Daġ DÖVRÜ alti cġlddə



Yüklə 2,35 Mb.

səhifə37/106
tarix30.12.2017
ölçüsü2,35 Mb.
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   106

148 

 

tapılmış  daş  məmulatı  içərisində  593  ədəd  əmək  alətləri  qeydə 



alınmışdır.  Tipoloji  cəhətcə  həmin  daş  alətləri  xüsusi  maraq 

doğurur. 

Azıx  mağarasının  VI  təbəqəsinin  daş  məmulatı  içərisində 

kobud  çapma alətləri,  əl  çapacaqları,  üzərində  işlənmə  izləri olan 

təbii çaydaşıları, qaşov tipli alətlər və başqaları qeydə alınmışdır. 

Azıx  düşərgəsinin  VI  təbəqəsindən  aşkar  olunmuş  əl 

çapacaqları  və  kobud  çapma  alətlərinin  ən  primitiv  və  bəsit 

hazırlanmış  nümunələri  qədim  insan  məskəninin  ən  aşağı 

təbəqələrindən olan VII-X təbəqələrdən müəyyən olunmuşdur. 

Arxeoloji  ədəbiyyatlarda  daş  məmulatının  tipoloji  tədqiqi 

F.Bord,  A.Lümley,  V.P.Lübin,  İ.İ.Korobkov,  P.İ.Boriskovski, 

A.A.Roqaçov,  N.Z.Paniçkina,  M.M.Hüseynov,  Ə.Q.Cəfərov  və 

başqalarının  əsərlərində  geniş  şərh  olunmuşdur  (Lübin,  1965; 

Korobkov,  1971;  Boriskovski,  1979;  Roqaçov,1978;  Paniçkina, 

1957; Hüseynov, 1975; Cəfərov, 1999, 2004). 

Düşərgənin  qədim  Aşel  dövrünə  aid  təbəqəsindən  aşkar 

olunmuş  kobud  çapma  alətləri  çaydaşılarından  hazırlanmışlar. 

Onlar  texniki  və tipoloji cəhətdən aşağıdakı  təbəqələrdən tapılmış 

kobud çapma alətlərindən  fərqlənir. Aşağı  təbəqələrdən   müəyyən 

olunmuş  həmin alətlər kobud  və bəsit olduğu  halda,  VI  təbəqənin 

kobud  çapma  alətləri  isə  daha  universal  və  təkmilləşmiş  formada 

hazırlanmışdır (bax şəkil 30, 1, 2; 31, 2,3). 




149 

 

VI  təbəqənin  daş  məmulatı  içərisindən  14  ədəd  kobud 



çapma  aləti  qeydə  alınmışdır.  Onların  hamısı  çaydaşılarından 

hazırlanmışdır.  Ölçülərinə  görə  həmin  alətləri  3  qrupa  ayırmaq 

olar:  böyük,  orta  və  kiçik  ölçülü  kobud  çapma  alətləri.  Təsvir 

olunan kobud çapma alətlərinin nümunələri şəkil 30, 1, 2; 31, 2, 3 

və 45-də göstərilmişdir. 

Qədim  Aşel  mədəniyyətinə aid olan təbəqənin əmək alətləri 

içərisində  8  ədəd  əl  çapacaqları  qeydə  alınmışdır.  Zəngin  VI 

təbəqənin  daş  məmulatı  arasında  əl  çapacaqlarının  az  qeydə 

alınması  bu  düşərgədə  sakin  olanların  tələbatı  ilə  uyğun  gəlməsi 

ilə əlaqədar ola bilər. Görünür, qədim  Aşel  mədəniyyəti dövründə 

qədim aşel düşərgəsində sakin olanlar əl çapacaqlarına o qədər də 

ehtiyac hiss etməyiblər. 

Düşərgənin  VI  təbəqəsindən  tapılmış  əl  çapacaqları  felzit 

daşından  hazırlanmışdır.  Aşkar  olunmuş  əl  çapacaqlarının 

əksəriyyəti  oval  formaya  malikdir.  Onların  hamısı  təbii  qabıqdan 

təmizlənmişdir.  Ə l  çapacaqlarının    işlək  ağızları  bir  neçə  qrupa 

ayırmaq  olar:  uzunsov  yastı  (3  ədəd),  badamşəkilli  (2  ədəd), 

ürəkşəkilli  (1 ədəd)  və  nüvəşəkilli olanlar (2 ədəd).  Təsvir olunan 

əl çapacaqlarının nümunələri şəkil 31, 1 və 46-da göstərlimişdir. 

VI  təbəqənin  əmək  alətləri  içərisində  2  ədəd  kobud  çapma 

alət  –  qaşov  tipli  alət  qeydə  alınmışdır.  Onların  hər  ikisi 

çaydaşılarından hazırlanmışdır. 




150 

 

Maraqlıdır  ki,  VI  təbəqənin  əmək  alətləri  içərisində  əl 



çapacaqları  və  kobud  çapma  alətləri  ilə  birlikdə  qəlpələr  üzərində 

hazırlanmış qaşov tipli alətlər və itiuclular da qeydə alınmışdır. 

Azıx  düşərgəsinin  VI  təbəqəsindən  7  ədəd  itituclu 

tapılmışdır.  Onlar  əsasən    çaxmaq  (4  ədəd)  və  slanes  (3  ədəd) 

daşlarından  hazırlanmışdır.  Təsvir  olunan  itiucluların  nümunələri 

şəkil  43,  1  və  4-də  göstərilmişdir.  İtiucluların  hamısında  zərbə 

səthi  və  zərbə  düyünü  yaxşı  saxlanmışdır.  Maraqlıdır  ki,  Azıx 

düşərgəsinin  aşel  təbəqəsinin  əmək  alətləri  içərisində  levallua  və 

mustye  itiucluları  qeydə  alınmamışdır.  VI  təbəqədən  qeydə 

alınmış itiuclular əsasən teyyak tipli itiuclu alətlərdən ibarətdir. 



Limas tipli alətlər (6 ədəd). Onların 5 ədədi çaxmaq, 1 ədədi 

isə  slanes  daşlarından  hazırlanmışdır.  Tipoloji  cəhətcə  limas  tipli 

alətləri 3 qrupa ayırmaq olar: 

1.

 



İlkin hazırlanma məhələsində olan limas tipli alətlər – 4 ədəd 

2.

 



Klassik formada hazırlanmış limas – 1 ədəd 

3.

 



Yüksək  inkişaf  texnikası  əsasında  hazırlanmış  limas  –  1 

ədəd 


       Bu,  hətta  Mustye  mədəniyyəti  dövründə  hazırlanmış 

liması  xatırladır.  Xüsusilə,  Tağlar  mustye  düşərgəsinin  əmək 

alətləri  içərisində belə  limas  tipli alətlər qeydə   alınmışdır.  Təsvir 

olunan limasların nümunələri şəkil 43, 2-də göstərilmişdir. 




151 

 

 Qaşov  tipli  alətlər.  Azıx  paleolit  düşərgəsinin  VI 

təbəqəsinin  əmək  alətləri  içərisindən  ən  zəngin  tiplərə  malik 

alətlərin  əksəriyyətini  qaşov  tipli  alətlər  təşkil  edir.  Tipoloji 

cəhətcə onları bir neçə qruplara ayırmaq olur: 

Sadə  bir  işlək  ağızlı  qaşovlar  (48  ədəd).  Bunların  31  ədədi 

çaxmaqdaşından,  17  ədədi  isə  slanes  daşından  hazırlanmışdır. 

Təsvir 

olunan 


alətlərin 

əksəriyyəti 

qəlpələr 

üzərində 

hazırlanmışlar.  Alətlərin  əsas  tipoloji  əlaməti  onların  bir  işlək 

ağıza  malik  olmalarıdır.  Sadə  bir  işlək  ağızlı  qaşovları  ölçülərinə 

görə 3 qrupa ayırmaq olur: 1) iri ölçülü – 17 ədəd; 2) orta ölçülü – 

19 ədəd; 3) kiçik ölçülü sadə bir ağızlı qaşovlar – 12 ədəd. 

                   Maraqlıdır  ki,  sadə  bir  ağızlı  qaşovlar  içərisində  təbii  belə 

malik  alətlər  də  qeydə  alınmışdır.  Təsvir  olunan  alətlərin 

nümunələri şəkil 32, 1 və 4-də göstərilmişdir. 

                          Sadə  bir  ağızlı  qabarıq  qaşovlar  (11  ədəd).  Onların  8 

ədədi  çaxmaq,  3  ədədi  isə  slanes  daşından  hazırlanmışdır. 

Qaşovlar qabarıq işlək ağıza malikdir. Maraqlıdır ki, təsvir olunan 

alətlərin  əksəriyyəti  lövhələr  üzərində  hazırlanmışdır.  Alətlərin 

işlək  ağızları  dik,  yarımdik  və  bəzən  də  subparalel  dişəklə 

hazırlanmışdır.  Təsvir  olunan  alətlərin  nümunələri  şəkil  31,  3  və 

6-da göstərilmişdir. 

                         Sadə bir ağızlı batıq qaşovlar (16 ədəd). Onların 9 ədədi 

çaxmaq, 7 ədədi  isə slanes daşından hazırlanmışdır. Təsvir olunan 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə