1 QİYMƏTLƏNDİRM



Yüklə 3,31 Mb.

səhifə8/147
tarix14.09.2018
ölçüsü3,31 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   147

22 

 

göstəriciləri  isə  çox  vaxt  bazarda  mövcud  olan  qiymətlərdən  əhəmiyyətli  dərəcədə 

fərqlənir. Məsələn, 2000-ci ildə müstəqil qiymətləndiricilər mühüm bir tibb mərkəzini 

qiymətləndirərkən müəyyən etmişlər ki, onun əsas fondlarının mühasibat uçotunda əks 

olunan balans dəyəri 200 milyon manatdır. Ancaq qiymətləndiricilər həmin obyekti 3,3 

milyard manat dəyərində qiymətləndirmişlər. Bu cür faktlar çörəkbişirmə zavodlarında, 

inşaat komplekslərində və s. sahələrdə kifayət qədər aşkar edilmişdir.  

1997-2003-cü  illərdə  müxtəlif  markalı  yük  avtomobilləri  üzrə  bazar  qiymətləri 

onların  balans  dəyərindən  7-8  dəfə,  tikiş  maşınları  üzrə  11-12  dəfə,  inşaat  maşınları 

üzrə 13-15 dəfə aşağı olmuşdur.  



Bazar  iqtisadiyyatı  şəraitində  hər  bir  sahibkar  və  mülkiyyətçi  öz  əmlakından 

daha  səmərəli  istifadə  etməyə,  həmin  əmlakdan  əldə  etdiyi  gəlirləri 

kapitallaşdırmağa  can  atır.  Bu  isə  mövcud  əmlakın  və  gözlənilən  gəlirlərin 

düzgün qiymətləndirilməsi əsasında mümkün olur.   

Qiymətləndirmə  fəaliyyətinin  öyrənilməsi  baxımından  amerikalı  alim  C.  R. 

Kommonsun  fikirləri  olduqca  əhəmiyyətlidir.  O,  təyinatı  üzrə  xərclənən  bir  sıra 

vəsaitlərin  gəlirlilik  imkanlarının  mövcudluğunu  elmi  əsaslarla  izah  edir.  Kommons 

deyir:  “  Gözləmə  təminatı  olmadan  indiki  zamanda  dəyər,  sövdələşmə  və  məşğulluq 

olmayacaqdır  və  ya  bunların  hamısı  çox  az  miqdarda  olacaqdır.  Dəyər  gələcək  xalis 

dəyərin müasir qiymətləndirilməsidir”. 

Müasir  şəraitdə  hər  bir  fərdin  və  ya  kollektivin  fəaliyyətində  gələcək  mümkün 

dəyərin müəyyən edilməsi üçün əlverişli imkanlar mövcuddur.   

Elmin  müxtəlif  sahələrində  aparılan  araşdırmalar  təsdiq  edir ki,  bizi  əhatə  edən 

resurslar  və  nemətlər  məhduddur.  Bu  isə,  həmin  resurs  və  nemətlərdən  səmərəli 

istifadənin  zəruriliyini  önə  çəkir.  Kommons  bu  məqsədlə  hər  bir  varidatın  dəyəri  və 

gözlənilən  faydası  barədə  fikirlərini  söyləyərək  göstərir ki, dəyərin  müəyyən  edilməsi 

nəinki  fərdin,  həm  də  cəmiyyətin  qarşısında  duran  vəzifədir.  O,  mövcud  nemətlərin 

yararlılığı və onların qiymətləndirilməsi anlayışına istənilən formada verilən kreditlərin 

və borcların da aid olduğunu diqqətə gətirir. Kommons, həmçinin dəyərin səviyyəsinə 

cəmiyyətin  inamının,  insanların  etimad,  nigarançılıq  və  qorxu  psixologiyası  ilə  əhatə 



23 

 

olunmuş  davranışlarının  da  təsir  etdiyini  bildirir.  Bütün  bunların  əsas  səbəbi  isə 

sahibkarlığa marağın təsiri və hər cür varidatın təhlükəsizliyinə məsuliyyət hissi ilə izah 

oluna bilər.  

 

 

2.2. QIYMƏTLƏNDIRMƏ FƏALIYYƏTININ 



OBYEKTLƏRI VƏ SUBYEKTLƏRI 

 

Qiymətləndirmə  prosesi  qiymətləndirilən  obyektlərin  və  onları  qiymətləndirən 



subyektlərin  mövcudluğunu  nəzərdə  tutur.  “Qiymətləndirmə  fəaliyyəti  haqqında” 

Azərbaycan  Respublikasının  qanununda  qiymətləndirmə  obyektinə  belə  tərif  verilir: 

“Qiymətləndirmə  fəaliyyətinin  obyektləri  -  qiymətləndirilməsi  mülki  qanunvericilikdə 

nəzərdə  tutulan  və  ya  sifarişçi  tərəfindən  zəruri  hesab  edilən  istənilən  əmlakdır”. 

Deməli, mülki dövriyyədə iştirak edən və mülki hüquq obyektlərinə aid olan hər hansı 

mülkiyyət  obyekti  (məsələn,  daşınmaz  əmlak  obyekti)  qiymətləndirmə  fəaliyyətinin 

obyekti  ola  bilər.  Mülkiyyət  obyekti  isə  əmlaka  hər  hansı  əmlak  hüquqlarının  (o 

cümlədən mülkiyyət hüququnun) və əmlak sahibinin (mülkiyyətçinin) olmasını nəzərdə 

tutur. 

Ə

mlak növlərini öz xarakterinə görə, əsasən, iki böyük qrupda birləşdirmək olar: 



əş

yalar və qeyri-maddi aktivlər.  

Əş

yalar daşınar və daşınmaz əmlak növlərindən, bitki və heyvanlardan ibarətdir.  



Qeyri-maddi  aktivlər  (əmlak  növləri)  başqa  şəxslərə  verilə  bilən  və  ya  sahibinə 

maddi fayda gətirən, habelə başqa şəxslərdən nə isə tələb etmək hüququ vermək üçün 

nəzərdə  tutulan  tələblər  və  hüquqlardır.  Bu  kateqoriyaya  uzun  müddət  təsərrüfat 

fəaliyyətində istifadə olunan və gəlir gətirən aktivlər, əmlaka hüquqlar, kəşflər, sənaye 

nümunələrinə verilən patentlər, lisenziyalar, nou-hau, ticarət markaları, əmtəə nişanları, 

ə

qli mülkiyyət obyektləri, tələblər, informasiyalar və s. aiddir.  



Qeyd  olunanları  ümumiləşdirərək  demək  olar  ki,  qiymətləndirmə  obyektlərinə 

aşağıdakılar aiddir: 




24 

 

  ayrı-ayrı material (əşya) obyektləri; 



  əmlak və qeyri-maddi aktivlər üzərində mülkiyyət və digər əşya hüququ; 

  tələblər, öhdəliklər; 



  işlər, xidmətlər, informasiyalar; 

  intellektual  mülkiyyət  obyektləri  və  Azərbaycan  qanunvericiliyi  ilə  mülki 



dövriyyədə olan digər mülki hüqüq obyektləri.  

Bəzi qiymətləndirmə obyektlərini daha ətraflı nəzərdən keçirək. 



Daşınmaz  əmlak  -    torpaq  sahələri,  yerin  təki,  ayrıca  su  obyektləri,  meşələr, 

çoxillik  əkmələr,  binalar,  qurğular  və  torpaqla  birbaşa  bağlı  olan  digər  əşyalar,  yəni 

təyinatına  zərər  vurulmadan  yerinin  dəyişdirilməsi  mümkün  olmayan  obyektlərdir. 

Təcrübədə daşınmaz əmlakın aşağıdakı kateqoriyaları fərqləndirilir: 

  sahibkarın biznes məqsədləri üçün istifadə etdiyi daşınmaz əmlak; 



  birdəfəlik və vaxtaşırı normalar üzrə gəlir gətirən (satılan, icarəyə verilən və s.) 

daşınmaz əmlak (kommersiya daşınmaz əmlakı); 

  biznesin əlavə ehtiyaclarını ödəyən daşınmaz əmlak. 



Daşınar  əmlak  –  daşınmaz  əşyalara  aid  edilə  bilməyən  bütün  əmlak  növləridir. 

Buraya nəqliyyat vasitələri, avadanlıqlar və s. daxildir.  



Qiymətləndirmə  fəaliyyətinin  subyektləri  dedikdə,  qiymətləndiricilər  və 

sifarişçilər nəzərdə tutulur. Başqa sözlə, onlara qiymətləndirmə üzrə tərəflər də deyilir. 

Qiymətləndirici  –  fəaliyyəti  qanunvericiliklə  ciddi  tənzimlənən  və  peşəkar 

qiymətləndirmə fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi və ya fiziki şəxsdir. O, özünün xüsusi 

biliyinə  əsaslanaraq  əmlakın  bazar  və  ya  digər  dəyərini  müəyyən  edir,  bu  barədə 

sifarişçiyə yazılı və həm də, hüquqi statusu olan hesabat verir.  

Qiymətləndirmənin  keyfiyyəti  qiymətləndiricinin  peşəkarlığından,  mövcud 

metodika  və  standartlardan  düzgün  istifadə  etmək  bacarığından  asılıdır.  Ona  görə  də, 

sifarişçi  qiymətləndiricini  seçərkən  onun  peşəkarlığı,  gördüyü  işlərin  kəmiyyəti  və 

keyfiyyəti,  hansı  əmlak  növünün  qiymətləndirilməsi  üzrə  ixtisaslaşması  barədə 

məlumat əldə etməlidir.  





Dostları ilə paylaş:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə