Psixologiya 1



Yüklə 4,67 Mb.

səhifə40/197
tarix20.09.2017
ölçüsü4,67 Mb.
1   ...   36   37   38   39   40   41   42   43   ...   197

 

 

 



120 

 

Təsadüfi deyildir ki, beynəlxalq əlaqələrin inkiĢafı müx-



təlif  dillərə  malik    olan  insanların  ünsiyyətində,  informasiya 

mübadiləsində  çətinliklər  yaradır.  Bu  cür  çətinliyi  aradan 

qaldırmaq üçün müxtəlif  ölkələrdən olan insanların baĢa düĢə 

biləcəyi  simvollardan  istifadə  edilir.  Bu  məqsədlə  o  qədər  də 

çətin  olmayan  görmə  simvolları  dünya  miqyasında  geniĢ 

yayılmıĢdır. Bu cür simvollara aeroportlarda, avtotraslarda da-

ha çox rast gəlmək olur. Həmin simvolların köməyi ilə insanlar 

dayanacaqlar,  yeməkxanalar,  yanacaq  və  təmir  yerləri  və  s. 

barədə məlumat əldə edirlər.  

Qeyri  –  verbal  ünsiyyət  vasitəsi  kimi  geniĢ  yayılmıĢ 

vasitələrə üzün  və bədənin ifadəli hərəkətlərini  xüsusilə qeyd 

etmək  lazım  gəlir.  Üzün  ifadəli  hərəkətlərindən  (mimikadan), 

jestlərdən  istifadə  etməklə  insanlar  bir  –  birinə  razılıq  və 

narazılıqlarını,  sevinc  və  kədərlərini  və  s.  məlumatları  çatdıra 

bilirlər.  Lakin  heç  də  jest  və  mimikalar  həmiĢə  vahid  Ģəkildə, 

eyni cür baĢa düĢülmür və Ģərh olunmur. Müxtəlif mədəniyyət 

və sosial inkiĢaf pilləsinə malik olan insanlar bunları müxtəlif 

Ģəkildə  dərk  edirlər.  Məsələn,  baĢımızı  yuxarıdan  aĢağıya 

hərəkət  etdirdikdə  razılıq,  təsdiq,  yanlara  hərəkət  etdirdikdə 

narazılıq, inkar kimi baĢa düĢülür, Ģərh olunur. Əksər xalqlarda 

baĢın həmin hərəkətləri məhz bu cür də Ģərh olunur. Lakin bol-

qarlarda bu tamamilə əksinə baĢa düĢülür.  

Bununla  belə  psixoloqlar  aĢkara çıxarmıĢlar  ki, çox  vaxt 

bədənin, üzün ifadəli hərəkətləri, qeyri – verbal yolla çatdırılan 

məlumatlar həmsöhbətə verbal yoldan daha güclü təsir göstərir. 

Məsələn,  insan  sevincdən  doğan  göz  yaĢları  ilə  dostlarını 

inandırmağa çalıĢsa ki, «Məndə hər Ģey yaxĢıdır!»  onlar onun 

sözünə deyil, daha çox göz yaĢına inanacaqlar.  

Ġnsanların  müxtəlif  birliyində,  o  cümlədən  dərs  zamanı 

qeyri  –  verbal    ünsiyyət  vasitəsi  kimi  müxtəlif  intonasiyadan, 

bir  anlığa  danıĢığı  dayandırmaqdan,  öskürməkdən  və  s.  dən 

istifadə edilir. Məsələn, mühazirə zamanı tələbələrin müəyyən 

hərəkətlərinə narazılığını bildirmək üçün müəllimin səs tonunu 



 

 

 



121 

 

yüksəltməsi,  alçaltması,  bir  anlığa  danıĢığını  dayandırması, 



öskürməsi  tələbələrin  sakitləĢməsinə,  müəllimin  nə  demək 

istədiyini baĢa düĢmələrinə səbəb  olur. 

Ġnsanın  geyimi,  paltarı  da  onu  əhatə  edənlərə  onun 

əhvalı, hissləri, nə demək istəməsi, ədası barədə məlumat verir.  

Ġnsanlar  onları  əhatə  edən  adamlara  öz  mənasibətlərini 

təkcə  geyimləri,  ədaları  ilə  deyil,  həmin  adamlarla  ünsiyyət 

zamanı  hansı  distansiyanı,  məsafəni  tutmalarına  əsasən  də 

çatdıra  bilirlər.  Bu  yolla  bir  növ  qeyri  –  verbal  Ģəkildə 

ətrafdakılara  öz  münasibət  tərzlərini  çatdırırlar.  Bu  baxımdan 

mütəxəssislər   Ģəxsiyyətlərarası  ünsiyyətdə  aĢağıdakı  dörd  zo-

nanın mümkünlüyünü qeyd edirlər. 

Birincisi, intim ünsiyyət zonası (yarım metrdən bilavasitə 

bədənlə  təmasa  qədər  olan  məsafə).  Adətən  bu  məsafədə 

valideynlər övladları, olduqca yaxın dostlar, sevgililər ünsiyyət 

saxlayırlar.  Adətən,  az  tanıdığın  bir  adam  sənə  bu  zonada 

yaxınlaĢdıqda  özünü  narahat  hiss  edirsən.  BaĢqasına  sənin  bu 

cür  yaxınlaĢmağın  həmin  adamda  sənin  ona  yaxın  münasibət 

bəsləməyin  barədə  fikir  doğurur.  Psixoloji  eksperimentlər 

göstərmiĢdir ki, xoĢbəxt ər – arvad məhz bu məsafədə ünsiyyət 

zamanı  özlərini  rahat  hiss  edirlər.  Əksinə,  bir  –  biri  ilə  yola 

getməyənlər bu məsafədən uzaq dayanırlar.  



İkincisi,  şəxsi  ünsiyyət  zonası  (0,5  metrdən  1,5  metrə 

qədər  olan  məsafə).  Müxtəlif    mədəniyyət,  mədəni  inkiĢaf 

səviyyəsində  bu  zonanın  sərhəddi  müxtəlif  olur.  Adətən,  bu 

məsafədə bir – biri ilə yaxĢı, yaxın tanıĢ olan adamlar  ünsiyyət 

saxlayırlar. Bu məsafə adamların bir – birinə toxunmalarına, əl 

vermələrinə,  əllə  çiyninə    vurmalarına  imkan  verir. 

Mütəxəssislərin  qeyd  etdiyi  kimi,  adamların  əksəriyyəti  bu 

zonanı  özlərinin Ģəxsi məkanı hesab edir və yad adamlarla bu 

zonada ünsiyyətə meylli olmurlar.  

Təsəvvür edin ki, mikroavtobusda oturmusunuz. Dayana-

caqda yeni bir sərniĢin maĢına minərək bütün yerlər boĢ olduğu 

halda  sizin  yanınızda  oturur.  Bu  zaman  siz  istər  –  istəməz 




 

 

 



122 

 

özünüzü  narahat  hiss  edirsiniz.  Yəqin  ki,  siz  belə  halların 



Ģahidi  olmusunuz  ki,  adamların  sıx  olduğu  yerdə,  məsələn, 

liftdə, metro vaqonunda, avtobusda insanlar bir – biri ilə vizüal 

təmasdan qaçır, pəncərədən baxmağa, gözlərini vaqondakı rek-

lam Ģəkillərə zilləməyə cəhd göstərirlər. Bu  cür davranıĢ tərzi 

Ģəxsi məsafə sərhəddini gözləmək cəhdindən irəli  gəlir.  

Üçüncüsü, formal ünsiyyət zonası (1,5 metrdən 3 metrə 

qədər  olan  məsafə).  Adətən  bu  məsafəni  iĢgüzar  adamlarla 

ünsiyyət,  eləcə  də  təsadüfi,  az  əhəmiyyətli  söhbət  zamanı 

gözləyirlər.  



Dördüncüsü,  ümumi  ünsiyyət  zonası  (3  metrdən  uzaq 

məsafə).  Bu məsafədə birinci və ikinci ünsiyyət  zonalarındakı 

davranıĢı həyata keçirmək mümkün deyildir və yersizdir. Hətta 

bu  məsafədə  iĢgüzar  ünsiyyət  də  həyata  keçirilə  bilməz.  Bu 

məsafədə  sadəcə  olaraq,    məsələn,  mühazirəni  dinləyirsən  və 

deyə bilirsən ki, ümumi ünsiyyət sitüasiyasına düĢmüsən.  

 

II. 4. 3. Ünsiyyət Ģəxsiyyətlərarası  qarĢılıqlı   

təsir  kimi 

 

Sosial 



 

psixologiyada 

ünsiyyətin 

ən 


mühüm  

cəhətlərindən  biri  kimi  onun  qarşılıqlı  təsir  prosesi  olması, 

baĢqa  sözlə  interaktiv  cəhəti  diqqəti  cəlb  edir.  Ünsiyyətə 

girərkən insanlar hər hansı sual, xahiĢ, əmr, izahat və s. zamanı 

qarĢılarına  baĢqasına  bu  və  ya  digər  Ģəkildə  təsir  etmək 

məqsədini  də  qoyur.  Bu  zaman  o  baĢqasından  nəyisə 

öyrənmək,  ona  təsir  etmək,  onu  yersiz  hərəkətdən 

uzaqlaĢdırmaq,  onunla  dostluq  əlaqələri  yaratmaq,  ondan 

hansısa  bir  köməkliyi  əldə  etmək  və  ya  ona  öz  kömək  əlini 

uzatmaq və s. istəyini güdə bilir. Bu zaman ünsiyyətin nəzərdə 

tutulan  məqsədi  onun  hər  iki  iĢtirakçısının  birgə  fəaliyyət 

tələbatına  uyğun  olursa  öz  müsbət  bəhrəsini  verə  bilir,    təsir 

birtərəfli  deyil  qarĢılıqlı  xarakter  daĢıyır.  Belə  ki,  A.  fərdin 

hərəkəti B – in davranıĢında dəyiĢikliyə səbəb olur, onun cavab 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   36   37   38   39   40   41   42   43   ...   197


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə