Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə102/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   98   99   100   101   102   103   104   105   ...   223

209 

 

Beləliklə,  RSFSR  və  digər  respublikaların  alimlərin in  yerli  qüvvələrlə 



birgə  fəaliyyəti  sayəsində  Azərbaycanda  çoxsahəli  elmin  inkiĢafı  zəmin i 

yaranırdı. 

1922-c i  ildə  Azərbaycan  Ali  Ġqtisadi  ġurası  yanında  yaradılmıĢ  

respublika  elektrikləĢdirmə  dövlət  ko missiyası  iĢə  baĢladı

170

.  Onun  tərkibinə 



professor  X.Məlik-Aslanov  (sədr),  Ġ.Q.Yesman,  E.B.YelyaĢeviç,  V.A.  Vasilyev 

və digər görkəmli mütəxəssislər daxil idilər. 

1920-c i  ildən  baĢlayaraq  fizika-riyaziyyat  elmləri  məsələlə rinin  

Azərbaycan Dövlət Un iversitetində tədqiqinə baĢlandı. Onun müvafiq kafedraları 

- bu sahədə elmi-tədqiqat iĢlə rin in ilk ocaqları yarandı.  

1921-c i  ildə  Bakı  dəniz  rəsədxanası  iĢə  baĢladı,  1923-cü  ildə  isə  Ba kı 

seysmik  stansiyası  bərpa  edildi.  1924-cü  ildən  hidrolo ji  və  dərin  sularda 

tədqiqatlar aparan ekspedisiyalar fəaliyyət göstərirdi.  

Respublikada  bio logiya,  kənd  təsərrüfatı  və  tibb  elmlərin in  yaran ması 

və  inkiĢafı  M.Əzizbəyov  adına  Azərbaycan  Politexnik  Ġnstitutunun  kənd 

təsərrüfatı  fakültəsi  və  Azərbaycan  Dövlət  Universitetinin  tibb  fakültəsi  ilə 

əlaqədar  idi.  Bu  tədris  müəssisələrində  torpaqĢünaslıq  (professor  V.N.Smirnov -

Loqina),  botanika  (p rofessor  A.A.Qrossheym),  bit kilə rin  mo rfologiya  və  

sistematikası,  zoologiya, hidroqurğular və qiy mətli bitkilərin meliorasiyası (prof. 

X.Məlik-AsIanov),  heyvanların  anatomiya  və  fizio logiyası  və  digər  kafedra  və 

laboratoriyalar  var  id i.  Burada  b iologiya  və  kənd  təsərrüfatı  elmlərinin  o  dövr 

üçün aktual olan problemləri iĢlənird i. 

1925-c i  ildə  yarad ılmıĢ  A zərbaycan  Elmi-Tədqiqat  Heyvandarlıq  və  

Baytarlıq  Ġnstitutu  yerli  cinslərin  yaxĢılaĢdırılması  məsələlərin in  elmi  həlli  ilə 

məĢğul olurdu

172



1922-c i ildə Bakıda yolu xucu xəstəliklə rin ep ide mio loji xüsusiyyətlərin i 



öyrənməklə 

məĢğul  olan, 

respublikada  birinci  Tibbi 

Virasologiya, 

Mikrobiologiya,  Gigiyena  Elmi-Tədqiqat  Ġnstitutu  yaradıldı

173


.  1925-ci  ildə  

Azərbaycan  Əmək  və  PeĢə  Xəstəliklərin in  Gigiyenası  Ġnstitutu  təĢkil  edild i. 

Oftalmo loqla rın  (1922-c i  il)  cərrahla rın  (1923-cü  il),  terapevtlərin,  uĢaq 

həkimlərinin (1924-cü il) respublika elmi cəmiyyətləri fəaliyyətə baĢladı. 

Ġctimai  elmlər  sahəsində  ilk  addımlar  A zərbaycan  Dövlət 

Universitetində  atılmıĢdı.  Onun  tarix-filolog iya  və  Ģərq  fakültələrində 

Azərbaycanın  və  Yaxın  ġərq  ölkələri  tarixin in  iĢlən məsinə  baĢlanmıĢdı.  Ġctimai 

və  humanitar  elmlərin  formalaĢması  və  in kiĢafına  akademik  V.V.Bartold  və 

N.Y.Marr,  professorlar  Ġ.Ġ.MeĢĢaninov,  A.N.Samoyloviç,  A.O.Makovelski,  

Y.A.Berte ls, 

N.K.Dmitriyev, 

O.Qubaydulin, 

Y.A.Baybakov, 

P.K.Juze,  

V.M.Sısoyev, B.Çobanzadə və b. böyük kö mək göstərdilər.  



210 

 

1921 -ci ilin yanvarında Zaqafqaziyada birinc i sovet dövlət arxiv idarəsi 



olan  Azərbaycan  Dövlət  Arxiv i  fəaliyyətə  baĢladı

174


.  Həmin  ilin  sonunda 

"Azərbaycan  Kommunist  partiyasının,  Bakı  fəhlə  hərəkatın ın  və  Yaxın  ġərqdə 

azadlıq hərəkatının tarixinə aid o lan bütün materialları toplamaq və  iĢləməyi öz 

məqsədi  kimi  qəbul  edən  xüsusi  Azərbaycan  Partiya  Tarixi"  Ġnstitutu  təsis 

edildi

175


.  1922-c i  ilin  fevralında  marksist  ədəbiyyatın  Azərbaycan  dilinə 

tərcüməsi iĢinə rəhbərlik edən xüsusi komissiya yaradıldı. 1922 -ci  ilin fevralında 

Arxeologiya  Həvəskarları  Cəmiyyəti,  1923-cü  ilin  iyununda  isə  Azərbaycan 

Arxeologiya  Ko mitəsi  təĢkil  olundu

176

.  1927-ci  ildə  o,  tarix,  incəsənət  və 



mədəniyyət  abidələrinin  qorun ması  Ko mitəsinə  çevrildi.  Xocalı-Gədəbəy, 

Yaloylutəpə, Qızılvəng kimi arxeoloji mədəniyyətlər aĢkar ed ild i.  

Azərbaycanda elmin  daha da inkiĢafı vahid elmi mərkəzin yaradılmasın ı 

tələb edirdi. Hələ 1923-cü ilin əvvəlində belə b ir elmi mərkəzin yaradılmasına ilk 

cəhd edilmiĢdi. Məhz bu dövrdə bir q rup bakılı professor "Azərbaycanı tədqiq və 

tətəbbö cəmiyyəti"ni yaratmaq  xah iĢi ilə Xalq Maarif  Ko missarlığı ko llegiyasına 

müraciət  etdilər.  Ko missarlığın  kollegiyası  1923-cü  il  mayın  5-də  cəmiyyətin 

D.Urusov,  Bakı  Un iversitetinin  professoru  A.R.Zifeld  və  "Kommun ist"  qəzeti 

redaktoru H.Cəb iyevin tərtib etdikləri nizamnaməsin i təsdiq etdi. 

1923-cü il noyabrın 2-də 40 nəfərə qədər görkəmli alim və mütə xəssisin 

iĢtirakı  ilə  Cəmiyyətin  ilk  təsis  iclası  keçirildi.  1924-cü  illər  SSRĠ  EA  

DiyarĢünaslıq  Bürosunun  müxb ir  üzvü  olan  yazıçı  Ə.Haqverdiyev  Cəmiyyətin 

sədri  seçildi.  N.Nərimanov  və  S.Ağamalıoğlu  isə  Cəmiyyətin  fəxri  sədrləri, 

V.V.Bartold,  N.Y.Marr  və  F.  Oldenburq  Cəmiyyətin  fəxri  üzvləri,  H.Cəbiyev, 

M.Baharlı,  R.ġabanov,  prof.  V.Ġ.Smirnov-Loqinov  və  Ġ.F.Blinov  Cəmiyyətin 

üzvləri seçild ilər.  Cəmiyyətin təsisçiləri və ilk həqiq i üzv ləri içərisində alimlərlə 

yanaĢı, 

Q.Musabəyov, 

R.A xundov, 

D.Bünyadzadə, 

A.P.Serebrovski, 

S.M.Əfəndiyev,  Ç.Ġld ırım, Tağı  ġahbazi kimi  ictimai və dövlət  xad imləri də var 

idi

177


.  Ġclasda  A.Samoylov  A.R.Zifeld,    V.M.Sisiov,    V.A.Ryu mindən    ibarət  

yaradılan iĢçi qrupu Cəmiyyətin fəaliyyət istiqamətlərini müəyyən etməli idi.  

Cəmiyyətin  Naxçıvan,  Dağlıq  Qarabağ,  ġamaxı,  Lənkəran  Gəncə, 

Zaqatala  və  ġəkidə  Ģöbələri  açıldı.  1925-ci  ildə  Moskvadan  sonra  isə 

Leninqradda  cəmiyyətin  Ģöbələri  iĢə  baĢladı

178


,  bu  isə  həmin  Ģəhərlərin  elmi 

ictimaiyyəti ilə sıx əlaqələr yaradılmasına kö mək etdi. Cəmiyyət təbiət və ictima i 

elmlər sahəsində çalıĢan respublika alimlərini b irləĢdirirdi.  1927-ci  ilin sonunda 

Cəmiyyətin  min  nəfərdən  artıq  üzvü  var  idi.  1925-ci  ildə  Cəmiyyət  əvvəlcə  rus 

dilində,  1928-ci  ildən  isə  Azərbaycan  dilində  "Azərbaycanı  tədqiq  və  tətəbbö 

cəmiyyətinin  xəbərləri"ni  nəĢr  etməyə  baĢladı.  Höku mət  1926-cı  ilin  

sentyabrında  Azərbaycan  MĠK-in  tabeçiliyinə  verilən  Cəmiyyətin  fəaliyyətinə 

böyük diqqət yetirirdi. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   98   99   100   101   102   103   104   105   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə