

çeynәmәk - çiğnemek 

çәkmәk - çekmek 

çәmkirmәk - çemkirmek 

çәrtmәk  -  bıçakla  veya  başka  bir  aletle 

yarayı kesmek; yonmak; bilemek vs. 



çığırmaq - bağırmak; çığırmak 

çıxmaq - çıkmak 

çımxırmaq - çemkirmek 

çırmamaq  -  dürmek;  pantalonun  paçasını 

veya ceketin kollarını 



çırpmaq - çırpmak 

çilәmәk - çilemek 

çimçişmәk - iğrenmek; ikrah etmek 

çimmәk - yıkanmak; banyo yapmak 

çiyrәnmәk - ikrah etmek; iğrenmek 

çovumaq - ileri geri gitmek 

çökmәk - çökmek 

çönmәk - dönmek 

çürümәk - çürümek 



 

dadmaq - tatmak 

dağılmaq - dağılmak 

dalamaq - dalamak 

dalaşmaq - dalaşmak 

dalmaq - dalmak 

dammaq - damlamak 

danışmaq - konuşmak 

danmaq - danmak 

daramaq - taramak 

darıxmaq - canı sıkılmak 

darımaq  -  yırtmak;  konuşmak  (dedikodu 

yapmak) 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   163   164   165   166   167   168   169   170   171


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə