1 QİYMƏTLƏNDİRM



Yüklə 3,31 Mb.

səhifə1/147
tarix14.09.2018
ölçüsü3,31 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   147




 

QİYMƏTLƏNDİRMƏNIN ƏSASLARI FƏNNİNİN MÜHAZİRƏ MƏTNLƏRİ 

 

Mövzu 1. Əmlakın qiymətləndirilməsinin nəzəri əsasları və 

predmeti 

 

PLAN: 



 

1.1. Qiymətləndirmə fəaliyyətinin ümümi səciyyəsi 

1.2. Qiymətləndirmə fəaliyyətinin məqsədi və qiymətləndirmə növlə

1.3. Qiymətləndirmədə istifadə olunan ilkin baza göstəriciləri 

1.4. Qiymətləndirmə fəaliyyətinin zəruri ilkin şərtləri, onu doğuran mühit və 

amillə

 

Azərbaycan  iqtisadiyyatının  bazar  təsərrüfatçılığı  metodlarına  keçməsi 



prosesində yeni iş və xidmət sahələri yaranmış, əvvəllər o qədər də nəzərə çarpmayan 

fəaliyyət növləri, habelə onlara müvafiq olan xüsusi bilik və peşə sahələri formalaşaraq 

inkişaf  etmişdir.  Bu  da,  ayrı-ayrı  intellektual  istiqamətlərdə  sahibkarlığın  təməlinin 

yaradılmasına,  dünya  ənənələrinə  müvafiq  olaraq  inkişafına  və  təkmilləşdirilməsinə 

ə

saslı təsir göstərmişdir. Müstəqil mühasiblər, marketoloqlar, auditorlar, menecerlər və 



sığortaçılar buna əyani misaldır. 

Ölkəmizdə  dinamik  inkişaf  edən  fəaliyyət  sahələrindən  biri  də,  bazar 

iqtisadiyyatında özünün aktuallığı və yüksək əhəmiyyəti ilə fərqlənən qiymətləndirmə 

fəaliyyətidir. 

Müxtəlif  fəaliyyət  növlərinin  nəticələrinin,  onların  səmərəliliyinin,  investorların 

müxtəlif  risklərlə  üz-üzə  qalmalarının,  habelə  yekun  nəticələri  təmin  edən  resursların 

kompleks  göstəricisi  kimi  qiymətləndirmənin  əhəmiyyəti  olduqca  böyükdür.  Məhz 

qiymətləndirmə  mülkiyyət  obyektinin  faydalılığı,  onun  idarə  olunmasının 

səmərəliliyinin ölçüsü kimi çıxış edir. Bu səbəbdən, Azərbaycanda bazar münasibətləri 

inkişaf  etdikcə,  qiymətləndirmə  fəaliyyəti  üzrə  biliklərin  genişlənməsinə  də  tələbat 

artır. 

Qiymətləndirmə  elmi-metodoloji  əsaslara  malik  bir  sistemdir.  O,  dəyərin 



qiymətləndirilməsi  üçün  konkret  vəzifə  və  qaydaların  müəyyənləşdirilməsini,  lazımi 




 

məlumatların toplanılmasını, real proqnozlara nail olunmasını, onların təhlilini, habelə 

konkret obyektin dəyərinin dəqiq hesablanmasını nəzərdə tutur.  

Qiymətləndirmə  fəaliyyəti  dedikdə  nə  başa  düşülür?  O,  digər  iqtisadi  fəaliyyət 

növlərindən nə ilə fərqlənir? Bu suallara cavab vermədən qiymətləndirmə fəaliyyətinin 

mahiyyətini  düzgün  başa  düşmək  mümkün  deyildir.  Qiymətləndirmə  geniş  mənada, 

qiymətləndirici  subyektlərin  əmlakın  bazar  və  ya  digər  dəyərlərinin  (girov  dəyəri, 

investisiya  dəyəri,  likvid  dəyəri,  tam  bərpa  dəyəri,  qalıq  dəyəri,  ləğvetmə  dəyəri) 

müəyyən  edilməsinə  yönəlmiş  fəaliyyətidir.  Lakin,  bu  fəaliyyətin  dəqiqliyi  nöqteyi-

nəzərindən  onun  bir  sıra  məhdudlaşdırıcı  şərtləri  və  xüsusiyyətləri  də  vardır.  Bunları 

nəzərə almaqla “qiymətləndirmə fəaliyyət”i dedikdə, sifarişçinin (istehlakçının) konkret 

məqsədlərini  rəhbər  tutaraq  əmlakın  bazar  və  ya  digər  dəyərinin  qiymətləndirici 

tərəfindən  müstəqil  şəkildə,  həm  də  dəqiq  müəyyən  edilməsi  üzrə  fəaliyyət  nəzərdə 

tutulur.  Bu  anlayışa  uyğun  olaraq,  qiymətləndirmə  fəaliyyətinin  aşağıdakı  əlamətləri 

mövcuddur və dünya təcrübəsində onların nəzərə alınmasına böyük əhəmiyyət verilir: 

Birincisi, qiymətləndirmə fəaliyyəti məqsədli xarakter daşıyır. Belə ki, qiymətləndirilən 

ə

mlakın  hansı  məqsəd  üçün  qiymətləndirilməsi  müəyyən  edilməlidir;  ikincisi,  həmin 



məqsədlərə  müvafiq  olaraq,  qiymətləndirmə  fəaliyyəti  müxtəlif  dəyərlərin  müəyyən 

edilməsinə yönəldilir. Deməli, fəaliyyətin mövcud hüquqi və normativ bazası buna tam 

imkan verməlidir. Lakin, bazar iqtisadiyyatı şəraitində bazar dəyərinin əhəmiyyətini və 

onun tətbiqi məqamlarını xüsusi qeyd etmək lazımdır; üçüncüsü, bu fəaliyyət bilavasitə 

ə

mlak  qiymətləndiricisi  tərəfindən  həyata  keçirilir;  dördüncüsü  qiymətləndirmə 



fəaliyyəti  konkret  dəyərin  müəyyən  edilməsinə  yönəldilmiş  prosesdir.  Bu  fəaliyyət 

zamanı  obyektin  qiyməti  barədə  konkret  qiymətləndirmə  tarixinə  elmi  cəhətdən 

ə

saslandırılmış  nəticə  çıxarılır  və  bu  nəticə  qiymətləndiricinin  hesabatında  öz  əksini 



tapır.  (həmin  hesabatın  tərtib  edilməsi  barədə  sonrakı  fəsillərdə  müfəssəl  məlumat 

verilir.) 

Ümumi ifadə ilə dedikdə, qiymətləndirmə əmlakın dəyərinin müəyyən edilməsidir. 

Lakin,  bu  və  ya  digər  əmlakın  qiymətləndirilməsi  məqsədindən  asılı  olaraq,  onların 

dəyəri  əsaslı  surətdə  dəyişə  bilər.  Bu  da,  obyektin  dəyərinin  spesifik  məqsədlər  üçün 





 

müəyyən  edilməsi  tələblərindən  irəli  gəlir.  Daha  doğrusu,  hər  hansı  əmlakın  vergiyə 

cəlb  edilməsi  və  ya  ipoteka  krediti  məqsədilə  qiymətləndirilməsində  müxtəlif  

yanaşmalar və metodlar tətbiq olunur. 

Klassik bazar  iqtsadiyyatı  ölkələrində  mühüm  nüfuza  malik olan qiymətləndirmə 

fəaliyyəti  çoxsahəli  əməliyyatları  özündə  birləşdirən  mürəkkəb  bir  prosesdir.  Həmin 

proses  müxtəlif  tərkib  hissədən  ibarət  iki  qrupa  bölünür:  Birinci  qrupa

  əmlak  bazarı 

üzrə  keçmişin,  cari  dövrün  və  proqnozlaşdırılan  gələcəyin  vəziyyəti,  sifarişçisinin 

təqdim etdiyi sənədlərin öyrənilməsi, qiymətləndirmə obyektinin dəyərinə təsir edən bu 

və  ya  digər  amilin  zəruriliyinin  müzakirəsi,  qiymətləndirici  tərəfindən  informasiya 

mənbəyinin,  həmçinin  obyektin  qiymətləndirilməsi  məqsədilə  daha  əlverişli,  həm  də 

mümkün olan yanaşma metodların müstəqil seçilməsini aid etmək olar; ikinci qrup isə 

müxtəlif  üsullarla  əldə  edilən  məlumatların  riyazi  hesablamalara  (düsturlara)  daxil 

edilərək,  qiymətləndiricinin  son  nətəcəyə  gəlməsi  üçün  müvafiq  analitik  işlənilmələri 

özündə birləşdirən mərhələni əhatə edir. 

Real bazar şəraitində dəyər obyektiv kəmiyyət olmaqla bir tərəfdən bazarın, digər 

tərəfdən isə qiymətləndirilən obyektin vəziyyətindən asılı olur. Bunların hər ikisi eyni 

və tamamilə oxşar olan qiymətləndirmə obyekti üzrə zaman və məkan amilindən asılı 

olaraq  əsaslı  surətdə  dəyişə  bilər.  Ona  görə  də  obyektin  mövcud  dəyəri  ətrafında 

danışıqlar  gedərkən  onun  qiymətləndirildiyi  tarix  əsas  kimi  nəzərə  alınır  ki,  bu  da 

“qiymətləndirmə tarixi” adlanır. Qiymətləndirmə tarixi təkcə hesabatın  tələbləri üçün 

deyil, həm də, qiymətləndirilən həmin obyektin dəyərində gələcəkdə müqayisə obyekti 

kimi istifadə edilməsinə zəmanət verən göstəricilərdən biridir.   

 Təbiidir  ki,  konkret  obyektin  xassə  və  xüsusiyyətinin  onu  əhatə  edən  mühitin 

dəyişməsindən  asılı  olaraq  müəyyən  zaman  çərçivəsində  obyektin  dəyəri  arta  və  ya 

azala bilər. Ona görə də, qüvvədə olan qiymətləndirmə standartlarına uyğun olaraq bu 

fəaliyyət  üzrə  hər  hansı  müqavilə  əməliyyatının  onun  qiymətləndirmə  tarixindən 

sonrakı  6  ay  ərzində  aparılması  məqsədəuyğun  bilinmir.  Bu  da  əsasən,  həmin  6  ay 

ə

rzində qiymətləndirilən obyektin dəyərinin dəyişməsi ehtimalnın son dərəcə az olması 



amili  ilə  izah  oluna  bilər.  Lakin,  əlahiddə  hallarda,  həmin  müddət  ərzində  əmlakın 




Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə