Kafedrasi



Yüklə 0,6 Mb.

səhifə14/25
tarix10.11.2017
ölçüsü0,6 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   25

46 

 

Kartof  tullantılarından  zülal  alınması  isə  daha  perspektivdir.  Çünki  bu 



xammalın  zülalı  yüksək  bioloji  dəyərliyə  malikdir,  baxmayaraq  ki,  kartofda  2%-ə 

qədər zülal olur. Kartofdan zülal istehsalı Hollandiyada təşkil olunmuşdur. 

Bütün  bunlarla  yanaşı,  cecə  və  cmıxdan  bitki  yağları  aldıqdan  sonra  zülal 

alınması  bitki  toxumlarını  daha  maraqlı  etmişdir.  Pambıq  çiyidi,  kətan  toxumu, 

günəbaxan,  araxis  və  s.  bu  qəbildəndir.  Onlardan  alınan  zülalların  çatışmayan 

cəhəti zəif funksional xassəyə malik olmalarıdır ki, bunun üçün də müxtəlif üsullar 

axtarılır.  

ABŞ-da, Özbəkistanda yağsızlaşdırılmış pambıq çiyidini, konsentratı və zülal 

izolyatı  çoxdan  istehsal  edilsə  də,  onların  tərkibindən  qossipol  deyilən  zəhərli 

birləşmənin kənar edilməsi problem məsələlərdən biridir. 

ABŞ-da  pambıq  yağı  istehsalı  dünya  üzrə  26%,  Rusiyada  21%,  Hindistanda 

araxis yağı 37%, Rusiyada günəbaxan yağı isə 6,6%-dən çoxdur. 

Hazırda ABŞ-da qossipol piqmenti olmayan pambıq sortu yaradılmışdır. 

Günəbaxan  toxumundan  alınan  zülallar  yüksək  aminturşu  tərkibinə  görə 

qiymətli sayılır və yaxşı funksional xassələrə malikdir. 

Noxud,  lobya,  at  paxlası,  mərcimək  paxlası,  acı  paxla  (lüpin)  zülal  istehsalı 

üçün  artıq  dünya  istehsalına  daxil  olmuşdur.  Onların  zülalları  tərkibində 

tarazlaşdırılmış miqdarda aminturşulara malikdir. 

Bütün  bunlardan  əlavə  bitkilərin  yaşıl  yarpağı  və  yaşıl  kütləsi,  xüsusilə 

yoncadan  zülal  əldə  edilməsi  çoxdan  araşdırılır.  Yonca  zülalının  bioloji  dəyərliyi 

(KEB)  əmsalı  2,2-dir.  Yaşıl  bitkilərdə  zülallar  çıxarılmaq  üçün  çox  münasib 

formada  toplanmışdır.  Onları  xırdalayıb  şirə  çıxarılmaqla  və  bu  şirədə  turşulaş-

dırmaqla  yaxud  qızdırmaqla  ondan  zülalları  çökdürürlər.  Texnoloji  çətinliklər 

həmin zülalın miqdarca az olması və tərkibində çoxlu miqdar sellüloza, piqmentlər 

və digər qarışıqların olmasıdır. Yoncadan zülal konsentratı alınması üçün zavodlar 

ilk  dəfə  ABŞ-da  yaradılmışdır.  Bu  bitkinin  tərkibində  20%-ə  qədər  zülal,  0,5% 




47 

 

yağlar  və  mineral  qatışıqlar  olur.  Onun  çıxarı  isə  xammal  kütləsinin  1,9-2,2%-ni 



(yoncanın  kütləsinin)  təşkil  edir.  Ümumi  zülalın  8,7%-ni  və  həll  olan  zülalın 

26,1%-ni təşkil edir. 

Bunların  hamısı  üçün  əsas  şərtlər  istehsalın  ucuz  başa  gəlməsi,  zülalın 

funksional xassəsi və bioloji dəyərliyidir.  

Zülal  istehsalında  əsas  xüsusiyyətlərdən  biri  də  hər  bir  bitkiyə  xas  olan 

zülalların  izoelektrik  nöqtəsinin  öyrənilməsidir.  Bu  da  onun  hansı  pH-da 

çökdürülməsidir. 

Zülalların  funksional  xassələrinin  öyrənilməsində,  onların  emulsiya 

əmələgətirmə  xassələrinin  öyrənilməsi  xüsusilə  vacib  sayılır.  Bu  da  sistemdə 

kolloid  vəziyyətində  olan  zülalın  bitki  yağlarını  hansı  miqdarda  emulsiya  halına 

gətirmələri ilə xarakterizə edilir. 

Bunun  üçün  10-15 q zülal kimyəvi stəkana (200  ml-lik) tökülür,  üzərinə 100 

ml distillə suyu əlavə edilərək 20°C temperaturda qarışdırmaqla, üzərinə bitki yağı 

əlavə edilərək ən azı 5  ml/saniyə sürəti  ilə qarışdırmaqla  müəyyənləşdirilir. Sonra 

ayrılan yağın miqdarına görə emulsiya əmələgətirmə qabiliyyəti müəyyənləşdirilir. 

Əlbəttə,  burada  zülalın  kimyəvi  və  fiziki  xassələri  xüsusi  rol  oynayır.  Bu  da 

dissosiasiya  nəticəsində  zülal  molekullarının  özlərinə  su  birləşdirməsi  ilə  izah 

edilir. 


Təcrübədə  yoxlamaları  mərkəzdənqaçma  aparatında  aparırlar.  Bunun  üçün 

mərkəzdənqaçma  aparatında  30  ml  sınaq  şüşələrinə  4  q  zülal  məhlulu  töküb 

üzərinə 20 ml bitki yağı əlavə edirlər və qarışığı termostatda saxlayırlar (20°C-də) 

və  suspenziyanı  dövri  olaraq,  30  dəqiqə  ərzində  qarışdırırlar.  Sonra  isə  aparatda 

onu  15000  dövr/dəq.  sürətilə  fırladırlar.  Ayrılan  mayenin  miqdarına  görə  yağ 

birləşdirməklə qabiliyyətini təyin edirlər. 

Başqa təcrübələrdə quruluş yaradan zülalların su birləşdirmə qabiliyyəti təyin 

olunur. Bunun üçün zülal nümunələrini 7:5 nisbətində xüsusi qıfda hidratlaşdırırlar 




48 

 

(qıfın  aşağısı  əvvəlcə  bağlı  olur).  Sonra  isə  xüsusi  sınaq  şüşələrində  qıfla  birlikdə 



mayeni yerləşdirir və onu mərkəzdənqaçma aparatında 20 dəqiqə ərzində fırladırlar 

(800  dövr/dəq.).  Sonra  qıfı  çıxarır,  onun  içində  olan  şüşə  filtrin  üzərində  qalan 

qalığı  qurudur  (4  saat  165°C-də)  və  çəkirlər.  Ayrılan  suyun  kütləsinə  görə  zülalın 

subirləşdirmə qabiliyyətini müəyyən edirlər. 

Zülal  məhsullarının  (un,  izolyat  və  teksturatların)  keyfiyyəti  üçün  bioloji 

dəyərliyi  təyin  etdikdə  onun  aminturşu  tərkibini  müəyyən  edirlər.  Onu  aminturşu 

tərkibinə  görə  aminturşu  ...........  görə  daha  çox  hesablama  üsulu  ilə  müəyyən 

edirlər. Bu üsul zülalda çatışmayan aminturşunu meydana çıxarır. 

Zülalların  nisbi  bioloji  dəyərliyi  də  onları  qiymətləndirmək  üçün  daha 

obyektiv  sayılır.  Bu  da  çiy  zülalda  olan  miqdara  görə,  aminturşusu  miqdarına  və 

bioloji dəyərliyə görə müəyyən olunur (%-lə hesablanır). 

Adətən bitki zülallarının keyfiyyəti xammalın emala, qurutmaya, saxlanmaya 

və  isti-nəm  emala  necə  hazırlanmasından  asılı  olur.  Bu  da  cecə  və  cmıxın 

keyfiyyətinin necə olmasından xüsusilə müəyyən edir. 

Bir sıra tədqiqatçılar bitki toxumlarında zülal kompleksinin, onların yetişməsi 

dövründə  necə  formalaşmasını  da  öyrənmişlər.  Bu  da  imkan  vermişdir  ki,  həmin 

toxumları (xammalı) hansı halda emala uğratsınlar. Məsələn, müəyyən olunmuşdur 

ki,  tam  yetişmə  mərhələsində  azotlu  birləşmələr  günəbaxan  toxumunda  4-6  dəfə 

artır. Bu zaman albumin və qlyütelin fraksiyaları, demək olar ki, dəyişmir. 

Bundan  əlavə,  texnoloji  emal  rejimlərində  xammalda  olan  zülalların 

denaturasiya  səviyyəsini  də  nizamlamaq  (nəzərə  almaq)  tələb  olunur.  Çünki 

minimal  denaturasiya  zülalların  bioloji  dəyərliyinin  saxlanmasını  təmin  edirsə, 

əksinə  olduqda  bu  mənfi  əlamət  sayılır.  Burada  istilik-nəmlik  rejimlərində 

arzuolunmayan fermentlərin və zülal ingibitorlarının inaktivasiyası da tələb olunur. 

Bu  halda  melanoidin  əmələgəlmə  reaksiyalarının  qarşısının  alınması  da  vacibdir 

(qaralma, qızarma, parçalanma və s. müşahidə olunmaması üçün). 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   25


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə