Azərbaycan respublikasi kənd təSƏRRÜfati naziRLİYİ aqrar elm məRKƏZİ



Yüklə 0,83 Mb.

səhifə6/66
tarix23.08.2018
ölçüsü0,83 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   66

<• —  ■>
Dünyanm  bütün  sivil  və  inkişaf etmiş  ölkəbrində  aqrar 
elmi  yüksək  inkişaf  edən  bir  sahədir.  Akademik  Əhməd 
Mahmudov  bunun  nə  dərəcədə  böyük  əhəmiyyət  kəsb 
etdiyini  cəsarətlə qeyd edir, böyük potensial  imkanlara malik 
olan respublikamızda da bu elmin  inkişafı üçün böyük  əmək 
sərf edirdi.  Əhməd  Mahmudov  sözün  əsl  mənasında  Azər- 
baycan  torpağmın  imkanlan  haqqında  geniş  informasiyaya, 
biliyə  malik  idi.  O,  tədqiqatlannda  inandıncı  faktlarla  sübut 
edirdi  ki,  respublikanm  kənd  təsərrüfatınm  strukturu 
təkmilləşdirilməlidir,  onun  maddi-texniki  bazasınm  yenidən 
qurulması  üçün  sərf  ediləcək  maddi-maliyyə  resurslan 
yüksək  səmərə  ilə  nəticələnəcəkdir.  Ə.  Mahmudov  aqrar 
sahəyə  dövlət  himayəsinin  güclənməsini  təklif  edir  və  bu 
zaman dünya təcrübəsinə əsaslanmağı tövsiyə edirdi.
Əhməd  Mahmudov  kənd  təsərrüfatınm  intensivləş- 
dirilməsi  problemləri,  eyni  torpaq  sahəsinə  əlavə  vəsait 
qoyuluşu  və  əmək  sərfı  nəticəsində  ikinci  diferensial 
rentanm  yaranması  sahəsində  geniş  tədqiqat  işləri  aparan 
görkəmli  sovet  alimlərindən  biri  hesab  olunur.  Geniş  təkrar 
istehsalın  bir  forması  kimi  çıxış  edən  istehsalın  intensivləş- 
dirilməsi, məhsul istehsalını  artırmaq məqsədilə vahid torpaq 
sahəsinə  əlavə  vəsait  qoyuluşu  və  əmək  sərfıni  nəzərdə 
tuturdu.  Heç  təsadüfı  deyildir  ki,  Ə.Mahmudov  öz  tədqiqat- 
larında  torpaqdan  istifadə,  onun  iqtisadi  münbitliyi,  kənd 
təsərrüfatında  torpağın  başlıca  istehsal  vasitəsi  kimi  malik 
olduğu  spesifık  xüsusiyyətləri  məsələlərinə  hərtərəfli  və 
dərindən yanaşır və sübut edirdi  ki, torpağın malik olduğu bu 
xüsusiyyətlər  kənd  təsərrüfatımn  intensivləşdirilməsinin 
kökündə  durur,  əlavə  vəsait  qoyuluşu  nəticəsində  istifadə
22
edilən  torpaq  sahəsinin  hər  hektanndan  məhsul  istehsalımn 
artınlması zəruridir, mümkündür.
Eyni  torpaq  sahəsinə  səmərəli  investisiya  qoyuluşunun 
nəticəsində onun təbii münbitliyi daima bərpa olunur və yeni 
iqtisadi  münbitlik  yaranır.  Bu  sahədə  müəllifın  tədqiqat- 
lannda 
intensivləşmənin 
amilləri 
müəyyənləşdirilərək 
sistemləşdirilmişdir.  Bu  amillər  onun  tərəfindən  iki  qrupda 
birləşdirilmişdir:
•  təbii  amillər istehsalın təbii-zəruri  əsasını və  fərqlərini 
yaradır,  istehsalda  yüksək  intensiv  texnologiyalann  tətbiqi, 
onun 
ixtisaslaşdınlması 
və 
təmərküzləşdirilməsinin 
optimallaşdınlması  yolu  ilə  intensivləşdirilməsinə  imkan 
verir;
•  təsərrüfatın 
intensivləşdirilməsinin 
texniki-iqtisadi 
amilləri  təsərrüfatm  iqtisadi  vəziyyətindən  və  onun  lazımi 
əlavə  material  məsrəflərini  sərf  edilməsi  imkanlanndan 
asılıdır.
Müəllif  öz  tədqiqatlarmda  intensivləşdirmənin  bu  iki 
qrup  amilləri  arasında  yaranmış  qeyri-mütənasibliyi  aşkar 
etmiş  və  aradan  qaldınlmasının  konkret  yol  və  metodlarmı 
vermişdir.  Onun  bir  sıra  elmi  əsərlərində  kənd  təsərrüfatının 
intensivləşdirilməsinin  ümumi  xarakteristikası,  torpaq  və 
əkin  sahələrinin  quruluşu,  istehsalın  və  əməyin  texnika  ilə 
silahlanması,  kənd  təsərrüfatınm  enerji  resurslanna  tələbatı 
və 
respublika 
iqtisadiyyatmm 
intensivləşdirilməsinin 
xüsusiyyətləri təhlil edilir.
Ə.Ə.Mahmudovun 
əsərlərində 
texniki 
tərəqqi 
ilə 
əlaqədar  olaraq  istehsalın  intensivləşdirilməsi  mənbələrinə,
23


amillərinə  və  stimullaşdınlmasınm  tədqiqinə  xeyli  yer 
verilir.
Ə.Ə.Mahmudovun  elmi  axtanşlannda  aqrar-sənaye 
inteqrasiyası,  ietimai  istehsalın  intensivləşdirilməsi,  əmək 
ehtiyatlanndan  səmərəli  istifadə  edilməsi,  əmək  məhsul- 
darlığmm yüksəldilməsi,  təsərrüfat hesabı  kimi problemlərin 
tədqiqi  əsas  yer  tutur.  O,  kənd  təsərrüfatının  hərtərəfli 
intensivləşdirilməsinin  aqrar-sənaye  kompleksinə  daxil  olan 
bütün  sahələrə təsir edəcəyini  tutarlı  elmi  nəticələri  ilə  sübut 
edirdi.  Bununla  əlaqədar  olaraq  Əhməd  Mahmudov  həm- 
çinin aqrar-sənaye kompleksinin formalaşması,  onun iqtisadi 
və  sosial  inkişaf  yolu,  müttəfıq  respublika  şəraitində  aqrar 
sənaye  kompleksində  elmi-texniki  tərəqqinin  kompleks 
proqramınm  işlənib  hazırlanması  və  həyata  keçirilməsi 
məsələlərini  öyrənilməsinə  geniş  yer  verirdi.  Zəngin 
materiallar  əsasmda  təsərrüfatlararası  kooperasiya  və  aqrar- 
sənaye inteqrasiyası zəminində kənd təsərrüfatmm ixtisaslaş- 
dınlması  və  təmərküzləşdirilməsi,  aqrar-sənaye  birliklərinin 
və  müəssisələrinin  yaradılması  sahəsində  Azərbaycanm 
təcrübəsini  ümumiləşdirir  və  müvafıq  qanunauyğunluqlar 
müəyyən  edirdi.  Sonra  o,  məhsullann  daşınması,  tədarük, 
kənd  təsərrüfatı  və  yeyinti  məhsullannm  emalı  və 
saxlanması  da  daxil  olmaqla  ASK-nın  bir  müstəqil  planlaş- 
dırma obyekti kimi öyrənilməsinin zəruriliyini irəli sürürdü.
Əhməd  müəllimin  ciddi  seçimi,  tələbkarlığı  və  birbaşa 
rəhbərliyi  altında  fəaliyyət  göstərən  tədqiqatçılar  sonralar 
respublikada  aqrar  iqtisadi  məktəbin  yaranmasım  və 
müstəqil  bir  elmi  istiqamətin,  məktəbin  əsası  qoyuldu.  Heç 
də  təsadüfı  deyildir  ki,  respublikada  bu  potensial  əsasmda
24
1962-ci  ilin  may  ayında  Elmi-Tədqiqat  Kənd  Təsərrüfatınm 
İqtisadiyyatı İnstitutu fəaliyyətə başladı.
Əhməd  Mahmudov  səmərəli  aqrar  siyasətin  forma- 
laşdmlması  və  həyata  keçirilməsini  ASK-da  səmərəliliyin 
yüksəldilməsi,  onun  sənaye  əsaslarmda qurulmasım,  istehsal 
vasitələrinin  və  iş  qüw əsinin  keyfıyyətcə  köklü  surətdə 
dəyişdirilməsinin,  yeni  peşə  və  ixtisaslann  yaranması  ilə 
qarşılıqlı əlaqədə tədqiq edirdi.
Müəllifm  əsərlərində  ASK-nm  sferalannm  balanslaş- 
dmlması,  proporsional  inkişafı  və  təkrar  istehsal  prosesinin 
fazalan məsələlərinə də xüsusi fıkir verilərək qeyd olunur ki, 
bu  nisbətlərin  pozulması  istehsalın  səmərəliliyini  aşağı  salır. 
O ilk dəfə kompleks hesablamalar nəticəsində ASK-nm ayn- 
ayn  sferalan  və  təkrar  istehsal  prosesi  fazalan  arasında  olan 
disproporsiyalan  müəyyənləşdirir.  Əhməd  Mahmudov  haqlı 
olaraq  göstərirdi  ki,  bu  disproporsiyalar  ASK-nın  üç  sferası 
arasında,  yəni  kənd  təsərrüfatı  üçün  istehsal  vasitələri 
istehsal  edən  sahələr,  kənd  təsərrüfatı  məhsulları  istehsalı  və 
bu  xammal  emal  edən  istehsal  gücləri,  məhsullarm  daşın- 
ması,  saxlanması,  kənd  təsərrüfatı  texnikasınm  təmirə  olan 
tələbatı  ilə  onun  keyfıyyətli  surətdə  həyata  keçirilməsinin 
mövcud  imkanlan  arasında  təzahür  edir.  Bu  disproporsiya- 
ların  əsaslı  vəsait  qoyuluşu,  onun  quruluşunun  dəyişdiril- 
məsi,  əlavə  investisiya  qoyuluşunun  məqsədəuyğun  olaraq 
yenidən  bölüşdürülməsi  yolu ilə  aradan  qaldınlması  təklifini 
irəli sürürdü.
Qeyd  etmək  lazımdır ki,  daha  sonralar müəllif istehsalın 
intensivləşdirilməsi  sahəsində  tədqiqatlarım  genişləndirərək, 
bütünlükdə  ictimai  istehsalı  əhatə  edir.  Bu  baxımdan  onun
25




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   66


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə