А. Д. Чудаков гиймятляр вя гиймятин



Yüklə 3,85 Mb.

səhifə116/148
tarix14.09.2018
ölçüsü3,85 Mb.
1   ...   112   113   114   115   116   117   118   119   ...   148

 

343


qoyulmasına üstünlük verilməsidir. Ancaq bank özünün kredit  

siyasətində təmiz maliyyə  əməliyyatlarını qısamüddətli kredit  

vəsaitinin qoyuluşu ilə  real istehsalata uzunmüddətli kredit 

qoyuluşu arasında kompomissi də müdafiə etməlidir. Bununla  

inflyasiya  proseslərinin qarşısı alınır və əvvəllər verilmiş borc pul  

qiymətdən  düşmür. Qiymətin inflyasiya artımı şəraitində  bankın 

aktivlərinin  ləğv edilməsi problemi xüsusi  əhəmiyyət kəsb edir, 

yəni ki, satış yolu ilə pul  kütləsinə çevrilmək qabiliyyətidir.Bu 

problem aktiv strukturlarının  dəyişməsi hesabına həll edilir 

(konvertasiya hesabına  aktivlərin möhkəm  valyutada), həmçinin 

bazar konyukturasının vaxtında  təhlili yolu ilə əmələ gəlir. 

 

 



 

 

 



 

 

8.4. VERGI QOYMA VƏ QIYMƏ

 

      



   

Fəaliyyət  göstərən  vergi  və  qiymətin  qarşılıqlı  əlaqəsi  ikili 

xarakter  daşıyır.  Bir  tərəfdən    vergi  çox  zaman  qiymətlərin  ölçülərini 

müəyyən  edir.  Digər  tərəfdən  isə  daxil  olan  vergilərin  həcmi  qiymət 

səviyyəsindən asılıdır. 

 

Vergi  qoyan  zaman  elə  etmək  lazımdır  ki,  bir  tərəfdən,  onlar 



çox  olmasın  və  sahibkarlıq  fəaliyyətinin  yaxşılaşdırılmasına  səbəb 

olsun,  digər  tərəfdən  isə  tələb  olunan  büdcə  xərclərinin  saxlanılmasına 

kifayət  etsin.  Aşağıdakı  vergi  növlərini  ayırmaq  olar:    birinci  qrupa 

gəlirə  görə  vergi  aiddir.  Bu  vergi  növü  bütün  müəssisələr  ədəməli, 

həmin    vergilərə  tarif  dərəcəsi  müxtəlif  tip  müəssisələr-istehsal 

müəssisələri,  kredit  və  vasitəçi  təşkilatları,  istirahət  müəssisələri  üçün  

müxtəlif cür təyin edilirlər. Gəlirin ümumi həcmi qiymətin  yüksəlməsi 

ilə  birgə  o  vaxta  qədər  artacaq  ki,  hələlik  qiymət    artımı  satışın 

əhəmiyyətli  dərəcədə  məhdudlaşmasına  gətirib  çıəxartmayacaqdır. 

Nəticədə gəlıirin  ümumi həcmi  qiymətin  yüksəlməsi ilə birgə  o vaxta 

qədər  artacaq  ki,  hələlik  qiymət  artımı  satəşın  əhəmiyyətli  dərəcədə 

məhdudlaşmasına  gətirib  çıxartmayacaqdır.  Nəticədə  gəlirin    ümumi 

həcmindən mütənasib olaraq həm məhsulun bir ədədinə görə qiymətdə, 

həm  də  satılmış  məhsulun  sayına  görə  aşağı  düşə  bilər.Ona  görə  də 




 

344


gəlirə  görə  verginin  alınmasının  məbləği  nöqteyi  nəzərdən  qiyməti 

yüksək  səviyyəyə  çatdırmasın.  Nəzərdən  keçirdiyimiz  ikinci  qrup 

vergilərə  əlavə  dəyərə  görə  vergidir.  Əlavə  dəyərə  görə  vergi  müxtəlif 

malların və xidmətlərin dövriyyəsinə görə tutulur. Bu vergi növünə görə 

vergi qoyma obyektləri aşağıdakılardır: 

• 

məhsul və xidmətlərin realizə edilmiş dövriyyədən; 



• 

barter sövdələşməklərə görə dövriyyədən; 

• 

yerinə yetirmiş tikinti, montaj və təmiz işlərinin dəyərindən; 



• 

pərakəndə  satış  qiymətləri  ilə  göndərən  malların  hesabına 

uyğun qiymət fərqinə görə. 

 Nəzərdən  keçirən  üçünçü  qrup  vbergilərə  əhalinin  sosial  müdafiəsi 

fondundan edilən ödənişlərdir. Bu fondlara aiddir: 

• 

pensiya fondu; 



• 

sosial sığorta fondu; 

• 

məcburi tibbi sığörta fondu; 



• 

əhalinin məşğulluq fondu. 

  Nəzərdən  keçirdiyimiz  dördüncü  qrup  vergi  növünə  yanacaq  sürtgü 

materiallara (YSM) görə xüsusi vergini aid etmək olar. Onu federal yol 

fondu  ödəyir  və  o  da  gələcəkdə  yol  tikintisi  üçün    istifadə  edilir. 

Nəhayət,  beşinci  qrupa  aid  edilən  vergi  aksiz  adlanır.  Aksiz    vasitəli 

vergi növüdür. 

 

Bu  vergi    növü  dövlət  tərəfindən  müxtəlif  növ    mallara  tətbiq 



edilir.məsələn,    aksizlər  spirtli  içkilərə,    nərə  və  lasos    balıqlarının  

kürüsünə,  minik  maşınlarına,zərgərlik  məmulatlarına  və  s.  qoyulur. 

Müxtəlif  növ  mallara  aksiz  dərəcələri  müxtəlif  cür  təyin  edilir.  Ancaq 

burada eyni növ məhsula Rusiya Federasiyasının bütün ərazisində vahid 

aksiz təyin edilir. (şəkil 8.15) 

 Nəticə  etibarı  ilə  vergilər,  rüsum  və  gömrük  vergiləri  dövlət  orqanları 

tərəfindən təyin edilir və onlar qiymət səviyyəsinə əhəmiyyətli dərəcədə 

təsir göstərir. Həmin  təsir  müxtəlif formalarda özünü biruzə verir. Bir 

sıra vergilər və rüsumlar məhsulun  istehsalı üçün lazım olduğuna görə 

xərclərin tərkibinə daxil edilir, digərləri isə müəssisə-istehsalçıların əldə 

etdiyi gəlirin səviyyəsinə görə nəzərə alınır. Onlardan bəziləri qiymətin 

birbaşa  əlavə  etməsi  ilə  fərqlənir.  Məsələn,  büdcəsiz  sosial  müdafiə 

fondlara  müxtəlif  növ  ödəmələr  həmin  məhsulun  istehsalı  üçün  lazım  

olan  xərcləri  də  ora  daxil edir.  Bura  həmçinin    ətraf mühiti  müdafiəyə  

görə    köçürmə,  məcburi  sığorta,  yol  təmiri  və  s.  aid  etmək  lazımdır. 



 

345


Xərclərə  isə  əmlaka  gorə  vergi  növü  aiddir.  Adətən  bu  cür    vergilər 

qiymətin ümumi səviyyəsinə o qədər də böyük təsir göstərmir. Qiymətin 

ümumi  həcmində  onların  payı  bir  qayda  olaraq  10-15  %  səviyyəsində 

dəyişir.  Ancaq  bir  sıra  müəssisələrə  (  ilk  növbədə  emal  sahələrinə)  bu 

pay daha çox ola bilər. 

 

Qiymətin strukturuna o qədər də böyük olmayan gəlir 



vergisi, əlavə dəyər vergisi, həmçinin aksizlər təsir göstərir. 

Müəsssisənin fəaliyyətində gəlir, onun həmçinin artırması 

bilavasitə qarşıya qoyduğu məqsədlərdən olub, qiymət səviyyəsi 

ilə sıx əlaqədardır. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Şəkil 8.15 Qiymətin əmələ gəlməsində istifadə olunan informasiyanın  



təsnifləşdirilməsi. 

 

Sosial müdafiə fondu 



 Вergilər 

Gəlirlərə görə vergilər 

Əlavə dəyərə görə 

stehsal müəssisələri 

Kredit təşkilatları 

Vasitəçi təşkilatlar 

Əylənжя müəssisələrи 

Satışın dövriyyəsindən 

Barterin dövriyyəsindən 

Tikinti və montaj 

Pərakəndə satış zamanı 

əlavə 


Pensiya fondu 

Sosial sığorta 

Tibbi sığorta 

Əhalinin 

məşğulluq 

YSM-na vergi 

Federal fond 

Regional fond 

Aksizlər 

Spirtli içkilər 

Yeyinti delikatlar 

Nərə və lasos kürüsü 

Minik maşınları 

Qiymətli zərgər məmulatları 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   112   113   114   115   116   117   118   119   ...   148


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə