1 QİYMƏTLƏNDİRM



Yüklə 3,31 Mb.

səhifə4/147
tarix14.09.2018
ölçüsü3,31 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   147

10 

 

Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  mütləq  və  könüllü  qiymətləndirmə  anlayışları 

qiymətləndirmə  fəaliyyətinin  obyektləri  və  subyektləri  arasındakı  mövcud 

münasibətlərin təzaharü kimi izah oluna bilər. 

 

1.3. Qiymətləndirmədə istifadə olunan ilkin baza göstəriciləri 

 

Qiymətləndirmə  fəaliyyətinin  xüsusiyyətlərini  əsasən,  qiymətləndirilən  obyektin 



növü  (çeşidi),  təyinatı  və  qiymətləndirmənin  məqsədi  daha  əhatəli  şəkildə 

səciyyələndirir.  Bu  da  qiymətləndiricidən  yüksək  peşəkarlıq,  öz  işinə  daha  böyük 

məsuliyyət və xüsusilə də diqqətlə yanaşmağı tələb edir. 

Iqtisad  elmi  çoxsahəli  olduğu  kimi,  həm  də,  bu  və  ya  digər  tədqiqatların 

aparılmasında  böyük  sistemin  tərkib  hissəsi  sayılan  müvafiq  göstəricilərdən  və 

meyarlardan istifadə edilir. Adətən, bu və ya digər tədqiqatda bir neçə göstəricilərdən 

istifadə  edilsə  də,  yekun  nəticəyə  gəlinməsi  əlaməti  olaraq  vahid  bir  meyara  istinad 

edilir.  Əmlakın  dəyərinin  müəyyən  edilməsi  prosesində  də  bir  sıra  göstəricilərə 

müraciət  olunması  zəruri  olmaqla  yanaşı  sivil  və  həm  də,  sabit  satış  mühitində 

formalaşan  bazar  dəyərinə  (meyar  kimi)  istinad  edilir.  Bazar  qüsuru,  müdaxilələr, 

xüsusilə inhisarçılıq əlamətləri qiymtələndicinin nəzərindən yayınmamalıdır.    

Dünya  təcrübəsində  qiymətləndirmənin  elmi  cəhətdən  əsaslandırılmış  şəkildə 

aparılması  üçün  iki  mühüm  baza  göstəricisindən  istifadə  edilir.  Qiymətləndirmə 

fəaliyyəti  üzrə  mövcud  olan  ədəbiyyatlarda  bunlardan  birinə  analitik  tərkibli 

göstəricilər, ikincisinə isə hesablama tərkibli göstəricilər deyilir. 

Həm nəzəri ədəbiyyatda və həm də, təcrübədə analitik tərkibli göstəricilər kimi 

ə

sasən, aşağıdakılar nəzərdə tutulur:  



  mövcud  əmlak  bazarının  keçmiş  və  gələcək  vəziyyətinin  öyrənilməsi  və 

onun təhlili;  

  sifarişçinin  (mülkiyyətçinin) təqdim  etdiyi sənədlərin nəzərdən  keçirilməsi 



və düzgünlüyünün mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq müəyyən edilməsi;  


11 

 

  qiymətləndirilən  obyektin  qiymətinə  təsir  göstərən  amillər  ətrafında 



mülahizələrin təhlili;  

  prosesə  başlayarkən  mümkün  və  məqsədəuyğun  olan  qiymətləndirmə 



yanaşmaları və metodları, habelə məlumat mənbələrinin seçilməsi və s.  

Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  analitik tərkibli göstəricilərin dəqiq nəzərə alınması  son 

nəticədə düzgün və real qiymətləndirmənin aparılmasına mühüm əsas verir. Elə bunun 

nəticəsidir  ki,  peşəkar  qiymətləndirici  tərəfindən  aparılan  bazar  dəyəri  üzrə 

qiymətləndirmənin  nəticələri  bəzi  hallarda  mövcud  əmlak  bazarındakı  qiymətlərdən 

fərqlənsə də,  reallıqları bazardakı qiymətlərə nisbətən daha dəqiq əks etidirir. Bunun 

ə

sas  səbəbi  isə,  əmlak  bazarı  iştirakçılarının  (mülkiyyətçilərin  və  digər  şəxslərin) 



qiymətləndirmənin  nəticələrində  daha  çox  maraqlı  olmasında,  bazar  barədə  az 

məlumatlı  olmalarında,  əmlak  vasitəçilərinin  (agentlərin  və  rieltorların)  isə  işə  qeyri-

ciddi yanaşmasında axtarılmalıdır.  

Hesablama  tərkibli

 

göstəricilərdən  istifadə  edilməsi  isə  prosesin  icra  olunması 

baxımından ikinci mərhələ kimi qəbul olunmalıdır. Bu mərhələ çox ciddi dəqiqlik tələb 

edir.  Müxtəlif  üsullarla  əldə  edilən  məlumatların  riyazi  düsturlar  vasitəsi  ilə  bir  neçə 

variantda  hesablanması  lazım  gəlir.  Bəzən  bu  proses  qiymətləndirmənin  nəticələrinin 

qiymətləndirici eksperti təmin etməsi anına qədər davam etdirilir. Əlbəttə, eyni obyektə 

müxtəlif  qiymətləndiricilərin  müəyyən  etdikləri  qiymətlərin  biri-birindən  fərqlənməsi 

halları  da  inkar  edilə  bilməz.  Çünki,  əmlakın  qiymətinə  təsir  göstərən  bir  sıra  amillər 

vardır  və  həmin  amillərin  nəzərə  alınıb-alınmaması  və  ya  hansı  səviyyədə  tətbiq 

edilməsi  çox  zaman  qiymətləndiricinin  şəxsi  mülahizəsindən  asılı  olur.  Əlbəttə, 

peşəkarlıq  hər  zaman  və  hər  an  özünü  daha  aydın  tərünnüm  etdirir.  Elə  ona  görə  də, 

dünya təcrübəsi və beynəlxalq qiymətləndirmə standartları baxımından qiymətləndirmə 

fəaliyyəti  obyektiv  və  subyektiv  əsaslara  malik  olur.

 

Obyektiv  əsas

 

–  daşınmaz 



ə

mlakın  qiymətləndirilməsi  üçün  istifadə  olunan  yanaşmalar,  qiymətləndirmədə 

konkret  tətbiq olunan  metodlar,  habelə  qiymətləndirmə  prosesində  onlardan  hər  hansı 

birinin  daha  düzgün  seçilməsinin  əsaslandırılmasıdır.  Subyektiv  əsas  –  hər  bir 

qiymətləndiricinin  səriştəsi,  yerli  şəraitlə  izah  olunan  yaradıcı  münasibətləri  və 



12 

 

qiymətləndirmə  fəaliyyəti  prosesində  qazandığı  mütərəqqi  təcrübədir.  Bəzən  əmlakın 

qiymətləndirilməsinə dair hesabatı təhlil edərkən qiymətləndiricinin arzuladığı qiyməti 

ə

ldə  etmək,  yaxud  istifadə  etdiyi  metodları  əsaslandırmaq  istəyi  və  cəhdləri  barədə 



nəticə  çıxartmaq  mümkün  olmur.  Bu  baxımdan,  qiymətləndirmə  fəaliyyətinin  həm 

nəzəri və həm də praktiki cəhətdən, həm  də anlaşıqlı şəkildə mənimsənilməsinə daim 

böyük ehtiyac duyulur. Çünki, bu gün qiymətləndirilən hər hansı obyektin dəyəri xeyli 

müddətdən  sonra  (6  ay  ərzində)  müqayisə  yanaşması  vasitəsilə  digər  obyektin 

qiymətləndirilməsi üçün əsas götürülə bilər. 

Ə

mlakın qiymətinə vaxt amili də təsir göstərir. Çünki, zamanın bazara təsiri vaxt 



amili çərçivəsində aşkara çıxır. Beləliklə, qiymətləndirmə zamanı əmlak konkret vaxta 

görə  qiymətləndirilir.  Uzun  illərin  qiymətləndirmə  təcrübəsi  göstərir  ki,  obyektin 

vəziyyətindən,  onun  əhatəsindən,  elmi-texniki  tərəqqidən,  rəqabətin  səviyyəsindən, 

yeni  texnologiyaların  və  investisiyaların  cəlb  edilməsindən,  sosial-iqtisadi  və  ictimai-

siyasi  vəziyyətdən  asılı  olaraq,  hətta  qısa  müddət  ərzində  də  obyektin  dəyəri  dəyişə 

bilər. Məsələn, hazırda Abşeron yarımadasında, xüsusilə Bakı şəhəri və onun ətrafında 

torpağın, digər daşınmaz əmlak növlərinin qiyməti nəinki ilbəil, hətta aybaay və bəlkə 

də,  günbəgün  dəyişir.  1995-ci  il  ilə  görə  müqayisə  göstərir  ki,  bu  bölgədə  torpaq 

vahidinin qiyməti 2007-ci ildə 50-80 dəfəyədək yüksəlmişdir. 

stehlak  üçün  yaradılan  və  əldə  edilən  bütün  məhsullar  (mallar,  işlər,  xidmətlər) 

hər hansı əmlak növünün meydana gəlməsinin əsasını qoyur. Yəni, istər ərzaq və istərsə 

də,  qeyri  ərzaq  məhsullarının,  eləcə  də,  tikinti  materiallarının  qiymətləri  ilə  əmlak 

qrupunun qiymətləri arasında sərhədsizliyin reallıqları amili inkaredilməz bir prosesdir. 

Bu  da  qiymət  və  qiymətləndirmə  amillərinin  əlaqəsinə  gətirib  çıxarır.  Bu  əlaqələr 

iqtisadi  tərəqqi  və  yeniləşmələr  şəraitində  daha  da  təkmilləşir.  Lakin  qiymətin  əmələ 

gəlməsi və qiymətləndirmə elminin özünəməxsus olan hüquqi, iqtisadi, sosial və siyasi 

qanunauyğunluqları vardır. 

Qiymət və qiymətləndirmə məfhumları özünəməxsus mənaya  malik olmaqla, hər 

ikisi  bu  və  ya  digər  məhsulun,  eləcə  də  müxtəlif  əmlak  növlərinin  dəyərinin  üzə 

çıxarılması prosesində iştirak edirlər. Burada qiymət yekun nəticə, qiymətləndirmə isə 






Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə