85
– A-a-a... hara gedirsən? Dayan bir, işim var sənnən... –
Zübeydə bir əlində
qırmızı çil toyuq, o biri əlilə də Ağagülün qolundan tutub həyətə tərəf çəkdi və
Ağagül də birdən-birə ürəyi döyünə-döyünə, ürkə-ürkə ki, görəsən, Zübeydənin
ağlına nə girib, istər-istəməz, onun dalınca addımladı; bu arvaddan nə desəydin,
gözləmək olardı və kəndin cavanları bir yerə yığışanda cavan oğlanlardan xoşu
gələn qoca arvadlar haqqında o qədər atmaca danışırdılar ki... Amma, elə ki, gəlib
quyunun yanına çatdılar, Zibeydə dedi:
– Ağagül, qadası, yorulmuşam yaman, sən də mənim qərdeşim, götür, bu
şlanqı evin dalındakı ləkləri
sula bir balaca, nolar, göy-göyərti istinin ucbatından
yanıb gedir, hayıfdı, Ağagül, götür şlanqı, qadası, götür mən sulaya bilmədim
yaxşı... Əşşi, mənim də day hay-hayım gedib, vay-vayım qalıb də...
Zübeydə əvvəllər özü haqda belə sözlər deməzdi.
Ağagül bu bürkülü yay gecəsi daha nə desən gözləyirdi, amma belə bir təklifi
gözləmirdi; bir arvada baxdı, bir ilan kimi qıvrılıb yerə düşmüş bilək yoğunluğunda
qara şlanqa baxdı, sonra «aerodrom» papağının dimdiyini gözünün üstündən yuxarı
itələdi, ürəyində «Baladadaş, qərdeşüvün ölən günləridi!» – deyib şlanqı yerdən
qaldırdı, evin dalına tərəf addımladı və Zübeydə də o saat quyunun motorunu işə
saldı.
Əlbəttə, hər hansı başqa bir məqam olsaydı, Ağagül tüpürərdi bu həyətə də, bu
şlanqa da, elə bu arvadın özünə də, amma indi Nisənin adı vardı ortada; Nisənin
ağlamağı, qardaşından qorxmağı, kəndin camaatından xəcaləti Ağagülün ürəyində
qubar bağlamışdı bu geçə.
– Yaxşı sula, Ağagül, qadası, ləkləri də tapdalama! – dedi Zübeydə, sonra
artırmaya qalxan taxta pilləkənin altındakı və içinə mismardan
tutmuş qoyun asmaq
üçün qarmağa qədər əlinə keçəni doldurduğu zənbillərdən birindən bir ip dartıb
çıxardı, həyətin aşağı başındakı heyva ağacının yanına gəlib qırmızı çil toyuğu
torbadan götürdü və toyuğun bir ayağını iplə cavan heyva ağacının nazik gövdəsinə
bağladı; qırmızı çil toyuq bu dəfə bərkdən qaqqanaq çəkib çırpınmadı, bir-ikicə dəfə
qaqqıldadı, vəssalam, elə bil ki, kimin əlinə düşdüyünü bilirdi və öz acı taleyi ilə
barışmışdı.
Ağagül evin dalındakı pomidor, badımcan ləklərini şlanqla sulaya-sulaya
hirsindən bütün ləkləri tapdaq-tapdaq eləmək istəyirdi, bu soğan-vəzərini də, bu
bibəri, xiyarı da yerlə-yeksan eləmək istəyirdi, amma burasını da yaxşıca başa
düşürdü ki, bu gözəl tərəvəzin də, bu gözəl, tərtəmiz
göy-göyərtinin də heç bir
təqsiri yoxdur ki, dünyada Zübeydə kimi bir ifritə var və Ağagül sidq-ürəkdən qeyzə
gəlmişdi ki, bir tərəfdən dünyada Nisə kimi pak, güləndam, ağıllı qızlar var, Nisənin
anası Firuzə xala kimi mehriban bağca müəllimələri var ki, uşaqlara can deyib, can
eşidir, o biri tərəfdən də dünyada Zübeydə kimi küpəgirən qarılar var, amma, bax,
bu ay da, bu ulduzlar da, bu dəniz də lap elə bu göy-göyərti də, bu ağaclar da onlara
təfavüt qoymur,
həm onlar üçündür, həm də o birilər üçündür, eynidir yaxşılara da,
pislərə də.
– Ağagül, qadası, naporu bərkdi suyun, şüyüdü, vəzərini yumşaq sula!..
Zübeydənin bostanı balaca idi, yəni bir ailəlik idi, dörd-beş nəfərdən ibarət
bir ailənin süfrəsinə yarayardı və Zübeydə də bütün il boyu öz payını yeyərdi,
qalanını da şoraba qoyub qışda Bakının kolxoz bazarına çıxarardı, ən uzağı dördcə
günə satıb qurtarardı. Zübeydə çox gözəl şoraba qoyurdu, hətta kəndin arvadları da
86
bunu təsdiq edirdi, onun sirkə-badımcanlarının, həftəbecərlərinin, sirkə-
sarımsaqlarının, sirkəyə qoyulmuş xiyar, pomidor, bibərlərinin, həqiqətən, heç bir
əyər-əskiyi olmazdı; hərdən yadına düşəndə və bu işə həvəsi olanda, köhnə,
müharibə illəri rəfiqələrinə üç-dörd banka pay göndərirdi, göndərirdi deyəndə ki,
yəni, özü aparırdı – Şirinxanım üçün, Nazxanım üçün, Dürdanə üçün...
Bu rəfiqələrin hamısı indi qocalmışdı, kimi tək oğluyla yaşayırdı, kimisinin
anası qalırdı hələ, onunla yaşayırdı, Dürdanənin əri varıydı, evlər müdiri işləyirdi və
indi çox mehriban yaşayırdılar, adam baxanda ürəyi açılırdı; Roza harasa köçüb
getmişdi və Zübeydənin çoxdan idi ondan xəbəri yox idi...
Bu rəfiqələrin kimisi öz qocalığı ilə barışmışdı, kimisi hələ də cavanlıq
eşqindəydi və yalan-doğru deyirdilər ki, Şirinxanımın – yaşda Zübeydədən də böyük
idi – hələ də Salamon adlı bir kamançaçalan sevgilisi var, babalı deyənlərin
boynuna...
Əlbəttə, belə bir cavanlıq üç qəpiyə dəyməzdi, çox ağlamalı-gülməli
idi və
Zübeydə belə fikirləşirdi ki, getdi o vur-çatlasın, çal-oynasın günləri, getdi və bir də
heç qayıtmaz geri; yaxşı olar qayıtmaz, pis olar qayıtmaz – bunu deyə bilməzdi,
çünki hər halda, yaxşısı çox idi o günlərin, doyunca kef elədilər bu dünyada,
beşgünlük dünyada, Isgəndərə qalmayan dünyada, çaldılar, oynadılar, güldülər,
camaat bir tikə qara çörək tapmayanda, onlar Kislovodskdan vurub Soçidən çıxdılar,
onları sevənlər var idi, onların dərdindən ölənlər var idi, onlardan ötrü gecənin-
gündüzün hansı vaxtı desən, arvad-uşaqlarını həmişəlik atmağa hazır
olanlar var idi,
bir can alan baxışdan ötrü vəzifədən qovulmağa razı olanlar var idi, amma
Zübeydəgil azadlığı, sərbəstliyi sevirdilər və doğrudan da, azad və sərbəst idilər:
amma pisi də vardı o günlərin və bu pis, elə bil, siçan yuvası görmüş pişik kimi
illərdən bəri pusquda durubmuş, yavaş-yavaş baş qaldırırdı, indi adama təsir
eləyirdi, indi adamın ağlına gəlirdi, bəzən adamın lap atasını da yandırırdı... Nə isə...
– Ağagül!... Qurtarmadın oranı, qadası? Çox sucuq eləməginə! – Zübeydə
quyunun motorunu söndürdü və sinəsini, qollarını şappıldadıb ağcaqanadları qova-
qova:– Gəl day, ora bəsdi, – dedi. – Gəl, gəl, bir balaca o hasarın yanındakı ağacları
da sulaginə, bəsdi day... Şlanq ağırdı, qadası, apara bilmirəm ora...
Ağagül heç bir söz demədi, yəni, bərkdən heç bir söz demədi,
ürəyində nə
deyirdi, özü bilirdi, şlanqı darta-darta hasar boyu Qeysəbdülün əkdiyi küknarların
yanına getdi və Zübeydə təzədən motorun düyməsini basıb işə saldı.
Əbdül yaxşı kişiydi, yazıq kifiriydi, amma yaxşı adamıydı, kəndin uşağından
tutmuş böyüyünəcən kim desəydi ona ki, ağzındakı dilin lazımdı mənə, çıxarıb
verərdi. Gör bu küknarlar necə böyüyüb, gör necə ildi, Allah, ölüb Əbdül... O öləndə
Ağabacının bu oğlu heç anadan olmamışdı yəqin, amma indi vağzal bağında qızla
öpüşür, özü də vələdüznanın cövhəridi, görmürsən anasından xəlvət bu qırmızı çil
toyuğu necə götürüb gətirib bura?
Əlində şlanq yavaş-yavaş hasar boyu addımlayan Ağagül isə indi onun
hayındaydı ki, görəsən, bu küknar ağaclarının dibini sulayandan sonra nə etməlidi?
Şlanqdan axan su iki yüz əllilik elektrik lampasının işığında küknarın dibində
köpükləndikcə, Ağagül fikirləşirdi ki, birdən sabahdan
Nisə daha onunla görüşməz,
bu ifritə arvadın ucbatından əsgərlikqabağı ürəyi düşər partlamaya və bu dəm
Zübeydə də bu göy şalvarlı, nazik sarı köynəkli, «aerodrom», bukle papaqlı oğlana
baxıb, fikirləşirdi ki, Firuzənin, özü də ağıllı Firuzənin göyçək qızı Nisə bu