GüLÜstan prospekti Şəhid komandir Əli Çitsazianın həyat yoldaşı Zəhra Pənahinin xatirələri



Yüklə 2,21 Mb.
səhifə2/14
tarix30.12.2017
ölçüsü2,21 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

Anam namazın salamlarını deyəndən sonra əlində təsbeh ayağa qalxdı və yanıma gəldi. Əlimdən tutdu.

- Salam, əzizim. Necəsən?

- Yaxşıyam. Allaha şükür!

Anamın üzü kədərli idi. Düşündüm ki, qara manto və yaylıq taxıb, üzünü də almayıb, ya da nədənsə narahatdır. Soruşdum: “Ana, uşaq necədir? Halı yaxşıdır?”

Anam güldü.

- Çox yaxşıdır. Səhər tezdən gedib baş çəkdim. Mələk kimi yatmışdı. Sən necəsən? Halın yaxşı deyil? Başımı yelləyib dedim: “Yox... Yaxşıyam”. Soruşdum: ”Atam, Röya və Nəfisə necədirlər?”

Gülümsündü.

- Hamı yaxşıdır. Bir-iki saatdan sonra zəng vuracağam, hamısı ilə danışacaqsan.

Sonra sanki nəyisə xatırlayıb dedi: “Allaha şükür ki, daha telefonumuz var, rahat olduq”.

Dezfulda olanda darıxan kimi poçta gedib telefonla bizdən yeddi-səkkiz ev kənarda yaşayan qonşumuz Səkinə xanımın evinə zəng vururdum. Anamın, ya da başqa birinin gəlib telefonla danışması çox uzun çəkirdi. Son zamanlarda isə zəng vuranda belə deyirdim: “Zəhmət olmasa, anamı çağırın. Mən yarım saatdan sonra zəng vuracağam”.

Anam çarpayının üstündə oturub təsbehi ilə zikr deməyə başladı. Ona dedim: “Səkinə xanımın evinə zəng vurmağım yadındadır? Bir dəfə bunun üstündə az qala şəhid olacaqdıq”.

Anam əlindəki təsbehi dayandırdı. Qorxu və nigaranlıqla mənə baxdı. Mən güldüm.

- Qorxma! Görürsən ki, şəhid olmadım.

Zikr deyə-deyə başını yellədi.

- Yalançı! Həmişə deyirdin ki, çox yaxşıdır, çox xoş keçir.

Yalan demirdim ki. Dostlarımızla bir-birimizin evinə qonaq gedirdik. Amma belə şeylər də olurdu. Bir dəfə xəstələndim. Əli ağa bir həftə idi getmişdi. Səhər qarın sancısına yuxudan oyandım və ağrım gecəyə qədər davam etdi. Yazıq Fatimə əlindən gələni edirdi. Həftənin ortası idi və gəlməsinə ümid yox idi. Gecə fikirləşdim ki, birdən gecənin yarısı halım pisləşsə, nə edərəm? Bir an arzu etdim ki, kaş cümə axşamı və cümə günü olaydı, Əli ağa gələydi! And olsun Allaha, ana, həmin vaxt Əli ağanın maşınının səsi gəldi. Səhv etməsəm, saat on birin yarısı idi. Əli ağa otağa girəndə mənim halımı görən kimi yerində donub qaldı. Baxmayaraq ki, öz halı mənimkindən də pis idi; toz-torpağın içində idi, yorulmuşdu, gözləri və üzü şişmişdi. Sanki bir həftə yatmamışdı. Soruşdu ki, sənə nə olub? Dedim ki, bilmirəm, nədənsə səhərdən qarnım sancır. Əli ağanın sürücüsü getmişdi. Elə qapının önündən qayıdıb qonşumuz cənab Siddiqin maşınını aldı, məni və Fatiməni mindirib xəstəxanaya apardı. Xəstəxananın önündə dedi: "Firiştə, mən çox yorğunam, özün gedirsən?" Maşını söndürdü və başını sükanın üzərinə qoyub dedi: "Bir problem olsa, mənə deyin". Növbətçi doktor məni müayinə edib dedi: "Appendisitə oxşayır". Bir neçə analiz yazdı və tapşırdı ki, təcili verim. Analizləri verdim. Doktor cavabını görəndə dedi: "Allaha şükür ki, mühüm bir şey deyil". Bir neçə dərman və şərbət yazdı. Ümumilikdə iki-üç saat çəkdi. Əlimizdə bir kisə dərman qayıtdıq. Əli ağa başını sükanın üzərinə qoyduğu halda da yuxuya getmişdi. Onu oyatdım. Maşını işə saldı və yola düşdük. Halım yaxşılaşmışdı və küçələri görürdüm. İmam Mehdinin (ə) doğum günü olan 15 Şəban gecəsi idi. Şəhərdə adam az idi, amma onlar əllərindən gələni etmişdilər. Xüsusi sevinclə küçələri bəzəmiş, prospektlərin ortasına güldan düzmüşdülər. Maşının şüşəsindən bizə şirniyyat qutuları verirdilər. Ağacların arası rəngli lentlərlə dolu idi. Çox sevinirdim. Tez-tez Əli ağaya deyirdim: "Oraya bax. Buraya bax. Necə də qəşəngdir!" Əli ağa çox yorğun olsa da, mənim sevindiyimi görüb prospektləri bir də dövrə vurdu. Deyirdi ki, xoşun gəlir, bir də bax. Çox uzun çəkdi. Qayıdanda gördük ki, ağa Hadi küçədə dayanıb. Zeynəb tərslik etmiş və onu yatmağa qoymamışdı.


***
Anam canamazını yığmaq üçün ayağa qalxdı. Ac idim, zəiflikdən bütün bədənim titrəyirdi. Çətinliklə ədyalı kənara çəkib çarpayıdan qalxmaq istədim. Bütün otaq başıma fırlanırdı. Çarpayının yanındakı çəkələyi axtarırdım. Gözlərimə qaranlıq çökdü. Elə bildim daha qəlbim döyünmür. Çətinliklə anamı çağıra bildim.

Anam tez qaçıb əlimi tutdu.

– Nə olub, Firiştə? Nə üçün rəngin qaçıb? Nə üçün belə oldun?

Bütün bədənim keyimişdi; nə bir şey görür, nə də bir səs eşidirdim. Anam məni taxta uzadıb bayıra qaçdı.

Az sonra özümə gəldim. Çarpayının yanında bir neçə tibb bacısı vardı. Anamın səsini eşidirdim: "Ağzını aç, Firiştə can, Firiştə xanım..."

Ağzımı açdım. Şirin meyvə şirəsi qurtum-qurtum boğazıma gedir, sanki əl-ayağımı yenidən cana gətirirdi. İştahla meyvə şirəsini başıma çəkdim. Tibb bacısı anama dedi: "Qan təzyiqi çox aşağıdır. Mühüm bir şey deyil, zəifləyib. Səhər yeməyini verin yesin".

Anam çarpayının önündəki nikelli stolu çəkdi və ağzıma bir tikə çörək və mürəbbə qoydu. Aclıqdan çıxmış adamlar kimi ağzım və dodaqlarım əsirdi. Sanki illərlə heç nə yeməmişdim. İkinci və üçüncü tikələri ağzıma qoydu, süd stəkanını yaxınlaşdırdı, isti qaynar südün ətrini duydum.

– Şəkər qatmışam.

Anam süd stəkanını dodaqlarıma qoymuşdu, əlləri titrəyirdi. Hər iki əlimlə stəkanı tutdum. Hər ikimizin əli titrəyir, stəkanı tərpədir və dişlərimə vururdu. Anam stəkanı möhkəm tutdu və südü yavaş-yavaş içməyimə kömək etdi.

Anam dedi: "Sənə deməyi unutdum, dünən gecə Zeynəbin anası Fatimə xanım zəng vurub halını soruşurdu".

Fatimənin adını hər dəfə eşidəndə Dezfulu xatırlayırdım. Bomba və raket altında olsaq da, həyatımın ən gözəl günləri idi.

Anam səbirlə ağzıma çörək və mürəbbə verib dedi: "Yaxşılaşdın? Cana gəldin?"

Hələ də bütün bədənimin titrədiyini düşünürdüm. Danışa bilmirdim. Stolun üstündəki səhər yeməyini tez-tez udmaq istəyirdim. Anam heç nə deməyib sakitcə tikə hazırlayırdı.

Gülümsündüm. Anam səbəbini soruşdu. Dedim ki, yadıma Dezful düşdü. Necə də xoş günlər idi!

Anam hazırladığı tikəni ağzıma yaxınlaşdırıb dedi: "Bu da həmin xoşlardandır?!"

Dedim ki, yox, vallah, doğru deyirəm.

Anam təbəssümlə dedi: "Yaxşı, and içmə, inandım. Dezful yaxşı şəhərdir. Keçən il biz də sizin yanınıza gəldik, çox yaxşı keçdi. Allah Əli ağaya rəhmət eləsin!"

Tikəni çeynədim.

– Allah rəhmət eləsin, ana! Nə yaxşı ki, gəldiniz! Çox yaxşı keçdi. Axşamüstü idi. Fatimə ilə dilxor halda həyətdə pilləkənin üstündə oturub fikirləşirdik ki, şama nə hazırlayaq.

Anam dedi: "Lobya bişirmişdin".

– Neyləyim, çox istəyirəm. Fatimə dedi ki, axşama ağırdır. Mən dedim ki, heç nə olmaz.

– Əli ağanın da lobyadan yaman xoşu gəlirdi!

Qazana böyük bir kasa dolu lobya tökdüm. O vaxt özümü də gülmək tutdu. Dedim ki, birdən bədbəxtlikdən bu axşam Əli ağa da gələr. Yazığın təkcə lobyadan yox, bütün köp yaradan xörəklərdən acığı gəlirdi, mədəsi ağrıyırdı. Fatimə üç-dörd soğan doğradı. Gözlərimizdən yaş axa-axa danışırdıq. Fatimə soğanı qızartdı, çəkilmiş əti də mən öz qazımın üstə qızartdım. Qazanın qapağını açanda gördüm ki, lobyalar şişib iki-üç dəfə böyüyüb. Gülmək üçün dedim: "Fatimə, yəni bu qədər lobyanı ikimiz yeməliyik?!"

Küçədən səs-küy gəlirdi. Qonşularımızın qonağı vardı. Fatimə kədərli halda dedi: "Kaş bizim də qonağımız olaydı!" Plan cızırdıq ki, gedib qonaqlarını oğurlayaq. Bu vaxt siz gəldiniz.

Anam dedi: "Elektrik kəsilmişdi. Atanın maşını ilə gəldik. Novruzdan on gün ötürdü, birdən qərara gəldik. Əmin də gəldi. Mən, Nəfisə və Röya arxada oturmuşduq. Yolu tanımırdıq. Çox axtarandan sonra 500 Mənzil qəsəbəsini tapıb Fəthülmübin meydanına gəldik, amma Gülüstan prospektini tapa bilmirdik. Qaranlıqda dövr vurur, gördüyümüz hər adamdan Gülüstan prospektinin on birinci küçəsində 215 nömrəli evin yerini soruşurduq. Hər yer qaranlıq idi, göz-gözü görmürdü. Atan maşının işıqlarını yandırmağa qorxurdu. Birdən gördük arxamızca işığı yanan bir maşın gəlir. Atan saxladı. Gördük Əli ağadır.

– Biz həyətdə oturmuşduq, sizin səsinizi eşidirdik, amma inanmırdıq.

Anam dedi: "Nə gözəl günlər idi!"

– Qapını açanda sanki dünyanı mənə verdilər. Sevindim ki, lobyam şişməyib.

Anam güldü: "Ay şeytan! Gördün ki, özüm qollarımı çırmayıb kürəkənimə necə səbzi-plov bişirdim?!"

Anam səhər yeməyini yığışdırıb dedi: "Ertəsi gün atan, əmin və Əli ağa döyüş zonasına getdilər, biz də Səbzəquba imamzadəsinə".

Bir ah çəkdim.

– Aprelin ikisində siz Həmədana qayıdanda sanki dünyanın bütün qəm-kədəri mənim başıma çökdü. O qədər narahat idim ki, Əli ağa mənə görə cəbhəyə getmədi. O qədər danışdı, deyib-güldü ki, siz Həmədana çatdınız. Axşam dedi: "Məncə, ata-anan çatıblar. Get Səkinə xanımgilə zəng vur və ürəyin istəyən qədər danış".

Anam yemək podnosunu apardı. Halım yaxşı idi. Pəncərəyə baxdım. Səhər açılmışdı, səma aydın idi, qəşəng xırda qar yağırdı. Tez gedib oğlumu görmək istəyirdim. Dodaqaltı dedim: "Əli ağa, sən oğlumuzu gördün?"

Kövrəldim. Əli ağanın artıq həyatda olmadığı və uşağımın atasız olduğu yadıma düşəndə qəhərlənirdim, bədənim titrəyirdi. Yəni onu təkbaşına böyüdə bilərəm? Oğluma ürəyim yanırdı. Yenidən Əli ağanı otaqda gördüm. O, gülürdü. Üzümü haraya çevirirdimsə, orada idi: anamın çarpayısının yanında, pəncərənin kənarında, öz çarpayımın ayaq tərəfində, pəncərənin arxasında qəşəng qarın altında. Sanki Əli ağa qar dənələri qədər çoxalmışdı. Qar yağır və pəncərənin ağzını doldururdu. Otağa gözəl ətir yayılmışdı; limon ağaclarının ətri kimi. Otaqda bahar ətri vardı - Əli ağanın ətri. Dedim: "Əli ağa, gərək bizim ikimizdən də muğayat olasan. Mən tək bacarmaram".

Hiss etdim ki, Əli ağa gülür və həmişəki kimi başını tərpədərək deyir: "Baş üstə, gülüm, baş üstə".

Bundan sonra rahat nəfəs aldım, yüngülləşdim və sevindim.

Günorta on ikinin yarısı idi. Bu qədər yatdığıma inanmırdım. Anam otaqda deyildi. Ağ qladiolus gülləri soyuducunun üstündəki plastik qabın içində idi. Qar dayanmışdı, amma səma hələ tutqun idi. Otağın bənövşəyi pərdələri xırda narıncı və sarı güllərlə dolu idi. Hər iki tərəfdən çox səliqəli yığılmışdı. Otaq təmiz, səliqəli və ətirli idi. Qalxıb çarpayının üzərində oturdum. Halım yaxşı idi, daha yuxum gəlmirdi və ağrı hiss etmirdim. Gözümü pəncərəyə və onun qəşəng pərdələrinə dikdim. Pərdələr mənə çox tanış gəlirdi. Xatirəsi əziz olsun! Dezfuldakı ev üçün belə şəkilli pərdələr almışdıq.

Çarpayıdan enib pəncərəyə yaxınlaşdım, pərdələri tutub iylədim. Dezfulun ətri gəlirdi.

Qayıdıb qapının çərçivəsinin altında dayandım. Xəstəxananın dəhlizi hündür, təmiz və sakit idi. Anam tibb bacılarına məxsus guşədə dayanıb telefonla danışırdı. Məni görüb gülümsündü və mənə əl yellədi. Çəhrayı paltarım yerlə sürünürdü. Anam dəstəyi asıb yanıma gəldi. Yaxınlaşanda dedi: "Firiştə can, oyandın?!"

Təbəssümlə dedim: "Çox yatdım".

Anam əlimi tutub dedi: "Səhərdən telefonlara cavab verirəm. Yatdığına görə tapşırdım ki, otağı birləşdirməsinlər".

Təəccüblə soruşdum ki, məgər nə olub?

Anam məni tualetin önünə qədər apardı.

Üzünü yu, halın yaxşılaşar. Yumusan?

Yumamışdım. Anam tualetin qapısını açdı. Hər şey ağ idi və təmizlikdən parlayırdı. Su kranını açdım.

Anam dedi: "Qohumlardan, dost-aşnalardan tutmuş tanımadığımız adamlara qədər zəng vurub hal-əhval tuturlar. Əmi, əmin yoldaşı, dayı..."

Güzgüdə özümü görürdüm; solğun və yorğun idim. Gözlərimin altında çökək yaranmışdı. Üzümü yuyanda düşündüm ki, sanki bir əsrdir hamıdan xəbərsizəm.

– İndi kiminlə danışırdım?

– Vəhidlə, əmin oğlu Vəhidlə.

Vəhidin adını eşidib qeyri-iradi olaraq yavaşca dedim: "Vəhid! Balaca Vəhid!"

Çarpayının üzərində oturub Əli ağanın Vəhidi Dezfula gətirdiyi axşamı xatırladım. Anam əlimi tutub dedi: "Uzan, Firiştə".

Soruşdum: "Nə vaxta qədər burada qalacağam? Nə üçün uşağı gətirmirlər?"

Anam dedi: "Sabah səhərə qədər".

Nigaranlıqla soruşdum: "Halı yaxşıdır? Nəsə problem yaranmayıb? Düzünü de".

Anam ədyalı üstümə çəkdi.

– Yenə ərköyünləşdin. Allah haqqı, doğru deyirəm. İstəyirsən yalan deyim?!

Gözlərimi yumdum. Anam dəsmalla üzümü quruladı, yaylığımı səliqəyə saldı, köynəyimin qollarını aşağı endirdi. Onu qucaqlayıb boğazını öpdüm. Necə gözəl ətir!

– Günortadan sonra səni görməyə gələcəklər.

Anam çarpayını səliqəyə salmağa başladı. Çox çətin keçirdi. Heç vaxt düşünməzdim ki, bu çarpayıya Əli ağasız uzanacağam. Bu günləri hər fikirləşəndə Əli ağanı da görürdüm. Necə xoş günlər təsəvvür edirdim! Heç vaxt düşünməzdim ki, uşağım dünyaya gələndə hamımız matəmdə və gözüyaşlı olacağıq. Görəsən bundan da ağır günlər var?! Anam dedi: "Firiştə, oyaqsan?"

Əli ağanın yeri çox görünürdü, onun üçün çox darıxırdım. İsti əllərinə nə qədər ehtiyacım vardı! Doyunca ağlamaq üçün də çox darıxmışdım. Atam dedi: "Belə tez yatdın?"

Gözlərimi açmadım, cavab da vermədim. Gözlərim bağlı olsa da, anamın çarpayının üzərində oturduğunu, çantasını açdığını duydum. Ana olandan bəri anama sevgim çoxalmışdı. Ona ürəyim yanırdı, onu bir an da narahat etmək istəmirdim. Yavaşca gözlərimi açdım və anam duymadan gözaltı ona baxdım. Köndələn otursa da, əlindəki bir şəklə necə baxdığını və çiyinlərinin titrədiyini görürdüm. Çantasını sinəsinin üstünə qoymuşdu. Deyəsən, dodaqaltı nəsə deyirdi. Düşündüm ki, yəqin Əli ağanın şəklidir. Ondan ötrü çox darıxmışdım. Qəribə hisslər keçirirdim. Sanki daha bir an da ondan ayrı qala bilməyəcəkdim. Elə bilirdim ki, həmin anda onu görməsəm, ölərəm. Necə olursa-olsun, şəkli anamdan almaq istəyirdim. Soruşdum ki, ana, nə edirsən?

Anam diksindi və tez çantasını balışın altına qoydu.

Dedim: "Əli ağanın şəkli idi? Ver mənə, baxım".

Anam cavab vermədi və cəld gözlərini silməyə başladı. Qəhər içində dedim: "Ana, vallah, mən də Əli ağa üçün çox darıxmışam!"

Anam dönüb özünü bilməzliyə vurdu: "Şəkil?! Hansı şəkil?!"

Gözləri qızarmışdı. Pul kisəsində həmişə səyyar albomu olurdu: Röyanın, Nəfisənin, mənim, atamın, dayımın və ata-anasının şəkli. Təxminən bir il idi bu alboma Əli ağanın da şəkli əlavə olunmuşdu.

Dedim ki, ana, sən Allah, ver baxım.

Deyəsən, mənə yazığı gəldi. Könülsüz halda çantanı balışın altından çıxarıb mənə uzatdı. Əli ağa sarışın bığ-saqqalının arxasından gülürdü. O şəkildə döyüş yoldaşlarının yanında dayanmışdı və hamı boynundan qara şal asmışdı. Anam şəkli qayçılayıb kiçiltmişdi, yalnız Əli ağa qalmışdı. O şəkli mənim şəklimin yanına qoymuşdu. Dedim: "Bu şəkli keçən il yanvar ayında çəkdirib. Fatimeyi-Zəhranın şəhadət günləri idi - Kərbəla-5 əməliyyatı. O axşam Əli ağa bir top qara parça gətirib dedi: "Firiştə, şal tikə bilirsən?" Parçanı əlindən aldım. Təəccüblə soruşdum ki, bu qədər şalı neyləyirsən? Dedi: "Yoldaşlarımızla qərara gəlmişik ki, xanım Fatimeyi-Zəhraya görə bu il hamımız qara şal ataq". Topu açıb dedim: "Ölçüsünü özün de". İlk bir-ikisini bir yerdə kəsdik. Ağa Hadi və Fatimə də gəldilər. Onlar kəsirdilər, mən də tikiş maşını ilə kənarlarını tikirdim. Həmin gecə təxminən səhərə qədər oturduq. Səhər Əli ağa və ağa Hadi gedəndən sonra Fatimə ilə mən növbə ilə tikiş maşınının arxasına keçdik. İşin ortasında sap bitdi. Sap ardınca bütün qəsəbəni alt-üst etdik, tikiş maşını üçün sap tapılmadı ki tapılmadı. Axırda bir neçə əl sapı almağa məcbur qaldım. Çox çətin idi; maşın tikmir, tez-tez sapı qırır və iynəni sındırırdı. Çox əziyyətlə şalları tikdik. Gecə Əli ağa gələndə çox sevindi. Birini götürüb ağa Hadinin boynuna saldı".

Bunları ağlaya-ağlaya anama danışırdım. Anam barmağı ilə gözlərimin yaşını sildi. Uzandığım yerdə gözümü şəklə dikdim. Anam dedi: "Bəsdir, Firiştə!"

Şəkli sinəmin üstə qoyub dedim: "Söz verirəm ağlamayacağam".

Lakin bir an da sözümə əməl edə bilmədim. Anam şəkli aldı.

Bir tibb bacısı yeməklə otağa girdi, salam verib təbəssümlə soruşdu: "Xanım Pənahi, halınız necədir?"

Cəld gözlərimin yaşını sildim. Tibb bacısı təəccüblə mənə baxıb dedi: "Bir şey olub?"

Anam pul çantasını əl çantasının içinə qoya-qoya narahatlıqla dedi: "Xanım, sən Allah, sən de, qəmli süd uşağa nə qədər ziyandır?"

Tibb bacısı məzəmmətlə baxıb dedi: "Uşağı çox arıq edir".

Sonra əlini çiynimə qoyub dedi: "Xanım Pənahi, siz bundan sonra iki nəfərdən muğayat olmalısınız".

Dedim: "Bir şey deyil, yalnız bir azca darıxdım”.

Gözlərimin yaşını silib özümü sakit göstərməyə çalışdım. Tibb bacısı supu və kabab-plovu stolun üstünə qoyub dedi: "İndi iştahla naharınızı yeyin və bir az istirahət edin. Saat ikidə görüş vaxtıdır. Əminəm ki, əhvalınız çox dəyişəcək".


***
Yanvarın ikisi idi və gözüm qarşıdakı yumru saata dikilmişdi. Ürəyim istəyirdi ki, saat tez iki olsun. Dünəndən hamı üçün darıxmışdım. Mənsurə xanımla ağa Nasir böyük bir gül dəstəsi ilə otağa girdilər. Məni görüb güldülər, amma gözləri qızarmış və şişmişdi. Bilirdim ki, Əli ağa həyatda olmadan nəvələrini görmək çox çətindir. Onları görəndə boğazımı qəhər tutdu; nə yuxarı gedirdi, nə də aşağı.

Onlara ürəyim yanırdı. Qara paltar hələ də əyinlərində idi. Oğulları Əmirin şəhadətindən də çox ötmürdü. Əli ağanın qüssəsi hələ ciyərlərini yandırırdı. Onlara çox acıdım. Bilirdim ki, məni bu vəziyyətdə görmək onları daha da kədərləndirir. Bu kişi və qadında necə səbir vardı! Oğlumun dünyaya gəlişindən hələ bir gün ötməmişdi, amma onun üçün darıxırdım. Bəs Mənsurə xanımla ağa Nasir necə dözürdülər?!

Çarpayının yanındakı plastik stullarda oturdular. Az sonra ağa Nasir həmişəki kimi şad əhval-ruhiyyə ilə dedi: "Gedib oğlumuzu gördük, eynilə Əlinin uşaqlığı kimidir".

Mənsurə xanım uşağın ac qalmasından narahat idi. Dedi: "Firiştə can, dedim ki, gətirsinlər ona süd ver. Firiştə xanım, yadından çıxarma, birinci südü kənara tökməyəsən; zorla olsa da, ver ki, Əli kimi onun da sümükləri möhkəm olsun".

Bir qədər sonra otaq qonaqla doldu. Qonaqların çoxu anamın çarpayısında oturdular. Mənimlə hal-əhval tutduqdan sonra hamı uşağı soruşurdu. Bir neçə dəqiqə qalıb uşağı görmək üçün körpələr otağına gedirdilər. Anam, Röya və atam qonaqlara şirniyyat paylayırdılar. Uşağı çox sevən Nəfisə də gələndən bəri körpələr otağının pəncərəsinin qabağından çəkilmirdi.

Soyuducu və stolun üstü gül, şirniyyat və meyvə şirəsi ilə dolmuşdu. Çoxları uşağı görəndən sonra qayıdıb görüşləri barədə hamıya məlumat verirdilər. Onlar danışandan sonra uşağımı tez görməyi daha çox istəyirdim. Saat dördə yaxın görüş vaxtının bitdiyini elan etdilər. Qonaqlar bir-bir sağollaşıb getdilər. Otaqda yalnız ağa Nasir, Mənsurə xanım, atam və anam qaldı. Ağa Nasir zarafatcıl və söhbətcil adam idi. Dezfula bizim evimizə səfərini atama danışırdı. Hər şeyi o qədər məzəli danışırdı ki, hamı diqqətlə qulaq asırdı.

O deyirdi: "Xəstəxanadan vaxt almışdım, gözümün mirvari suyunu əməliyyat etdirmək istəyirdim. Bu Mənsurə xanım yuxudan ayılandan axşama qədər deyindi ki, camaatın qızı raketlərin altında qalıb, Firiştə əmanətdir, get gətir. O qədər dedi ki, bir də gördük xəstəxana əvəzinə Dezfuldayıq. Nə qədər dedim ki, Hacı xanım, mənim gözlərim heç bir yeri görmür, kor oluram; bu qədər görməyim də gözlərimin mərhəmətindəndir, utandıqlarından tam kor olmayıblar hələ, amma nə fayda?! Xülasə, "ya Əli!" deyib yola düşdük. Gecə çatdıq. Gözüm heç yeri görmürdü. Əlinin dostları küçədə məni görüb evlərinə apardılar. Qapını döydüm. Bu Firiştə xanım qapını açıb salam verdi. Dedim ki, sən kimsən? Dedi: "Ağa can, mənəm, Firiştə, gəlinin". Dedim ki, mənim gəlinimsənsə, bəs burada nə edirsən? Dedi ki, ağa can, bura oğlun Əli ağanın evidir. Dedim ki, əbəs yerə oğlumun evi buradadır; biz həmədanlıyıq, əşyalarını topla, gedək Həmədana. Bu Firiştə xanım məni elə tovladı ki, şam süfrəsinə necə oturduğumu bilmədim. Xülasə, gecə yatmaq istədim. Ev deyildi ki, cəhənnəm idi. Dedim ki, mən qışda da həyətdə yatıram, bura istidir. Gəlin dedi ki, ağa can, həyətdə olmaz, təhlükəlidir, gecə yarısı bomba ata bilərlər. Dedim ki, yox, bomba atmazlar. Xülasə, gəlin dedi, mən dedim, axırda razılaşıb həyəti süpürdü. Amma yenə də öz sözünü dedi: "Ağa, burada əqrəb var ha!" Dedim ki, məni əqrəblə qorxudursan?! Nə başınızı ağrıdım, gecə yatıb səhər tezdən oyandım, namazdan sonra küçənin başından təzə çörəklə camış qaymağı aldım. Ayağımı həyətə qoyan kimi gördüm bu Firiştə xanım çəkələyin bir tayı ilə mənim yatağımın üstündə dayanıb. Məni görən kimi dedi: "Ağa can, əqrəb! Gördünüz, dedim ki, burada yatmayın! Görün necə böyük əqrəbdir!" Dedim ki, qızım, əl saxla, öldürmə. Əgər o heyvan gecə mənim yatağımda olub və məni sancmayıbsa, sənin də işin olmasın. Məgər ona canı sən vermisən?! Xülasə, ağa, biz gəlini qaytara bilmədik heç, özümüz də döyüş zonasına gedib çıxdıq”.

Bir tibb bacısı içəri girib görüş vaxtının bitdiyini yenidən bildirdi. Ağa Nasir danışa-danışa atamla və Mənsurə xanımla birgə getdi.

Otağı gül ətri bürümüşdü. Hara baxırdın, tuberoza, mixəkgülü və qladiolus güllərinin qəşəng çələng və buketləri dolu idi.

O gecə öncəki gecədən rahat yatdım.

Ertəsi gün səhər yeməyindən sonra anamın köməyi ilə mantomu, yaylığımı və çadramı geyindim. Atam da gəlmişdi və zalda gözləyirdi. Yanında əllərində bir səbət gül, cildlənmiş hədiyyə və bir Quran olan iki tibb bacısı dayanmışdı. Baş həkim tapşırmışdı ki, hörmət əlaməti olaraq evə qədər mənimlə gəlsinlər. Arabaya oturdum və iki tibb bacısı məni zala sürdülər. Anam körpəni almağa getmişdi. Çox paltar geyinsəm də, xəstəxanadan çıxan kimi üşüdüm. Bayırda qar yağırdı, hava şaxtalı idi və hər yer buz bağlamışdı. Tibb bacılarının köməyi ilə arabadan düşüb qapısının üstünə Fatimiyyə xəstəxanasının emblemi vurulmuş maşına mindim. Bayırda anamı gördüm; uşağı qucağında tutub xəstəxananın pilləkənindən ehtiyatla enirdi. Sürücü atamın maşınının öndən hərəkət etməsini gözləyirdi.

Sanki şəhərin bütün meydanlarını, səkilərini, evlərin üstünü və ağacları ağ boya ilə boyamışdılar. Hər yer ağ və soyuq idi. Abbasabad stansiyasından keçib Mirzadə Eşqi küçəsinə girdik. Borulardan buz sallanırdı. İnsanlar qar üzərində ehtiyatla yeriyirdilər. Mirzadə Eşqi küçəsindən keçəndə özümdən asılı olmadan başımı çevirib küçəmizə baxdım. Maşın sürətlə gedib Zindan döngəsini də keçdi. Maşının təkərləri altında əriyib ətrafa səpələnən qarın şappıltı səsini sevirdim.

Dibac prospektinə daxil olduq. Dibac şəhidləri adına peşə liseynin yanından keçdik. Atamın maşını çətinliklə binaların həyətinə girdi. Küçənin qarı hələ təmizlənməmişdi. Maşın altıncı blokun önündə dayandı. Atam düşüb bizim maşına yaxınlaşdı, elə qarlı-soyuqlu havada qonşular qayınatamın yaşadığı binanın önündə dayanmışdılar. Başı qəssabın əllərində olan qoyun mələyirdi. Qoyunun buzlu səsi ürəyimi sıxdı. Binanın qapısının sağ və sol tərəflərinə iki plakat vurmuşdular. Hər iki plakatın üzərində Əli ağanın şəkli gülürdü. Qonşuların biri manqalın üzərinə üzərlik tökürdü. Üzərliyin tüstüsü soyuq havada yavaş-yavaş yuxarı qalxırdı. Qonşu qadınlar gəlib məni qucaqladılar. Qonşuların biri məni görüb ağladı. Daha qoyunun səsi gəlmirdi. Yerdə üzərindən par çıxan qırmızı xətt görünürdü.

Qayınatamın evi dördüncü mərtəbədə idi. Fikirləşirdim ki, bu qədər pilləni necə qalxacağam. Tibb bacılarının biri qolumun altına girdi. Qonşular salavat deyirdilər. Birinci mərtəbənin divarında Əli ağanın qırx məclisinin elanı vardı, üzərində şəkli gülürdü. Dayanıb oxudum: “04.01.1988 tarixində, bazar ertəsi günü saat 08:00-dan 11:30-a qədər Mehdiyyə məscidində. Məscidin qadınlar hissəsində də qadın məclisi keçiriləcək”.

Elanın altında yazılmışdı: "Həmədan vilayətinin "Hüseyn köməkçiləri" diviziyasının Kəşfiyyat bölməsi, Şəhid Əmir və Şəhid Əli Çitsazian qardaşlarının ailəsi”.

Tibb bacıları ilə yavaş-yavaş pillələrdən qalxırdıq. Digərləri də mənə görə pillələri yavaşca qalxırdılar. Gözləyirdim ki, Əli ağa dördüncü mərtəbənin pillələrindən qaçıb gülə-gülə desin: "Zəhra xanım, gülüm, əllərinə sağlıq! Gülüm... gülüm... gülüm..." Onun bu sözünü çox sevirdim. Boğazımı bərk qəhər tutmuşdu; yenə nə yuxarı gedirdi, nə aşağı. Anam uşaqla tez pillələrdən qalxdı. Pilləkən soyuq idi. Əli ağanın oğlunu tez görmək istəyən qonşular bizdən önə keçdilər. Tibb bacısından soruşdum ki, neçənci mərtəbədəyik?

– İkinci.

İkinci mərtəbədə də Əli ağanın qırxının elanı vurulmuşdu. Yenə də uzun sarı saqqalı ilə bizə gülümsəyirdi. Ayaqlarım əsirdi, daha yeriyə bilmirdim. Üçüncü mərtəbəyə çatanda dayandım. Orada yaşayan qonşularımızın biri evinin qapısını açdı.

– Buyurun içəri. Firiştə xanım, gəlin içəri, dincinizi alın, sonra birlikdə gedərik.

Tibb bacılarının biri mənim yerimə cavab verdi: "Yox, daha çatmışıq. Bu bir mərtəbəni də birtəhər gedərik".

Dördüncü mərtəbədən salavat səsi gəlirdi. Pilləkən yanan üzərlik qoxusu ilə dolmuşdu. Ayaqlarım titrəyirdi. Düşünürdüm ki, yəni biz çatacaq və mən girib otaqda otura biləcəyəm?! Dördüncü mərtəbəyə çatanda sanki bütün arzularım həyata keçdi.

Ev işıqlı və isti idi. Pərdələri kənara çəkmişdilər və döşəməyə zəif günəş işığı düşürdü. Radiatorun yanında bir yataq sərilmişdi. Tibb bacısı orada uzanmağıma kömək etdi. Oğlum məndən qabaq yataqda yatmışdı. Ədyalı üzündən çəkdim. Üzü qırmızı idi, sakit və arxayın yatmışdı. Yatağa uzandım. O anda necə yaxşı hisslər keçirirdim! Qonşular və hər iki tibb bacısı otaqda oturdular. Əmirlə Əli ağanın şəkli çərçivədə idi. Öz-özümə dedim: "Əmir əmi, bəbəşimizi gördün?! Gördün necə qəşəngdir?!"

Yenidən boğazımı qəhər tutdu, amma özümü ələ aldım.

Mənsurə xanım uşaqlarını çox sevirdi; Əmiri, Əli ağanı, Hacı Sadiqi və Məryəmi. Hər iki çərçivənin üstünə ağ qladiolus gülü vurulmuşdu. Öz işi idi, gülləri çox sevirdi. Məryəm podnosu gətirib bir-bir hamıya çay payladı. Hacı Sadiqin yoldaşı Münirə xanım boşqabları düzdü və şirniyyat qutusunu qonaqların arasında gəzdirdi. Son bir neçə ayda bu ev nələr görmüşdü! Tez-tez qonaqla dolurdu, göz yaşı və ah-nalələr ara vermirdi.

Əmir şəhid olan gün Mənsurə xanım bu mətbəxdə Əli ağanın qolları üstünə düşdü. Ağlayıb onu qoxulayır, öpür və and verib deyirdi: "Əli can, sən Əmiri gördün?" Əli ağa səssiz ağlayırdı. O ağlamağını heç vaxt unutmuram.

Tibb bacıları sağollaşıb getdilər. Qonşular çay və şirniyyatlarını yedilər, bir-bir yaxınlaşıb təbrik etdilər və getdilər. Yorğun idim, başım gicəllənirdi. Bədənim zəifləmişdi və ağrıyırdı. Yatağa uzananda ilk dəfə uşağımın ağlamaq səsini eşitdim. Anam qaçıb qucağına götürdü.

– Acdır. Gör necə ağzını əyib!

Anam bunu deyib yanımda oturdu. Boşqabdan bir şirniyyat götürüb ağzıma qoydu. Əl-ayağımın cana gəldiyini hiss etdim.

Mənsurə xanım bir stəkan şərbət gətirib yanımda dayandı.

– İç ki, südün şirin olsun.

Anam şərbət stəkanını tutub qurtum-qurtum mənə içirtdi. Halımın yaxşılaşdığını hiss edirdim. Oğlumu qucaqladım. Ağzı ilə nəsə axtarırdı. Ağ bələyin içində daha qırmızı və kiçik görünürdü. O qədər kiçik idi ki, qucaqlamağa qorxurdum. Süd yeməyə başlayanda hamı ətrafımıza yığışıb həvəslə baxmağa başladı. Kiçik ətsiz əllərini düyünləmişdi. Yavaşca əllərini açdım. Uzun çəhrayı dırnaqları vardı.

Mənsurə xanım dedi: "Maşallah, Əliyə çəkib! Əli də körpəliyində belə idi. Məzlum balam!"

Arxamı mətbəxə çevirib oturmuşdum, Əli ağa ilə Əmirin şəkilləri ilə üzbəüz. Uşağım çox ac idi, həvəslə süd içirdi. Ağ papağının üstündən başını tumarlayıb Əli ağanın şəklinə baxdım. Şəklin altından qırmızı xətlə onun bir cümləsi yazılmışdı: "Yalnız nəfsinin tikanlı məftillərində ilişib qalmayan adam düşmənin tikanlı məftillərindən keçə bilər".

Uşaq öskürməyə başladı. Anam onu qucağımdan aldı. Boğazında süd qalmışdı. Anam işarə barmağını uşağın iki qaşının arasına qoyub sıxdı. Özümü itirmişdim. Uşaq bir az da qızarmışdı. Anam yavaşca uşağın kürəyinə vurdu və sonra yatağına uzatdı. Uşaq səssizcə yatdı. Düyünlənmiş əlləri başının üstündə idi.

Qızarmış un iyi evi bürümüşdü. Anam qalxıb mətbəxə getdi. Hər kəs bir işlə məşğul idi.

Gedişindən bir həftə öncə sancım tutmuşdu. Mənsurə xanım mənə xəşil bişirdi. Həmin yerdə oturmuşdum. Günorta idi. Əli ağa gələndə dedi: "Ana, mənə bir kasa quymaq ver, birdən uşağım dünyaya gələndə mən olmaram".

Anam nikelli buludda bir saxsı kasa gətirib yanımda oturdu. Kərə yağının iyi kəskin idi. Qəhərlə dedim ki, yemirəm.

Anam narahat oldu.

– Bu nə deməkdir?!

Otaqda heç kim yox idi. Ucadan ağlamağa başladım. Uşaq yuxuda diksinib doluxsundu. Alnına bir neçə qırış düşdü, yumruqlarını bir neçə dəfə tərpətdi. Anam nigaran halda soruşdu: “Yenə nə olub?!”

Mənsurə xanım tələsik gəldi. Bir əlində qaşıq vardı, o birində də özüm onun üçün tikdiyim sarı-qırmızı qazangötürən. Nigaran halda mənə baxdı, yadıma nəyin düşdüyünü və nədən yandığımı deməyə ürəyim gəlmədi.

Mənsurə xanım yanımda oturdu. Qazangötürəni və qaşığı uzaqda havada saxladı. Gözləri yaşardı. Hər iki oğlunun şəklinə baxıb dedi: "Ürəyin istəməsə də, yeməlisən. Gücləndiricidir, sənə yaxşıdır. Allah rəhmət eləsin, Əli mənim quymaqlarımı çox sevərdi".

Məni və Mənsurə xanımı sakitləşdirmək istəyən anam dedi: "Salavat deyin".

Ağlayaraq dedim: "Ana, qırx il keçsə də, mən Əli ağanı unutmayacağam, qiyamətə qədər onun üçün belə yanacağam".

Mənsurə xanım köks ötürdü, rəngi saraldı və gözləri doldu.

Anam soruşdu: "Mənsurə xanım, halınız necədir?"

Mənsurə xanım başını tərpətdi, sanki içdən sızlayırdı. Anam qaşığı quymağın içinə qoydu. İçində bir neçə qəşəng zəfəran var idi. Dedi: "Yeyirsən, yoxsa mən verim?"

İştahım yox idi, evə dolmuş zəfəranlı un qızarmışının qoxusu halımı pisləşdirirdi. Əmirin və Əli ağanın yas məclisləri və halva yadıma düşdü, ürəyim bir az da sıxıldı. Ağlaya-ağlaya dedim: "Əli ağa üçün darıxmışam".

Mənsurə xanım səssizcə ayağa qalxıb getdi. Anam dedi: "Bax, Firiştə can, əgər ağlasan, səninlə qurtardım. Danışmışdıq ki, camaatın yanında ağlamayaq. Gərək möhkəm və güclü olasan. Sabah Əli ağanın qırxıdır. Qonaqların arasında bir neçə münafiq də ola bilər. Sən belə etsən, düşmən sevinər. Gərək kişi kimi olasan. Yadındadır, Əli ağa Əmirin şəhadəti zamanı necə idi?! Sən də elə olmalısan. Oğlun yetim deyil, şəhid övladıdır, sən də şəhid yoldaşı. Ağlayıb özünü zəif göstərsən, haqqımı halal etmərəm. Biz özümüz bu yolu seçmişik. Yadındadır, elçi gələndə deyirdin ki, mən cəbhə adamı ilə ailə quracağam, inqilab önündə vəzifəmi yerinə yetirmək istəyirəm. Məgər borcunu ödəmək istəmirsən?! İndi zamanıdır, ödə. Məgər demirdin ki, gələcək həyat yoldaşın gərək cəsarətli və imanlı olsun?! Məgər Əli ağa cəsarətli və imanlı deyildi?! İndi növbə sənindir, sən də cəsarətli və imanlı olmalısan. Ağlamağı qurtar. Ağlamaq zəiflik əlamətidir. Müsəlman da zəif olmaz; xüsusən də mənim Firiştə xanımım".

Dedim: "Ana, bunların hamısını bilirəm, amma nə edim, ürəyim darıxır, ürəyimi aldada bilmərəm".

Münirə xanım mətbəxdən anamı çağırdı. Anam ayağa qalxıb dedi: "Mən gələnə qədər ye, yaxşılaşandan sonra Şəhidlər gülzarına gedərik, darıxmağın keçər".

Sinini yaxına çəkdim. Pəncərənin pərdəsi çəkilmişdi, qar yavaş-yavaş yağırdı. Bayırda hər şey sakit idi, ağ qar dənələri çox aramla göydən yerə tökülürdü. Düşündüm ki, indi Əli ağa ilə Əmirin məzar daşları tamam ağarıb. Dəftərim üçün də darıxmışdım, bir neçə gün idi heç nə yazmırdım. Əli ağaya məktub yazıb demək istəyirdim: "Əli can, oğlun dünyaya gəldi. Adını Museyib qoyaq, yoxsa Əmir?" Məni ağlamaq tutdu, zarımağa başladım: "Ay Allah, mən darıxıram! İlahi! Nə edim?! Mən darıxıram!"

Uşaq kimi olmuşdum. Ağlamağa başladım.

Axşamüstü yatağımı və bütün əşyalarımı götürüb yataq otağına apardılar.

Axşam evdə çox adam olurdu. Ertəsi gün Əli ağanın qırxı idi. Çoxları gəlib deyirdilər ki, nə kömək edə bilərik?

Beləliklə, mən və oğlum otağa yerləşdik. O vaxt hamı deyirdi ki, ağlama və kədərlənmə. Məgər o qədər birgə xatirəmizin olduğu bir otaqda yaşayıb kədərlənməmək, ağlamamaq olardı?! Bir Allah bilir ki, mən nə üçün bu qədər dözümsüzlük edirdim. Bir Allah bilirdi ki, mən kimi əldən vermişəm. Əli ağanın albomları hələ də divardakı şkafın içində idi. İlk dəfə bu otağa girəndə solda bütün divar boyu yığılan şkaf diqqətimi çəkmişdi. Şkaf divarın bir tərəfini tamam tutmuşdu. Sağ və solda paltar şkafları, ortada isə bir neçə mərtəbəli dekorativ şkaf vardı. Rəflər Əli ağanın kitabları, albomları və şəxsi əşyaları ilə dolu idi. O, şəhid dostlarının şəkilləri ilə dolu olan albomunu çox sevirdi. Bekar olan kimi deyirdi: "Firiştə, albomu gətir bir yerdə baxaq". Hər iki şkafın qapılarına və sağ-soldakı divarlara şəhid dostlarının şəkillərini vurmuşdu, aralarında şəhidlərin alın lentləri, nişan və əlyazmaları var idi. O zaman Əli ağanın bu qədər şəhid dostunun olduğuna təəccüblənirdim. Ah çəkib dedim: "Nəhayət, öz işini gördün və sən də divara çıxıb şəhidlərin şəkillərinə qatıldın". Ağa Nasir otağa girib dedi: "Firiştə xanım, balanın adını nə qoyacaqsan?"

Dedim ki, bilmirəm, ağa, siz nə desəniz.

Həmişəki kimi zarafatla və gülərüzlə dedi: "Əli hər şeyi mənə tapşırdı; kərə yağından, süddən, baldan tutmuş uşaq bezinə və qurbanlığa qədər, amma əsas məsələ yadından çıxdı".

Utancaq dedim: "Ağa, mənə dedi".

Ağa Nasir həcəyanla və sevincək soruşdu: "Dedi?! Nə dedi?"

– Həmişə deyirdi ki, qız olsa, Zeynəb, oğlan olsa, Museyib qoyarıq.

Ağa Nasirin qaşları düyünləndi.

– Yox, bu söz o vaxta aiddir. Onda Museyib təzə şəhid olmuşdu, Əlinin özü və Əmir həyatda idi.

Bir söz demədim. Ağa Nasir ah çəkdi.

– Museyibi çox sevirdi, ağa. İki qardaş kimi idilər.

Ağa Nasir gedib Museyib Məcidinin şəklinin önündə dayandı.

– Ağa Museyib, Allah sənə rəhmət eləsin! Axır ki yolu bizim oğlumuza da göstərdin. Geri çevrilib mənə baxdı, yenidən şəklə tərəf döndü, bir ah çəkdi.

–Vay-vay-vay! Sən ona dedin ki, şəhadətin yolu göz yaşıdır, göz yaşı!

Ağa Nasir gəlib yanımda oturdu.

– Museyibin şəhadətindən sonra oğlumun gözləri həmişə qırmızı idi.

Əmirin şəklinə baxdım, o da şəhid şəkillərinin arasında idi.

Ağa Nasir uşağın üzünə sarı əyilib dedi: "Oğlanlarımın adlarını özüm qoymuşam: Sadiq, Əli və Əmir. Əmir – Məhəmmədəmir idi. Əli də Rəcəb ayının on üçündə həzrət Əlinin doğum günü dünyaya gəlmişdi".

Heç nə demədim. Mənsurə xanım otağa girdi. Sanki hər şeyi eşitmişdi. O, dedi: "Ağa Nasir, Əlinin adı yaşamalıdır!"

Mənsurə xanım köks ötürüb Əmirin və Əlinin şəkillərinə baxdı.

Mən deyirəm ki, adını Məhəmmədəli qoyaq; Məhəmməd Əmirin və Əlinin xatirəsinə. Necədir?

Dedim: "Məhəmmədəli! Yaxşıdır, çox yaxşıdır, ana!"

Ağa Nasir sevincək əyilib Məhəmmədəlinin alnını öpdü. Məhəmmədəlinin gözləri açıq idi, amma ağlamırdı. Ağa Nasir onu qucağına götürüb dedi: "Gəl gedək, balam. Gəl gedək iki kişi oturaq, nə qədər yatacaqsan?"

Ağa Nasir və Mənsurə xanım gedəndən sonra salavat səsi gəldi. Az sonra isə üzərlik iyi evi bürüdü. Ayağa qalxıb şəhidlərin şəkillərinə baxmağa başladım: Şəhid Həmid Nəzəri, Əli Mirzayi, Höccət Zamani, Məhəmməd Şahbazi...

Şəkillərin üzərinə əlimi çəkdim. Əli ağa necə eşqlə bu şəkilləri divara vurmuşdu! Bir neçəsinin üzərində barmaqlarının yeri qalmışdı. Yalnız özünün və Əmirin şəkli çərçivədə idi.

Alnımı Əmirin çərçivəsinin üzərinə qoydum. Əli ağanın əllərinin ətri gəlirdi. Onu özü divara vurmuşdu. Dedim: "Oğlumuzun adı Məhəmmədəli oldu, amma mən sənin xatirənlə onu Əli çağıracağam, Əli can!"

Bu fikirlə kövrəldim. Bütün şəkillərdən Əli ağanın əllərinin ətri gəlirdi. Ümumiyyətlə, bütün otaq Əli ağanın ətrinə boyanmışdı. Nə qədər çalışmışam ki, o ağ isti əllər yadımda qalsın; həmçinin o uca boy, uzun və sarışın saqqal, mavi gözlər, alındakı qırışlar, sarışın və qarışıq saç və qaşlar.

Həmin gecə bu otaqda yatdı... Yox, yox, Hacı Sadiqin evində idik. Halı yaxşı deyildi, gecə saat üçün yarısında getməli idi.

Mənə dedi: "Firiştə, yatsam, məni oyadarsanmı?"

Dedim ki, bəli. Kaş onu oyatmazdım! Kaş özüm də yataydım və ikimiz də yuxuya qalaydıq! Ürəyimdə hiss edirdim ki, bu dəfə getsə, qayıtmayacaq. Haradan bilirdim? Bir səs daim qulağımda təkrarlayırdı: “Firiştə, ona yaxşı bax, doyunca bax. Bu üz, bu saç, bu qaşlar və bu əzəmət bir ömür yadında qalmalıdır. Otaqda yol yeriyəndə gurultu qoparan bu ayaqlar da”. Adəti belə idi, dabanla yeriyirdi.

Əli ağa həmişə tələsirdi, getməyə can atırdı. O mavi gözlər heç vaxt düz-əməlli yatmırdı. Sanki həmişə bir gözü oyaq idi. Lakin o gecə necə dərin yuxuya getdi! Yuxuda dərin nəfəslər alırdı. Firiştə, onu nə üçün oyatdın? Nə üçün özün də yatmadın? Axı sən dayanmadan qulağında vızıldayan səsi eşidirdin: "Sən onu son dəfə görürsən. Bu, son yolasalmandır. Bu, sonuncu görüşdür. Bu, sonuncu ayrılıqdır..."

Sən yatandan sonra mən dəhlizə çıxdım. Nə üçün? Nə üçün dayanıb doyunca baxmadım? Məgər bilmirdim ki, görüşümüz qiyamətə qalacaq?!

Anam çağırdı.

– Firiştə, Firiştə can, şam yeməyini gətirim, yoxsa özün gəlirsən?

Tez gözlərimi sildim. Əli ağanın şəklinin çərçivəsinin şüşəsində özümə baxdım. Gözlərim və burnumun ucu qızarmışdı. Yeməyə iştahım olmasa da, qonaq otağına getdim. Yerə böyük süfrə sərmişdilər, özgə yox idi, hamısı özümüzünkülər idi: Məryəm, yoldaşı və qızı, Hacı Sadiq, xanımı və uşaqları, ağa, Mənsurə xanım, Mənsurə xanımın ata-anası Hacı baba və Xanımcan və xaricdə yaşayan qardaşı Məhəmməd dayı. O, bir neçə il idi ki, ailəsini orada qoyub İrana dönmüşdü və ata-anası ilə yaşayırdı. Ürəyim darıxdı. Necə xoşbəxt ailəmiz vardı! Əgər Əmir və Əli də olsaydılar, indi nə olardı! Səs-küyləri, zarafat və gülüşləri evi bürüyərdi. Nə üçün birdən-birə belə olduq? Necə lal, kor və ruhsuz qonaqlıq idi! Mənsurə xanım xəstə idi, axşamüstü yenidən böyrək ağrısı tutmuşdu və Hacı Sadiq onu həkimə aparmışdı. Hamı səssiz-səmirsiz süfrənin başına yığışmışdı. Ağa can hələ ruhiyyəli idi. O, dedi: "Oğlum bizi öldürdü. Firiştə xanım, bu uşaq niyə ağlamır?"

Nəfisə dedi: "Firiştə can, ağlamaq yerinə üzü qızarır".

Şam yeməyinə qiymə-plov bişirmişdilər. Məryəm əlində məcməyi yanımdan keçdi. Oman limonunun ətri burnuma doldu.

Mənsurə xanımın yanında oturub dedim: "Halınız necədir? Doktor nə dedi?"

Mənsurə xanımın rəngi qaçmışdı, gözlərinin altında çökək əmələ gəlmişdi. O, dedi: "Böyrəklərimin daşı böyüyüb. Doktor deyir ki, əməliyyat olunmalısan".

Kədərlə baxıb soruşdu: "Əsəbiləşməmək olur?!"

Məhəmmədəli hələ ağa Nasirin qucağında idi. Ağa Nasir dedi: "Gəlin, al, bu da oğlun. Bu necə uşaqdır! Ona şillə vurdum, çimdiklərim, dişlədim, amma ağlamadı ki ağlamadı!"

Uşağa ürəyim yandı. Dedim: "Ağa!"

Mənsurə Xanımcansız halda dedi: "A Nasir, Əlinin torpaqları qədər yaşasın! Əliyə çəkib, o da belə idi: xəstələnirdi, ağrı çəkirdi, amma səsi çıxmırdı".

Ağa Nasir güldü.

– Körpəliyi nə qədər sakit və səssiz oldusa da, böyüyəndən sonra xəcalətindən çıxdı... Divara dırmaşırdı!

Mənsurə xanım çətinliklə danışırdı.

– Kim?! Mənim uşağım?! Yadında deyil, şəhadətindən öncə anasıölmüş qrip tutmuşdu, amma xəstə olduğunu demirdi?! Biz onun rəngindən başa düşdük.

Hadisəni xatırlayan ağa Nasir dodaqaltı dedi: "Üzün rəngi içəridəki sirri xəbər verir, doğru deyirsən. Döyüş zonasından gəlmişdi, halı çox pis idi, amma bilindirmirdi. Dedim ki, sənə nə olub? Dedi ki, heç bir şey. Soruşdum ki, soyuqlamısan? Dedi ki, deyəsən. Dedim ki, doktora gedək? Dedi ki, Firiştə mənə dərman verir. Gedib soyuducudan ona asetaminofen gətirdim, içdi. Hacı Sadiq zorla onu həkimə apardı. Orada iynə vurmuşdular. Evə gəldi, yatağını saldıq. Yorğanın altına girib gecəyə qədər yatdı. Gecənin yarısı oyanıb mətbəxə keçdi. Arxasınca gedib soruşdum ki, halın pisdir? Dedi ki, yox, acam.

Mənsurə xanım dedi: "Səs-küylərinə oyanıb gördüm ki, anasıölmüş Əli gecənin yarısı mətbəxin yerində oturub qayğanaq yeyir. Gecə yarısı yeyib deyirdi ki, çox dadlıdır. Sonra öyrəndik ki, bir neçə gün imiş nahar və şam yemirmiş”.

Atam dedi: "Doğru deyirsiniz, Əli ağa çox güclü idi. Dostları deyirlər ki, Həftbarda çox ağır yaralandı, amma heç kim bir dəfə ufultusunu eşitmədi. Atam mənə baxıb dedi: "Yadındadır, nikah mərasimindən iki-üç gün sonra şam yeməyinə dəvət etmişdik. Həmin gün axşamçağı kunq-fu idmanı zamanı ayağı çıxmışdı. Görürdüm ki, Əli ağa süfrədə narahat oturub, ayağını oyan-buyana çevirir, üzü qızarıb və danışmır. Başa düşmədim".

Anam başını yelləyib dedi: "Ötən il yayda Firiştənin ad günündə tort bişirmək istəyirdim. Firiştə qoymadı, dedi ki, heç kimin əziyyətə düşməsini istəmirəm. Mən də razılaşdım. Hacı ağa doğru deyir; şam yeməyində gördüm ki, hey yerini dəyişir. Üzü qızarmışdı, bir tərəfdə büzüşüb oturmuşdu. Dedim yəqin utanır".

Anam dedi: "Firiştə, sənə plov çəkim, yoxsa quymaq?"

Məni yenidən ağlamaq tutmuşdu. Otağa girib doyunca ağlamaq istəyirdim. Qəhər içində dedim: "Plov, amma çox az".
***
Əli ağanın qırx mərasimi 04.01.1988 tarixində Həmədanın Mehdiyyə məscidində keçirildi.

Mən evdə qaldım. Qonşuların bir neçəsi də mənimlə qaldı. Mərasim səhər saat doqquzdan on ikinin yarısına qədər idi, amma saat biri ötmüşdü və hələ heç kim qayıtmamışdı. Deyilənə görə, bütün Həmədan vilayətində Əli ağanın qırxı üçün 60-70 mərasim keçirilmişdi. Bununla yanaşı, Mehdiyyə məscidinə müxtəlif rayon və kəndlərdən çoxlu adam gəlmişdi. Mərasimin əvvəlindən sonuna qədər içəridə adam əlindən yer olmayıb. Nahara çoxlu qonağımız var idi. Hacı Sadiq əvvəldən xörək sifariş vermişdi.

Məsciddə dost və qohumlar mənim halımı soruşmuş, xəbəri olmayanlar da Məhəmmədəlinin dünyaya gəldiyini öyrənmişdilər. Axşamüstü qohum və dost qadınlar mənə baş çəkməyə gəldilər.

Çoxları Məhəmmədəliyə və mənə hədiyyə də gətirmişdilər; ədyaldan tutmuş paltara, uşaq dəstinə, oyuncaqlara, maşın və təyyarəyə qədər. Yaxın qohumlarımın bir neçəsi mənə parça, köynək və rəngli şal gətirib mehribancasına tövsiyə edirdilər ki, qara paltarları çıxarıb matəmə son qoyum. Bir neçəsi də israrla xahiş edirdilər ki, gözəllik salonundan vaxt alsınlar. Qonaqların arasında mənimlə həmyaşıd olan bir xanım vardı. Ağ üzü, qəhvəyi qaşları və rəngli gözləri vardı. Orada olduğu bütün müddət ərzində yanımda oturub qayğıma qalırdı. Nə qədər fikirləşdimsə, tanımadım. Dedim ki, yəqin Əli ağanın döyüş yoldaşlarından birinin həyat yoldaşıdır. Axırda özü dillənib dedi: "Xanım Pənahi, məni tanımırsan?"

Dedim: "Təəssüf ki, yox. Nə qədər fikirləşirəm, xatırlaya bilmirəm".

O, dedi: "Buna haqqınız var. Sizi isə hamı tanıyır. Siz Əli ağa Çitsazianın həyat yoldaşısınız. Həmədanda Şəhid Çitsazianı tanımayan varmı?!"

Yavaşca dedim: "Lütf edirsiniz. Sağ olun".

O, dedi: "Biz ötən il bayramdan sonra sizinlə birgə Mehdiyyə məscidində atıcılıq təlimi keçirdik, yadınızdadır? Sizin diqqətiniz bizdə deyildi, amma biz xanımların hamısı göz-qaşla sizi bir-birimizə göstərirdik. Nikah əqdiniz yenicə oxunmuşdu. Xanımlar gizli işarələrlə bir-birlərinə deyirdilər: "Bu ucaboy xanım Əli ağa Çitsazianın həyat yoldaşıdır". Düşünürdüm ki, siz komandirin həyat yoldaşı olduğunuza görə atıcılığınız da hamımızdan yaxşı olmalıdır".

O, gülüb sözünə davam etdi: "Lakin siz bütün güllələri boşa atdınız".

Məni gülmək tutdu.

Məryəm əlindəki böyük çay podnosu ilə əyilib divarboyu oturmuş qonaqlara çay verirdi. Nəfisə də əlində qənddan tutub onun arxasınca gedirdi. Həmin xanım dedi: "Xanım Pənahi, biz Mehdiyyə məscidinin Bəsic mərkəzində digər bacılarla birgə nəşriyyatda çalışırıq. Bu gün sizə əziyyət verdim ki, Əli ağadan maraqlı bir xatirə danışasınız, biz də jurnalda dərc edək".

Sonra çantasını açıb dəftər və qələm çıxardı.

Fikrə daldım. Xatirə! Əli ağadan xatirə! O anda yadıma heç nə düşmədi. Dedim: "Mən Əli ağa ilə döyüşdə olmamışam. Onun özünəməxsus xarakteri vardı, cəbhədə baş verənləri evdə danışmazdı".

Qadın təəccüblə soruşdu: "Yəni əməliyyatlar barədə, şəhid dostları və yaralanması haqda sizə heç nə danışmırdı?"

– Xeyr, heç nə. Mən bəzi hadisələri ətrafdakılardan, dostlarından eşidirdim. Xüsusən özü haqda heç nə deməzdi.

Qadın eləcə təəccüblə mənə baxırdı. O, soruşdu: "Üzr istəyirəm, siz nə vaxt ailə qurdunuz?"

– 1986-cı ilin martında.

Qadın hər iki əlinin barmaqları ilə sayandan sonra dedi: "Siz təxminən bir il səkkiz ay bir yerdə yaşamısınız, eləmi?"

– Bəli, təxminən.

– Bu müddətdən onunla mütləq xatirəniz vardır. Deyə bilərsiniz? Maraqlı bir xatirə olsun.

Fikrə getdim. Hansı xatirəni danışaydım?! Dezfulda yaşadığımız günlərdən, Məşhədə və Quma səfərdən, toydan, yoxsa Sasan xəstəxanasından?! Ondan soruşdum ki, bağışlayın, bu müsahibədə məqsədiniz nədir?

– Düşünürük ki, xalq komandirlərinin necə insan olduqlarını bilmək istəyir; xüsusən şəxsi həyatlarında, ailədə.

Gülümsəyib dedim: "Məncə, xalq Əli ağanı məndən və ailəsindən yaxşı tanıyır. Əli ağa öz cəsarəti, imama sevgisi və onun çıxışlarına həssaslığı ilə məşhurdur. O, bütün çıxışlarında deyirdi ki, imamın sözünün yerdə qalmasına imkan verməyin. Həm də istiqanlı və ictimai bir adam idi".

Qadın məyus halda mənə baxdı, qələmi dəftərin arasına qoyub onu bağladı və soruşdu: "Yəni demək istəyirsiniz ki, heç bir xatirəniz yoxdur?"

Əli ağadan çoxlu xatirələrim vardır; elçilik günündən vida anına qədər. Təsadüfən, hamısını təqvimdə qeyd etmişdim. Həyatımın bəzi hadisələrini yazmağı çox sevirdim. Tam yazmağa imkan olmayanda mühüm hadisələri bir sözlə və ya qısa izahla olsa belə, qeyd edirdim. Çox şeyi yadigar saxlayırdım. Bütün məktublarını saxlamışam. Mənə verdiyi hər şeyi – Kərbəla türbətindən möhrü, canamazı, təsbehi, İmam Xomeynidən təbərrük olan parça tikəsini, namaz qılanda qulaqlarının arxasına vurduğu kiçik ətir şüşəsini və s. Lakin düşünürdüm ki, mənim xüsusi həyatımın xatirələri xalqın nə işinə yarayar?!

Qadın sakit durduğumu görüb yenidən soruşdu: "Xatirəniz yoxdur?"

Təbəssümlə dedim: "Bağışlayın, bu şəraitdə yadımda deyil".

Daha israr etmədi, dəftər-qələmini çantasına qoydu, çayını və şirniyyatını yeyib məndən söz aldı ki, başqa vaxt müsahibə üçün gəlsin. Və sağollaşıb getdi.

Gecə qonaqlar gedəndən sonra yenidən kiçik heyətlə bir yerə toplaşdıq.

Mənsurə xanımın halı yaxşı deyildi. Bir tərəfdən də çamadanını yığıb səhər tezdən yoldaşı ilə Tehrana getməyə hazırlaşan Məryəm üçün darıxırdı. Ağa Nasir və digərləri sakit və kədərli halda bir tərəfdə oturmuşdular. Anam Məhəmmədəli ilə məşğul idi. O, dedi: "Firiştə, sən də əşyalarını topla, sabah bizimlə gedək. Atan təkdir, uşaqlar da məktəbə gedirlər. Bilmirəm bu bir neçə gündə nə ediblər".

Anam Məhəmmədəlini yatağına qoydu. Uşaq ətri evə dolmuşdu; süd, pudra və uşaq sabununun ətri. Qalxıb özümün və Məhəmmədəlinin paltarlarını qatlayıb çamadana yığdım; parçalar, süd butulkası və termos. Hamısını bir yerə yığdım ki, səhər gedəndə yadımdan çıxmasın. Məhəmmədəli oyaq idi. Hələ üzü qırmızı idi, amma şişi çəkilmişdi və arıq görünürdü. Boz gözlərini qırpmadan tavana baxırdı.

Gözüm Əli ağanın kədərli baxan şəklinə düşdü. Dedim: "Əli can, niyə narahatsan? Qadının etibarı ərinə görədir. Burada olmadığına görə mən də özümü yaxşı hiss etmirəm. Düşünürəm ki, bəlkə artıq yükəm".

Mən gedirdim, bəlkə də bu tezliyə qayıtmayacaqdım. Xatirə dolu o otaqdan gedirdim. Əli ağa hər dəfə cəbhədən gələndə bu otaq bizimki olurdu. Bu otaq onun ətrini yayırdı, şkaflardan onun paltarları asılmışdı, kitabxanasında Əli ağanın kitabları, əlyazmaları, hədsiz dərəcədə sevdiyi albomları vardı. Düşündüm ki, çərçivədəki şəklini də aparsam, yaxşı olar. Çərçivəni götürmək üçün ayağa qalxdım, amma əlim onda qıfıllanıb qaldı. Nə edirdimsə, ondan ayrılmırdı. Arxamda ağa Nasirin səsini eşitdim.

– Firiştə xanım, nə edirsən?

Əlim şəkildən ayrıldı.

– Ağa can, sabah anamgilə getmək istəyirəm. Sizin icazənizlə Əli ağanın şəklini də aparacağam.

Ağa Nasir təəccüblə soruşdu: "Getmək istəyirsən?!"

Sonra başını qapıya çevirib dedi: "Mənsurə! Mənsurə xanım, gəl gör Firiştə xanım nə deyir, getmək istəyir?"

Az sonra Mənsurə xanım, anam, Hacı baba, Xanımcan da gəldilər. Mənsurə xanım toplanmış əşyaları görüb dözmədi və ağlamağa başladı. Nə edəcəyimi bilmirdim. Mən də ağlamağa başladım. Ağa Nasir kövrəlmişdi. Məryəm də gəldi. O, Mənsurə xanımı görüb təəccüblə soruşdu: "Ana, nə olub?"

Mənsurə xanım elə ağlayırdı ki, daşı da ağladardı. Məryəm onu qucaqladı. Sakitləşdirmək yerinə hamı ona qoşulub ağlamağa başladı. Elə ab-hava yaranmışdı ki, otağa girib o səhnəni görən hər kəs ağlayırdı. Bilirdim ki, bu bir neçə gündə və mərasimdə hamı özünü saxlayıb, ağlamağının qarşısını alıb ki, düşmən sevinməsin və münafiqlərin əlinə bəhanə keçməsin.

Ağlamayan yeganə şəxs ağa Nasir idi.

O, dedi: "Əli ilə Əmirin ruhları indi buradadır. Onların ruhlarının şadlığı üçün salavat deyin!"

Hamı salavat dedi. Məhəmməd dayı Məhəmmədəlinin yanında oturub onunla oynayırdı. Ağa Nasir yenidən dedi: "Mən əminəm ki, Əli ağa ilə Əmirin ruhları bizim hərəkətlərimizə baxırlar. Ona görə də ağlamayın!" Ağa Nasir bu cümlələri deyəndə səsi titrəyirdi; bir toxunuşa bənd olan çatlaq şüşə kimi idi.

Mənsurə xanım, Məryəm və anam sakitləşdilər. Ağa Nasir üzünü mənə tutub dedi: "İndi Firiştə xanım, de görək nə olub? Bizdən yorulmusan? Kimsə nəsə deyib? Nədənsə incimisən?"

Dərhal dedim: "Xeyr, ağa, Allah haqqı, nə inciməsi?! Nə narahatlığı?!"

Mənsurə xanım yenə ağlamağa başladı.

– Bəs nə üçün getmək istəyirsən?

Dedim: “Axı bəs qədər əziyyət vermişəm”.

Anama baxdım.

– Anam da evlərinə getmək istəyir, atam və bacım təkdirlər.

Mənsurə xanım Məhəmmədəlini qucağına götürüb sinəsinə yapışdırdı və kədərlə dedi: "Qəşəng nəvəmi hara aparmaq istəyirsən?! Əmir can, başına dönüm! Əli can, sənə qurban olum! Əmir can! Əli can! Hara getmək istəyirsiniz?!"

Ağa Nasirin səsi titrəyirdi. O, dedi: "Yox, qızım! Belə danışma. Bu sözlər özgələr üçündür. Sən öz qızımızsan, Məhəmmədəli öz uşağımızdır. Əziyyət nədir?! Bura sənin öz evindir!" O, əllərini göyə qaldırıb dedi: "İlahi, şükür! İlahi, şükür! Hər iki oğlum şəhid oldusa, deməli, ləyaqətləri varmış və Sən onları qəbul etmisən. İlahi, Sənə şükür olsun ki, uşaqlarım başımızı aşağı salmadılar. İlahi, Sənə şükür olsun ki, uşaqlarım mənə başucalığı gətirdilər, fəxrim oldular. İlahi, Sənə min şükür olsun ki, yaxşı verdin, Sənə yüz min şükür olsun ki, yaxşı aldın!"

Bir az sonra ağa Nasir ab-havanı dəyişmək məqsədi ilə zarafata başlayıb dedi: "Bilirsən nə var, götür bu uşağını apar. O qədər dinmədi, ağlamadı ki, daha öldük. Bunu çimdikləməkdən dırnaqlarım qaraldı. Uşaq idi keçmiş uşaqlar. Elə ağlayırdılar ki, səsləri yeddi ev o tərəfə gedirdi".

Ağa Nasirin sözlərindən və Mənsurə xanımın ağlamasından sonra qalası oldum. Hərçənd, o otaqdan ayrılmaq mənə də çətin idi. Hər gün gözləyirdim ki, tez gecə olsun və Məhəmmədəli ilə mən Əli ağanın otağında yataq. O otaq başqa cür idi. Mən o otaqda Əli ağanı hiss edirdim, səhərə qədər yuxuda onu görürdüm.

Məhəmmədəli ikiaylıq oldu. Bəzən qonaq kimi bir neçə günlüyə Hacı Sadiqgilə, bəzən də anamgilə gedirdik. Lakin əsas evimiz ağa Nasirin evi idi.

Mənsurə xanımın halı yaxşı deyildi. Böyrəklərindəki daş böyümüş və orqanizmi sıradan çıxmışdı. Ağa Nasir Mənsurə xanımı müalicə etdirmək üçün bir müddət Tehranda qalmaq qərarına gəldi. Buna görə də, iki aydan sonra mən və Məhəmmədəli bir neçə çamadanla anamgilə yola düşdük. Elə orada da qərara gəldik ki, qayıdandan sonra həftənin əvvəllərini anamgildə qalaq, sonlarını ağa Nasirgildə.

Anamgildə vəziyyətim dəyişdi. Təkliyim çoxalmışdı. Atam hər səhər işə gedirdi. O, bərbər idi. O zamanlar Həmədanın Şəriəti dördyolunda onun məşhur salonu və çoxlu müştəriləri vardı. Anam hər səhər və axşamüstü qadınların təmənnasız olaraq, Allah rizasına döyüşçülərə paltar tikdikləri dərzi sexinə gedirdi. Sex Baba Tahir prospektində Mirzə Davud məscidinin yanındakı dükanda idi. Bacılarımın hər ikisi şagird idilər və məktəbə gedirdilər. Buna görə də, hər səhər ev boşalırdı, mən və Məhəmmədəli tək qalırdıq. Məhəmmədəli sakit uşaq idi və məni incitmirdi.

Həmin günlər çətin dövrlərim idi; təklik, özünəqapanma və depressiya. O dövr daha çox xatirə yazmaqla və yazdığım xatirələri təkrarlamaqla keçirdi.

Məni təklikdən çıxarmağa çalışan yeganə şəxs anam idi. Çox vaxt sexə baş çəkib işləri yoluna qoyur və tez qayıdırdı. Bəzən günortadan sonrakı növbəsini tətil edirdi. Bəzən rövzə məclisi verirdi, bəzən də məni rövzəyə aparırdı. Hərdən atamı evdə otuzdurub Məhəmmədəlini ona tapşırırdı. Elə vaxt olurdu ki, hətta yarım saatlıq birgə küçəyə çıxırdıq, mənə nəsə alırdı, bazarda gəzişib qayıdırdıq. Həftəsonları adətən, Mənsurə xanımgildə olurdum. Təklik və darıxmaq həyatımın ən ağır hissəsi idi. Gündüzlər bir dostumun gəlməsinə ümidlə gözümü qapıya dikirdim. Nadir hallarda kimsə gəlirdi; hərə öz işində-gücündə idi. Əli ağa şəhid olandan sonra sanki mən də yaddaşlardan silinmişdim.

Həmin günlərdə çoxlu çətinliklə çəkdim; deyiləsi deyil. Əgər imama və inqilaba sevgi, məqsəd, prinsip və etiqadlarıma sədaqət olmasaydı, bəlkə də heç vaxt dözə bilməzdim. Mən həyatın çətin mərhələsinə qədəm qoymuşdum, daha böyük və daha ağır qərarlar verməli idim. Əli ağa məqsəd və amalları uğrunda getmişdi, mən də məqsəd və amallarımı kəşf etmək üçün qalmışdım.

Bir ildən sonra müharibə bitdi, əsgər və zabitlər döyüş zonalarından şəhərlərə qayıtdılar, öz adi həyatları ilə məşğul oldular və yavaş-yavaş çox şey dəyişdi.

Anamın həvəsləndirməsindən sonra 1988-ci ildə Təhzib peşə liseyinə adımı yazdırdım və bağça müəlliməsi ixtisasında üçüncü dəfə ikinci kurs təhsilinə başladım. Əli ağadan ayrıldığım ilk illər bəlkə də həyatımın ən çətin illəri idi, amma təqvimə yazdığım xatirələrlə qəribə şəkildə onunla yaşayırdım və onu yanımda hiss edirdim. O təqvim indi də durur və ona baxanda elçilik günündən şəhadət anına qədər və ondan sonrakı bütün xatirələrim gözlərim önündə canlanır.






Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə