Magistratura məRKƏZİ Əlyazması hüququnda



Yüklə 0,59 Mb.

səhifə20/23
tarix10.11.2017
ölçüsü0,59 Mb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   23

62 

 

və.s  nöqteyi-nəzərindən  Azərbaycan  Respublikası  dünya  ölkələri  arasında  xüsusi 



yer tutur. 

Buna görə də, Respublikamızda ekoloji problemlərin həlli onun ümumi nəzəri 

metodoloji  əsaslarını  və  istiqamətlərini  öyrənməklə  bərabər,  bir  sahədə  bu 

problemin 

yaranması 

səbəbləri, 

onun 

aradan 


qaldırılması 

yollarının 

müəyyənləşdirilməsi,  bu  istiqamətdə  konkret  tədbirlər  işlənib  hazırlanması  və 

həyata keçirilməsi nəzəri və praktik baxımından aktual əhəmiyyət kəsb edir. 

Ətraf  mühitin  çirklənməsinin  qarşısını  almaq  üçün  çəkilən  xərclər  3  qrupa 

bölünür: 

1) 

Ətraf  mühitin  çirklənməsinin  tələb  olunan  səviyyəyə  qədər  aşağı 



salınması üçün lazım olan xərclər; 

2) 


Ətraf  mühitə  daxil  olan  tullantılar  nəticəsində  yaranan  neqativ  sosial 

çatışmazlıqların konsepsiyası üçün tələb olunan xərclər; 

3) 

Çıxan  qazlarla  və  çirklənmiş  sularla  birlikdə  itən  məhsul  və 



xammalların ödənməsi üçün tələb olunan xərclər. 

Ətraf  mühitin  mühafizə  fəaliyyətinin  əsas  problemlərindən  biri  müxtəlif  neft 

emalı  müəssisələrindən  olan  çirkləndirmənin  azaldılması  üsullarının  müəyyən 

edilməsidir. 

Digər  yanaşma  çirklənmənin  azaldılması  üsulunun  ayrı-ayrı  maddələrin 

atılmasının  azaldılması  kombinasiyasına  əsaslanır  ki,  bu  havanın  keyfiyyətinin 

normallaşdırılmasını  minium  xərclərlə  təmin  edir.  Belə  yanaşma  onunla  izah 

olunur  ki,  çirkləndirici  mənbə  tullantılarının  azaldılması  vahidinə  çəkilən  xərclər 

bütün  mənbələr  üçün  eyni  olmur.  Burada  hər  bir  çirkləndirici  mənbə  tullantıların 

ölçülərini  və  hər  hansı  mənbənin  çirkləndirmə  parametrləri  ilə  onların  havada 

yayılması  modelini  bilmək  lazımdır.  Bu  modelin  tərtib  olunması  üçün  verilənlər 

bazası  müxtəlif  tullantıların  azaldılmasına  çəkilən  xərclər  haqqında  qiymətlər 

şəklində  məlumatlıdır.  Belə  ki,  kükürd  qazı,  karbohidrogen,  dəm  qazı,  azot 

oksidləri və.s güclü çirkləndirici maddələrdir. 

İqtisadi  qiymətləndirmə  dedikdə  maliyyə,  əmək  və  material  məsrəflərinin 

həcmi  nəzərdə  tutulur.  Ətraf  mühitin  təmizlənməsi  və  əhalinin  əlverişli  şəraitdə 




63 

 

yaşaması  üçün  müntəzəm  qaydada  məsrəflər  sərf  edilir.  İqtisadi  qiymətləndirmə 



həm  dəyər,  həm  də  qeyri-dəyər  formasında  aparıla  bilər.  İctimai  mənafe 

baxımından dəyər göstəricisinə üstünlük verilir. Qeyri-dəyər göstəricilərindən fərdi 

məsrəflərin həlli zamanı istifadə olunur. 

Neft  emalı  müəssisələrinin  ƏMM-ə  göstərdiyi  təsirin  iqtisadi  nəticələrini 

xarakterizə edən göstəricilər belədir. 

 

 



 

burada, 


  –  nəticələrin  qiymətləndirilməsi; 

  –  zərərin  qatılığı;  M- 

mühafizə arası məsrəflər; 

 

– istehsal sferasında yaranan əlavə gəlir.  



Bu formula bütünlükdə milli iqtisadiyyat üzrə bu və ya digər təbiəti mühafizə 

tədbirlərinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədə olan xərc və gəlir balansını tam dolğun 

əks etdirir. 

Burada  zərərin  qalığı  (Z

q

)  təkcə  iqtisadi  sahə  deyil,  həm  də  sosial  sferada 



yaranan  zərəri  xarakterizə  edir.  Ona  görə  də  bu  göstərici  sosial-iqtisadi  göstərici 

hesab olunur. 

Təbiəti  mühafizə  tədbirləri  məsrəflərinin  praqnozlaşdırıldığı  zaman  bu 

tədbirlərin üç əsas istiqaməti:  

-  çirklənmənin ləğvi 

-  çirklənmənin neytallaşdırılması 

-  zərərin kompensasiyası  

nəzərdə 


keçirilməlidir. 

Həmin 


məsələlərin 

müxtəlif 

istiqamətində 

bölüşdürülməsi isə çirklənmənin ləğv edilməsi (Ç

l

) və iqtisadi



 

zərər (İ


Z

) məsrəfləri 

arasındakı qarşılıqlı əlaqə və asılılıq mütləq nəzərə alınmalıdır. 

  Çünki,  bir  tərəfdən  çirklənmənin  ləğv  edilməsi  ilə  əlaqədar  olan  iqtisadi 

zərər  azalırsa,  digər  tərəfdən  bu  məqsəd  üçün  külli  miqdarda  əmək  və  maliyyə 

vəsaitinin  maya  dəyərini  artırır.  Ona  görə  də  Ç

l

  və  İ


məsrəfləri  arasında  optimal 

nisbətin  yaradılması  zərurəti  meydana  çıxır.  İqtisadi  nöqteyi-nəzərdən  buna  Ç

l



Z

 

şəraitində nail olmaq olar (Şəkil 11). Buna A



1

 mühitinin keyfiyyəti uyğun gəlir. 

 

 



64 

 

 



 

 

Şəkil  11.  Çirklənmənin  ləğvi,  iqtisadi  zərər  və  mühitin  keyfiyyətinə  sərf 

edilən məsrəflər arasında qarşılıqlı əlaqə 

 

Burada  iqtisadi  optimum  müvəqqəti  haldır.  Məhsuldar  qüvvələrin  inkişaf 



səviyyəsini  müəyyən  edən  zaman  üstünlük  sosial  optimuma  verilmişdir.  Çünki,  o 

əmək  şəraitinin  və  adamların  istirahəti  ətraf  mühitdə  tarazlığın  saxlanılması  üçün 

daha əlverişli şəraiti təmin edir. 

Ətraf mühitin çirklənməsindən dəyən zərər xalq təsərrüfatına dəyən zərərlərin 

kompensasiyasını  və  qalan  zərərləri  ifadə  edir.  Qalan  zərər  iqtisadi  zərərin  bir 

hissəsi  olub  ətraf  mühitin  çirklənməsindən  əmələ  gələn  zərərlərin  kompensasiya 

edilməsi tədbirlərinin həyata keçirilməsindən sonra yaranan zərərlərdir. 

Onu  da  qeyd  etmək  lazımdır  ki,  çirklənmənin  ləğvi  və  neytrallaşdırılması 

tədbirlərinə  çəkilən  xərc  iqtisadi  zərərə  aid  edilmir.  Çünki,  bu  tədbirlər  onun 

özünün  azalmasına  gətirib  çıxardır.  Bir  qayda  olaraq  əvvəlcədən  hesablanmış 

zərərlər real surətdə mövcud olan zərərlədən az olur. Mövcud real zərərin 30-40%-

i aşağıdakı səbəblər üzündən nəzərə alına bilmir. 

Zəruri  informasiyaların  toplanması  və  işlənməsi  üzrə  kifayət  dərəcədə 

sisteminin olmaması. Bugünki iqtisadi bilik səviyyəsi imkan vermir ki, ətraf mühiti 

dəyər formasında müəyyənləşdirək. 



: application -> uploads -> 2016
2016 -> Ali məktəb psixologiyası
2016 -> Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti Magistratura Mərkəzi Hacıyev Tural Eldar oğlu
2016 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2016 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2016 -> Magistratura məRKƏZİ
2016 -> İxtisas: 5301. 01 Daxili fiskal siyasət və dövlət maliyyəsi İqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiya
2016 -> Bilet 1 Davranış iqtisadiyyatı Süni intellektin yaranmasının başlanğıc mərhələsi İnformasiya, verilən, məlumat, bilik Verilənlər bazasının modelləri Bioloji neyron İqtisadi informasiyanın layihələndirmə mərhələləri Genetik alqoritmlər Bilet
2016 -> Dərs vəsaiti kimi tövsiyyə edilmişdir. B a k I 1


Dostları ilə paylaş:
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   23


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə