18
1
O, geri döndü, köməkçilərini də, zəncini də yanına alıb daxmaya yollandı. Yaxına
buraxılmayanlar arxada bir yerə toplaĢmıĢ halda dayanaraq üç ağ adamla bir zəncinin daxmaya
girib qapını necə örtdüklərinə tamaĢa elədilər. Onlardan arxada isə alov artıq evi həzm edib
qurtarmaq üzrəydi, çırtıltısı ətrafı bürümüĢdü; amma onun səsi, gəldikləri yer heç də onunku
qədər məlum olmayan o biri səslərdən güclü deyildi Əgər bu odusa, onda biz niyə dayanıb
gözləyirik. Ağ qadını öldürüb, qara əclaf Bu adamların heç biri heç vaxt bu evə ayaq
basmamıĢdılar. Qadının sağlığında öz arvadlarını da onun yanına buraxmamıĢdılar. Daha gənc,
uĢaq yaĢlarında isə (bəzilərinin vaxtilə hətta ataları belə) küçədə onun dalınca düĢüb “Zənci
məĢuqəsi! Zənci məĢuqəsi!” deyə bağırmıĢdılar.
Daxmaya girəndən sonra Ģerif birtəhər çarpayılardan birinin üstünə çökdü. Dərindən nəfəs
aldı: çəllək-adam, ağır, dolu çəllək kimi hərəkətsiz qaldı.
– Hə, indi mən bilmək istəyirəm ki, bu daxmada kim yaĢayır, – dedi.
– Sizə dedim axı, bilmirəm, – zənci cavab verdi. Bunu mızıldana-mızıldana, ürkək halda,
gizli bir ehtiyatlılıqla dedi. O, gözünü Ģerifdən çəkmirdi. Ġki ağ adam isə arxasında dayanmıĢdı,
onları görmürdü. Hətta gizlicə də olsa, gözünün ucuyla belə onlara tərəf baxmırdı. Güzgüdə
özünə baxan adam kimi gözünü yalnız Ģerifin sifətinə zilləmiĢdi. – Bəlkə də, onların artıq
baĢlamaq istədiklərini elə o güzgüdə gördü. Bəlkə də, heç görmədi, çünki Ģerifin sifətində nəsə
dəyiĢdisə, nəsə sezildisə, bu, bir göz qırpımında oldu. Ancaq dönüb geri baxmadı; qayıĢ
kürəyində çatlayanda sifəti cəld, həm də bircə anlığa qırıĢdı, ağzının qıraqları yanlara dartıldı,
gülürmüĢ kimi diĢləri ağarıb qıcırdandı. Dərhal da yumĢalıb əvvəlki donuq vəziyyətinə düĢdü.
– Görürəm, sən heç yadına salmağa da çalıĢmırsan, – Ģerif dedi.
– Ona görə yadıma sala bilmirəm ki, heç nə bilmirəm, heç nədən xəbərim yoxdu, – zənci
dedi. – Mən ki, bu ətrafda yaĢamıram. Axı, siz ağ adamlar, evimin harda olduğunu yaxĢı
bilirsiniz.
– Mister Buford deyir ki, sən, bax, orda, düz yolun qırağında yaĢayırsan, – Ģerif dedi.
– Yolun qırağında çox adam yaĢayır. Mister Buford mənim evimin harada olduğunu
bilməmiĢ olmaz.
– Yalan danıĢır, – köməkçi dedi. Adı Buford idi. QayıĢ da onun əlindəydi, dəmir ucu açığ
idi. QayıĢı əlində tutub hazır dayanmıĢdı. Suya sıçramaq əmri gözləyən tula kimi gözü Ģerifdə
idi.
– Bəlkə də, hə, bəlkə də, yox, – Ģerif dedi. O, gözünü zənciyə zilləmiĢdi. ġiĢman,
yöndəmsiz bədəninin ağırlığından çarpayının yayları çökmüĢdü. – Sadəcə, hələ anlaya bilmir ki,
mən zarafat eləmirəm. Hələ bu camaatı demirəm, burda elə bir həbsxana-zad da yoxdu ki, bir
Ģey olsa, onu orda gizlədəsən. Olsa belə, onlar buna imkan verməzlər, iĢini elə yerindəcə
bitirərlər.
18
2
Bəlkə də Ģerifin gözləri yenə bir iĢarə, siqnal verdi; bəlkə də, yox. Ya da zənci özü bu
iĢarəni hiss etdi; bəlkə də, yox. QayıĢ yenidən Ģaqqıldadı, onun dəmir ucluğu zəncinin kürəyini
sivirdi.
– Yenə yadına sala bilmədin? – Ģerif dedi.
– Ġki ağ adam qalır, – zənci dedi. Səsi biganəydi, nə acıq, nə də baĢqa bir Ģey hiss olunurdu.
– Kim olduqlarını, nəylə məĢğul olduqlarını bilmirəm. Bu bizim iĢimiz deyil. Heç kim onları
görməyib. Sadəcə, eĢitmiĢəm, adamlar deyirdilər ki, orda iki ağ adam yaĢayır. Kim olduqlarının
isə bizə dəxli yoxdur. Bundan artıq heç nə bilmirəm. Ġstəyirsiniz lap ölənəcən döyün. Bundan
artıq heç nə bilmirəm.
ġerif yenidən fısıldadı.
– Bəsdi. Görünür, dediyi kimidi.
– Elədi, o dediyi ağ adamlardan biri yonqar sexində iĢləyən Kristmasdı, o biri isə Braun, –
üçüncü kiĢi dedi. – Ceffersonda spirt iyi verən istənilən adamı küçədə saxlasan, bunu dərhal sizə
deyə bilər.
– Görünür, elədi ki, var, – Ģerif dedi.
Və Ģəhərə qayıtdı. Onun getdiyini görən kimi camaat da dağılıĢmağa baĢladı. Sanki, daha
baxmağa heç nə qalmamıĢdı. Meyiti əvvəlcə aparmıĢdılar, indi də Ģerif burdan çıxıb gedirdi.
Sanki, o bu adamları doymuĢ əzaların əyyaĢlığından, yeknəsəq günlərdən savayı həyatda nəsə
baĢqa bir Ģeyin də mövcud olduğuna ümidləndirərək hərəkətə gətirən, həyəcanlandıran bu
müəmmanı, bu sirri öz yöndəmsiz, ağır, fısıldaya-fısıldaya nəfəs alan ĢiĢman cəmdəyinin içində
gizlədib özüylə aparırdı. Artıq baxılası heç nə qalmamıĢdı – yanğından baĢqa; ona üç saat idi
tamaĢa edirdilər. Artıq ona öyrəĢmiĢ, vərdiĢ etmiĢdilər; bu yanğın onların həyatının, gündəlik
yaĢantılarının ayrılmaz hissəsinə çevrilmiĢdi, küləksiz havada göylərə yüksələn tüstü sütunu
Ģəklində möhtəĢəm, sarsılmaz bir abidə kimi Ģüurlarına hopmuĢdu, istədikləri an qayıdıb ona
tamaĢa edə bilərdilər. Ona görə də bu insan karvanı Ģəhərə çatanda, onda matəm yürüĢünə xas
təkəbbürlü bir rəsmilik vardı: Ģerifin avtomobili öndə irəliləyir, qalanları isə birlikdə qaldırdıqları
toz dumanı içərisində, tez-tez siqnal verə-verə, mələĢə-mələĢə onun arxasınca tələsirdilər. ġəhər
meydanına çatmamıĢ, yol ayrıcında onlar küçədə dayanmıĢ kənd arabasından sərniĢin düĢənə
qədər bir dəqiqəliyinə ləngiməli oldular. ġerif maĢının pəncərəsindən boylanıb, cavan bir qadının
arabadan yavaĢ-yavaĢ, ehmalca – hamilə qadınlara xas yöndəmsiz ehtiyatlılıqla düĢdüyünü
gördü. Sonra araba yerindən tərpəndi; karvan da yoluna davam edib meydanı keçdi; buradakı
bankda xəzinədar artıq seyfi açıb, mərhumənin saxlamaq üçün ona verdiyi zərfi çıxarmıĢdı,
zərfin üstündə bu sözlər yazılmıĢdı: Mən öləndən sonra açılmalıdır. Coanna Berden. ġerif öz
kabinetinə girəndə xəzinədar artıq əlində zərf onu orda gözləyirdi. Zərfin içindəki yalnız bircə
vərəqdən ibarət idi və o vərəqə zəfin üstündəki eyni xətlə təkcə bunlar yazılmıĢdı: Vəkil İ. İ.