Psixologiya 1



Yüklə 4,67 Mb.

səhifə144/197
tarix20.09.2017
ölçüsü4,67 Mb.
1   ...   140   141   142   143   144   145   146   147   ...   197

 

 

 



477 

 

daha  yüksək  qiymətləndirir  və  sevirlər.  Yeniyetmələr 



müəllimin eridusiyasına, Ģagirdlərlə düzgün qarĢılıqlı əlaqə ya-

radan müəllimlərə daha çox üstünlük verirlər. 

Bununla  yanaĢı  artıq  yeniyetmələr  elmlərin  əsasını  sis-

temli  Ģəkildə  öyrənməyə,  mənimsəməyə  baĢlayırlar.  Bunun 

üçün  yeniyetmələrdən  yüksək  əqli  inkiĢaf,  idrak  proseslərinin 

inkiĢafı  tələb  olunur.  Yeniyetmələr  yalnız  dərsdə  keçdiklərini 

deyil,  eyni  zamanda  biliklərin  yeni  sahələrini  müstəqil  olaraq 

mənimsəməyə  çalıĢırlar.  Onlar  müxtəlif  dərnəklərdə  iĢtirak 

etməyə  can  atırlar.  Yeniyetmələr  bütün  fənlərə  eyni  seçici 

münasibət  bəsləməyə  baĢlayırlar.  Lakin  burada  da  sabitlik  az 

olur.  Bəzən  bu  və  ya  digər  fənnə  maraq  dəyiĢə  bilir.  Onlarda 

peĢə marağının təĢəkkül etməsi sayəsində fənnləri “lazımlı” və 

“lazımsız”  qruplara  ayırırlar.  Bunlardan  asılı  olaraq 

müəllimlərə münasibətləri də müxtəlif olur.  

Təlim  fəaliyyətinin  təsiri  altında  yeniyetmələrin  idrak 

proseslərinn inkiĢafında da dəyiĢiklik baĢ verir. 

Təlim fəaliyyəti yeniyetmələrin qavrayışına əsaslı təsir 

göstərir və onun inkiĢafını sürətləndirir. Bu dövrdə Ģagirdlərin 

qavrayıĢı geniĢ əhatəli olmaqla  ardıcıl və seçici  xarakter daĢı-

yır.  Onların  qavrayıĢı  ən  çox  maraqlandıqları  cisim  və 

hadisələrlə  bağlı  olur.  Yeniyetmələrdə  zaman,  məkan,  hərəkət 

qavrayıĢı da xeyli inkiĢaf edir.  

Yeniyetməlik  dövründə  hafizə  də  xeyli  inkiĢaf  edir. 

Məntiqi  hafizə  fəal  Ģəkildə  inkiĢaf  etməyə  baĢlayır. 

Yeniyetmələr  məntiqi,  eləcə  də  ixtiyari  hafizədən  istifadəyə 

üstünlük verirlər. Bunun sayəsində mexaniki hafizənin inkiĢafı 

ləngiyir.  Yeniyetmələrdə  yaddasaxlamanı  yaxĢılaĢdırmaq 

yollarına maraq artır. 

          Kiçik məktəblilərdən fərqli olaraq yeniyetmələr materialı 

ümumiləĢdirməyə  və  sistemləĢdirməyə  daha  çox  yer  verməyə 

çalıĢırlar.  Tədricən  yeniyetmələr  belə  bir  qənaətə  gəlirlər  ki, 

mənalı  yaddasaxlama  və  yadasalma  daha  üstün  əhəmiyyətə 

malikdir. ġübhəsiz, hələ elə materiallar da olur ki, onları hərfən 



 

 

 



478 

 

yadda  saxlamaq  və  yada  salmaq  lazım  gəlir  (tərifləri, 



teoremləri  və  s.).  Bu  kimi  hallarda  mexaniki  yaddasaxlamaya 

ehtiyac  hiss  olunur.  Lakin  bu  zaman  mexaniki  yaddasaxlama 

müəyyən  dərəcədə  məna  əlaqəsi  ilə  Ģərtlənir.  Məsələn,  tarixi 

günləri  yaxĢı  yadda  saxlamaq  üçün  Ģagirdlər  onları  müəyyən 

hadisələrlə əlaqələndirirlər. 

Təlim  fəaliyyətinin  təsiri  altında  məntiqi  hafizə  fəal 

Ģəkildə  inkiĢaf  etməyə  baĢlayır.  Yeniyetmələr  müəllimin 

köməyi əsasında yaddasaxlamanın səmərəli yollarından istifadə 

etməyə  baĢlayırlar.  Beləliklə,  yeniyetmələr  məntiqi,  eləcə  də 

ixtiyari hafizədən istifadəyə üstünlük verirlər. Bunun sayəsində 

mexaniki 

hafizənin  inkiĢafı  ləngiyir.  Yeniyetmələrdə 

yaddasaxlamanı yaxĢılaĢdırmaq yollarına maraq artır. 

Yeniyetməlik  dövründə  diqqətin  inkiĢafında  da 

özünəməxsus  xüsusiyyətlər  müĢahidə  olunur.  Bu  dövrdə 

diqqətin tez-tez yayınması halları özünü göstərir. UĢağın təlim 

fəaliyyətindəki əsaslı dəyiĢikliklər, tələbat və maraq dairəsinin 

dəyiĢməsi,  Ģagirdin  ayrı-ayrı  fənlərə,  müəllimlərə  münasibəti, 

keçirdiyi psixi hallar, yeni və rəngarəng təəssürat bolluğu, cinsi 

yetiĢmənin  baĢlanması  ilə  əlaqədar  güclü  təəssüratlar,  yaĢlılıq 

hissi  ilə  bağlı  problemlər  və  s.  diqqətin  təzahür  və  inkiĢafına, 

burada mənfi halların özünü göstərməsinə səbəb ola bilir. 

Təlim və tərbiyənin təsiri altında yeniyetmələrdə sabit ix-

tiyari  diqqət  inkiĢaf  etməyə  baĢlayır.  Diqqətin  həcmi, 

davamlılığı, paylanması nisbətən məhsuldar xarakter daĢıyır. 

Yeniyetməlik dövründə təxəyyülün  inkiĢafında xeyli irə-

liləyiĢ  baĢ  verir.  Bərpaedici  təxəyyül  yüksək  inkiĢaf  səviy-

yəsinə çatır. Romantik, fantastik surətlərin yaradılmasına meyl 

yüksək olur. YaĢ artdıqca yeniyetmələrin təxəyyülü dəyiĢir. 14-

15 yaĢlarda təxəyyül surətləri daha real və daha tənqidi xarak-

ter daĢımağa baĢlayır. Bununla  yanaĢı olaraq həmin dövrdə də 

yeniyetmələr romantik surətlərdən tam yaxa qurtara bilmirlər. 

Yeniyetmələrdə  yaradıcı  təxəyyül  xeyli  inkiĢaf  etmiĢ 

olur.  Yeniyetmələrin  təxəyyülünün  inkiĢafı  təlim  materialını 




 

 

 



479 

 

daha səmərəli  və  yaradıcı  Ģəkildə mənimsəmələrinə  imkan  ve-



rir.  Yeniyetmələr  əldə  etdikləri  bilikləri  yeni  sahəyə  tətbiq 

etməyə baĢlayırlar.  

Yeniyetmələrdə  təfəkkürün  inkiĢafında  xüsusilə  irəlilə-

yiĢ  baĢ  verir.  Onların  təfəkkürü  kiçik  məktəblilərin  təfək-

küründən  əsaslı  Ģəkildə  fərqlənir.  Bu  dövrdə  təfəkkür  daha 

ümumiləĢmiĢ, daha dərin və mücərrəd xarakter daĢıyır. Adətən, 

kiçik məktəblilər əsasən konkret cisimləri müqayisə edir, fərdi 

hökmlərin  ifadəsinə  üstünlük  verir,  baĢlıca  olaraq  ümumi 

təsəvvürlərə və məiĢət anlayıĢlarına əsaslanırlar. Yeniyetmələr 

isə elmi anlayıĢları mənimsəyir və onlara istinad edirlər. Daha 

çox ümumi hökmlərdən istifadə edir, onların təfəkkürü ən çox 

mücərrəd  xarakter  daĢımağa  baĢlayır.  Yeniyetmələrdə 

mücərrəd təfəkkür sürətlə inkiĢaf edir.  

Bu dövr mücərrəd təfəkkürün inkiĢafı üçün senzitiv dövr 

hesab  olunur.  Konkret  və  əyani-obrazlı  təfəkkür  öz  yerini 

mücərrəd  nəzəri  təfəkkürə  verir.  Yeniyetmələrin  təfəkkürü 

geniĢ  ümumiləĢdirməyə  cəhd  göstərməklə  səciyyələnir.  Hansı 

davranıĢ 

formasını 

seçməsindən 

asılı 

olmayaraq 



yeniyetmələrdə  təfəkkürün  müstəqilliyi  və  tənqidiliyi  özünü 

göstərir. 



 

 

Yeniyetməlik yaĢının psixoloji xüsusiyyətləri (11-15 yaĢ) 

 

-     Ġntensiv cinsi yetiĢmə və inkiĢaf, orqanizmin güclü fi-



zioloji yenidənqurulması 

-

 



Qeyri-sabit  emosional  sfera,  emosiya  və  əhvalların 

idarə olunmaması 

-

 

Müstəqillik və fərdiyyətinin ÖZÜNÜTƏSDĠQĠ, böyük-



lərlə münaqiĢəli münasibətin meydana gələ bilməsi 

-

 



APARICI  fəaliyyət  –  həmyaĢıdları  ilə  ünsiyyət,  qəbul 

olunmağa, həmyaĢıdlarının özünə qarĢı hörmətinə «nail 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   140   141   142   143   144   145   146   147   ...   197


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə