[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə90/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   86   87   88   89   90   91   92   93   ...   282

163 

 

lışı  1918  il  dekabrın  3-nə  təyin  olun muşdu.  Lakin  Bakıda  fəaliyyət 



göstərən  ermən i  və  rus  milli  şuraları  A zərbaycan  Parlamentinin  

açılışına hər vasitə ilə  mane olmağa çalışırdılar.  Onlar  məqsədlərinə 

nail o lmaq üçün bu ərəfədə Bakıya gəlmiş  müttəfiq qoşunlarının baş 

ko mandanı  ingilis  generalı  To msondan  istifadə  etməyə  cəhd 

göstərirdilər.  A zərbaycan  Höku mətin in  general  To msonla  apard ığı 

danışıqların  u zan ması  və  qəzalardan  bütün  deputatların  vaxtında 

Bakıya  gələ  bilməməsi  nəticəsində  Parlamentin  ilk  iclasın ın  açılışı 

dekabrın  7-nə  keçirild i.  Həmin  gün  saat  13-də  Hacı  Zeynalabdin 

Tağıyevin  Nikolay  küçəsində  (indiki  İstiqlaliyyət)  yerləşən  qız 

mə ktəbinin   (indiki  Əlya zma lar  İnstitutu)  binasında  bütün  türk 

dünyasında  və  müsəlman  Şərqində  ilk  Parlamentin  birinci  iclası 

təntənəli şəraitdə açıld ı.  İclası açan Azə rbaycan Milli  Şurasının sədri 

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə böyük təbrik nitqi söylədi. 

Parlamentin  ilk  iclasında "Müsavat" fraksiyasının təklifi  ilə 

Əlimərdan  bəy  Topçııbaşov  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti 

Parla mentinin  sədri,  Həsən  bəy  Ağayev  isə  sədrin  birinci  müav ini 

seçildilər.  Əlimərdan  bəy  Topçubaşov  bu  vaxt  İstanbulda 

olduğundan, Parlamentə Həsən bəy Ağayev sədrlik etdi. Dekabrın 28-

də  Paris  sülh  konfransına  (1919-20)  göndəriləcək  Azə rbaycan  Xalq  

Cü mhuriyyəti nü mayəndə heyətinə sədr təyin olunan Əlimərdan bəy 

Topçubaşov  İstanbuldan  birbaşa  Paris ə  yola  düşdü.  O,  1919  ilin  

dekabrında  yenidən  Azə rbaycan  Xalq   Cü mhuriyyəti  Parla mentinin  

sədri seçilsə də, taleyin hökmü ilə ö mrünün sonuna 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 


164 

 

kimi bir daha Azə rbaycana dönə bilməd i. Mehdi bəy Hacınsk i baş katib olmaqla , Pa rla mentin üç nəfərdən ibarət  katib liyi 



seçildi. 

İclasda  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  Müvəqqəti  Höku mətinin  başçısı  Fətəli  xan  Xoyski  Hökumətin  fəaliyyəti 

haqqında hesabatdan sonra onun istefa verdiyini elan etdi.Parlament yeni Höku mətin təşkilini təkrarən Fətəli  xan Xoyskiyə 

tapşırdı. 

Azərbaycan  Milli  Şurasının  Parla mentin  təsis  olunması  haqqında  qanununa  uyğun  olaraq  erməni  nü mayəndələri 

üçün  21,  rus  nü mayəndələri  üçün  10,  həmkarlar  ittifaqları  nü mayəndələri  üçün  3  yer  ayrılmasına  baxmayaraq,  onlar 

Azərbaycan Parla mentin in açılışına gəlməkdən imt ina etdilə r.  Bakıda fəa liyyət göstərən Rus Milli Şu rası Azərbaycan Xalq  

Cü mhuriyyətinin   Parlamentində  iştirak  etməmək  barədə  xüsusi  qərar  qəbul  etdi.  On lar  sübut  etməyə  çalışırd ılar  ki, 

Azərbaycan öz müstəqilliy ini elan et mə klə  ―vahid və bölünmə z Rusiya" ideyasına zidd çıxmışd ır. La kin Rus Milli Şurasının  

qərarı  rus  əhalisinin  mövqeyini  ə ks  etdirmirdi.  Belə  ki,  Ba kıda  fəaliyyət  göstərən  Slavyan-rus

 

cəmiyyəti,  Rus  Milli 



Şurasının  əksinə  olaraq,  A zərbaycan  Milli  Şurasının  sədri  Məhəmməd  Əmin  Rəsulzadəyə  müraciət  edərək  onların  

nümayəndələrin in Parlamentə daxil olmalarına razılıq verməsini xah iş etdi. 

Hə min  müraciət nəzə rə alınaraq Slavyan-rus cəmiyyəti üçün Parla mentdə 5 deputat yeri ayrıldı. Be lə olduqda Rus 

Milli Şurası göstərilən cə miyyətlə bütün əlaqələrini kəs mək barədə qərar qəbul etdi. Lakin buna ba xmayaraq, Azə rbaycanda 

yaşayan rus əhalisinin təzyiq i  ilə  Rus Milli  Şurası 1919  il yanvarın  31-də Azərbaycan Parlamentinin  işində  iştirak etmək 

barədə  qərar  qəbul  etməyə  məcbur  oldu.  Erməni  milli  ko mitələri  də  Azə rbaycan  Parla mentinə  qarşı  sərt  mövqe  tutdular. 

Ermənilər  iki  aydan  ço x  müddət  ərzində  Parla mentə  gəlmədilər.  Onlar,  nəhayət,  yalnız  ö zlərinin  sərsəm  "Böyük 

Ermənistan" ideyasını təbliğ et mək üçün yeni tribuna əldə et mə k məqsədilə Parla mentdə iştira k et mə k qərarına gəld ilə r. 

Azərbaycan Xa lq Cü mhuriyyətinin  Parla menti yarandığı gündən öz işini de mokrat ik prinsiplər üzə rində qurmuşdu. 

Parla mentin təşkili haqqında qəbul edilmiş qanunda onun 120 nəfərdən  ibarət olması nəzə rdə tutulsa da, mü xtə lif səbəblər 

üzündən Parlamentdə heç zaman bu sayda deputat iştirak etməmişdir. 

1919 ilin a xırına ya xın, artıq Parla mentdə 11 fraksiya və qrupu cəmi 96 deputat təmsil edirdi. Azərbaycan Xalq Cüm-

huriyyətinin  Parla mentində  tə msil  olunan  siyasi  partiya  və  qurumların  qüvvələr  nisbəti  belə  idi:  "Müsavat"  və  bitərəflər 

fraksiyası - 38 nəfər, "İttihad" - 13 nəfər, "Əhrar" - 6 

 

 



165 

 

nəfər,  sosialistlər  fraksiyası  -  13  nəfər,  partiyasızlar  -  4  nəfər,  müstəqillə r-  3  nəfər,  sol  müstəqillər-  1  nəfə r,  Slavyan-rus 



cəmiyyəti  -  4  nəfə r,  erməni  fraksiyası  -  5  nəfər,  "Daşnaksutyun"  -  6  nəfər,  milli  a zlıqla r  fra ksiyası  -  4  nəfər.  Azərbaycan 

Parla mentində tə msil o lunan və ölkənin  milli  mənafeyini  müdafiə  edən fra ksiyala r və  qrupların ö z fəa liyyət   proqra mları   

barədə  verdikləri  bəyanatlarda  onların  məqsəd  birliy i  diqqəti  cə lb  edird i:  gənc  Azə rbaycan  Xalq  Cü mhuriyyətinin  

müstəqilliy i və ərazi to xunulmazlığın ı,  milli və siyasi hüquqlarını qoruyub saxlamaq, Azərbaycanla qonşu ölkələr arasında 

dostluq əlaqələri yarat maq və bu ə laqələ ri möhkə mləndirmə k, hüquqi-demo krat ik dövlət quruluşunu bərqərar et mə k, ölkəni 

müdafiə edə biləcək güclü ordu yaratmaq, geniş sosial islahatlar həyata keçirmək. 



 

Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti Parlamentinin üzvləri 

(1918-20-ci illər) 

 

I. "Müsavat" və  bitərəflər fraksiyası 

 

1.  Məhəmməd  Əmin  Rəsulzadə.  2.  Həsən  bəy  Ağayev.  3.  Nəsib  bəy  Yusifbəyli  (Yusifbəyov).  4.  Xəlil  bəy  Xas-məmmədov. 

5.Məmməd  Həsən  Hacınski.  6.  Abbasqulu  Kazımzadə.  7.  Musa  bəy  Rəfizadə  (Rəfiyev).  8.  Şəfi  bəy  Rüstəmbəyli  (Rüstəmbəyov).  9. 

Cavad  bəy  Məlik-  Yeqanov.  10.  Mehdi  bəy  Hacınski.  11.  Mehdi  bəy  Hacıbabab əyov.  12.  Rəhim  bəy  Vəkilov.  13.  Hacı  Səlim 

Axundzadə.  14.  Mustafa  Mahmudov.  15.  Asəfbəy  Şıxəlibəyov.  16.  Əhməd  Həmdi  Qaraağazadə.  17.  Abuzər  bəy  Rzayev.  18.  Ağa 

Əminov. 19. Nəriman bəy Nərimanbəyli (Nərimanbəyov). 20. Mirzə Sadıx Axundzadə. 21. Müseyib bəy Axıcanov. 22. Mustafa bəy 

Vəkilov. 23. Məmməd Bağır Şıxzamanov. 24. Məmmədəli Rəsulzadə. 25. Murtuza Axundov. 26. Rza bəy Ağabəyov. 27. Məmmədrza 

Vəkilov.  28.  Cəlil  bəy  Sultanov.  29.  Əşrəf  Tağıyev.  30.  Məmməd  Yusif  Cəfərov.  31.  Mirzə  Əsədullayev.  32.  Yusif  Əhmədzadə 

(Əhmədov). 33. Baxış bəy Rüstəmbəyov. 34. Fətəlixan Xoyski. 35. Ağa bəy Səfərəliyev. 36. Əsədulla Əhmədov. 37. Ağa Aşurov. 38. 

Qulamhüseyn bəy Kazımbəyov. 39. Yusifəli Əliyev. 40. Mir Hidayət Seyidov.  

 

II “ Ġttihad” fraksiyası 

 

1.Qara bəy Qarabəyli (Qarabəyov). 2. Mir Yaqub Mehdi-yev. 3. Qazi Əhməd bəy Məhəmmədbəyov. 4. Cəmil bəy Ləmbəranski. 

5. Bəhram b əy Vəzirov. 6. Sultanməcid Qənizadə (Qəniyev). 7. Həmdulla əfəndi Əfəndizadə. 8. Zeynal bəy Vəzirov. 9. Heyb ətqulu bəy 

Məmmədbəyli (Məmmədbəyov). 10. Əli bəy Zizikski. 11. Qara bəy Əliverdilər. 12. Əsəd bəy Əmirov. 13. İsg əndər bəy Axundov. 14. 

Ağa bəy Səfərəliyev 

"Əhrar" fraksiyası 

 

1.  Aslan  bəy  Qardaşov.  2.  Hacı  Molla  Əhməd  Nuruzadə.  3.  Muxtar  əfəndi  Əfəndizadə.  4.  Qərib  Kərimoğlu.  5.  Bayram  Niyazi 

Kiçikxanlı (Kiçikxanov). 6. Hacı Hüseyn Əfəndiyev. 7. Qasımoğlu Hacı Əli. 8. Abdulla əfəndi Qabulov. 

 

IV. S osialistlər fraksiyası 

 

1. Səməd ağa Ağamalıoğlu (Ağamalov). 2. Əliheydər Qarayev. 3. Qasım bəy Camalbəyov. 4. Hacı Kərim Sanılı (Sanıyev)5. 

Əhməd  bəy  Pepinov.  6.  Camo  bəy  Hacınski.  7.  Rza  bəy  Qaraşarlı  (Qaraşarov).  8.  Aslan  bəy  Səfikürdlü  (Səfi-kürdski).  9.  İbrahim 

Əbilzadə  (Əbilov).  10.  Bağır  Rzayev.  11.  Vladislav  Bakradze.  12.  Əkbər  ağa  Şeyxülislamzadə  (Şeyxülislamov).  13.  İbrahim 

İsmayılzadə. 14. Abbas bəy Atamalıbəyov. 

V. Bitərə flər fraksiyası 

 

1. Bəhram bəy Axundov. 2. Behbud xan Cavanşir. 3. Əbdüləli bəy Əmircanov. 4 Əhməd bəy Ağayev

. 

 

VI. Müstəqillər fraksiyası 

 

1.  Əlimərdan  bəy  Topçubaşov.  2.  Səməd  bəy  Mehmandarov.  3.  Xudadat  bəy  Məlik-Aslanov.  4.  Baba  bəy  Qəbul-zadə 

(Qəbulov). 

VII. Sol müstəqillər fraksiyası 

 

1. Abdulla bəy Əfəndizadə (Əfəndiyev

) 

 

VIII. "Slavyan-rus cə miyyəti" fr aksiyası 

 

1. Viktor Klenevski. 2. Vasili Kravçenko. 3. Sergey Remizov. 4. M.N. Vinoqradov. 5. Fyodor Kotilevski. 

 

IX. Milli azlı qlar fraksiyası 

1. Loren s Kun. 2. Moisey Quxman. 3. Vasil Kujim. 4. Stanislav Vonsoviç. 5. Dubrovski. 6. Ollonqren V.K. 7. Mixaylov S.M.  

 

X Erməni fraksiyası 

 

1. Arşak Paronyan. 2. Yervan Taqionosov. 3. İsak Xocayev. 4. Stepan Taqionosov. 5. Georgi Şahnazarov. 

 

XI. "DaĢnaksutyun" fraksiyası 

1.  Arşak  Malxazyan.  2.  Xoren  Amaspür.  3.  Poqos  Çubaryan.  4.  Abqar  Papyan.  5.  Aleksandr  Ter-Azaryan.  6.  Boq-dan 

Balayans. 7. Papyan İ. 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   86   87   88   89   90   91   92   93   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə