91
Zübeydənin o bir anlıq yazıq görkəmi indi çıxıb getmişdi işinin dalınca və bu
saat Ağagülün gözlərinin qabağına,
doğrudan da, bir ifritənin surəti gəlirdi; bu ifritə,
doğrudan da, Zübeydə idi, amma saçları pırpızaqlıydı, dodaqları sallanırdı,
dırnaqları qırmızı çil toyuğun dırnağına oxşayırdı.
Hayıf o toyuqdan.
Məsələ, əlbəttə, təkcə toyuqda deyildi; toyuqları çox idi və bir qırmızı çil
toyuğun azlığı ilə kasıb düşməyəcəkdilər; uzaqbaşı, Ağagül anasına deyəcəkdi ki,
toyuğu Bakıdakı yoldaşlarından birigilə pay aparıb; məsələ onda da deyildi ki,
Ağagül yalan danışacaqdı və yalan danışmaq yaxşı iş deyildi, kişiyə yaraşmazdı –
bir yalan ki, Nisə kimi bir qızın təmiz adını təmiz də saxlamaq üçün idi, o yalanın
eybi yox idi; məsələ onda idi ki,
toyuq da gedəcəkdi, Nisə də bədnam olacaqdı kənd
içində...
VI
Zübeydə uzun gecə köynəyini geyib artırmadakı miçətkənin içində uzanmışdı
və fikirləşirdi ki, bütün bu gözəl Abşeronun bircə ayıbı vardısa, o da ağcaqanad idi,
özü də ağcaqanad burda, bu kənddə belə fironluq eləyirdi, amma bir az yuxarıda,
Bilgəhdə, ya o tərəfdə, Nardaranda biri də yox idi.
Indi neynəyək, duraq köçək Bilgəhə, ya Nardarana? Yat, atalar deyib ki, hər
gözəlin bir eybi var... Bəs, bir gözəlin yüz eybi olanda necə olsun? Əşşi, çor olsun,
zəhrimar olsun, yat, vəssalam... Niyə yata bilmirdi, balam? Nə idi axı,
bayaqdan
yadına sala bilmədiyi, nə idi o? Bu, başqa bir xatirə idi, işıqlı idi, işığı lap zəif də
olsa, o uzaq illərdən süzülüb gəlirdi, təmiz idi, özü də elə bil ki, bir az Ağagüllə
Nisənin vağzal bağında öpüşməyinə oxşayırdı, nə idi o? Bu xatirədə şampan
tıxacının partlaması yox idi, ətir iyi, pudra iyi yox idi,
ləzzətli yeməklər, aşiq
sağlıqları, vurğun baxışlar yox idi. Çox sadə idi, dama-dama məktəbli dəftərinə
oxşayırdı...
Miçətkənin içinə, deyəsən, bir ağcaqanad girmişdi və Zübeydə yenə
ağcaqanadların qarasına deyinə-deyinə qalxıb artırmanın işığını yandırmaq istədi,
amma miçətkənin içinə girmiş ağcaqanadın vızıltısı həyətin aşağı başında indi yəqin
mürgü döyən qırmızı çil toyuğu təzədən arvadın yadına saldı və Zübeydə birdən-birə
fikirləşdi ki, Ağabacı səhər durub görəndə ki, qırmızı çil toyuq hində yoxdu, neçə
olacaq və səhər-səhər də biri gəlib bu qırmızı çil toyuğu onun həyətində görəndə nə
olacaqdı?
O toyuğu elə indicə durub kəsib, yolub, təmizləyib, yaxşıca
ütüb qoymaq
lazımdı evə, onsuz da, nə olmuşdusa ona bu gecə, yata bilmirdi, elə bil bütün
dünyanın dərdi-səri bu gecə Zübeydəyə qalmışdı.
Zübeydə ayağa qalxıb miçətkəndən çıxdı, otağa girib dolabdan iti bir bıçaq
götürdü, elə gecə köynəyindəcə həyətə düşdü və yavaş-yavaş ürəyində baş qaldıran
bir nigarançılıqla qırmızı çil toyuğa tərəf getdi.
Qırmızı çil toyuq hənirti eşidib gözlərini açdı, birdən-birə bu gecə vaxtı ağ
köynəkdə peyda olan təzə sahibinə baxdı, bir balaca yerində qurcalanıb təzədən
gözlərini yumdu.
Zübeydə ürəyindəki daha artıq bir narahatlıqla gah əlindəki bıçağa, bıçağın ay
işığında işıldayan iti tiyəsinə baxdı, gah o biri dəqiqəsindən xəbəri olmayan qırmızı
92
çil toyuğa baxdı və fikirləşdi ki, yəni, doğrudan da, bu toyuğu özü kəsəcək? Başını
Qibləyə tərəf uzadıb qanadlarını bir ayağının altına, ayaqlarını da o biri ayaqlarının
altına alıb, dilini ağzından çıxarıb bıçaqla başını üzəcək? Arvad işidi bəyəm bu, a
imansız? Arvad da toyuq kəsər? Camaat yatıb, bütün kənd şirin yuxudadı indi, bu
nə gündü sən düşmüsən, bu nə qara gündü belə?
Əlbəttə, Zübeydə ömründə toyuq kəsməmişdi,
kişi işiydi bu, lap əvvəldən,
dədə-babadan belə olmuşdu. Indi bəs neyləsin, hansı kişi köpək oğluna gedib desin
ki, Ağabacının oğlu Ağagül mənə pay gətirib, guya ki, pay gətirib, bunun zəhmətini
çək, kəs mənimçün? Gərək gədəni bayaq qoymayaydım getsin, kəsdirəydim bu
toyuğu, lap yoldurub ütdürəydim də ona. Yaman şeysən... Bunu Zübeydə özü özünə
dedi: «Yaman şeysən...»
Kənd isə, doğrudan da, yatmışdı, təkcə küçə şalbanlarındakı elektrik lampaları
yanırdı və bir də dənizdəki o tənha mayak yanıb-sönürdü.
Həmin yay gecəsinin
bürküsü, elə bil, bu mayakın da işığını soldurmuşdu, yanıb-sönməsini, canlılığını
ölgünləşdirmişdi və bu saat, elə bil ki, bu mayak da ömrün tənhalığından, adamın
təkliyindən söhbət açırdı və Zübeydə üçün lap beş barmağı kimi aydın oldu ki, bu
qırmızı çil toyuğu kəsə bilməyəcək və ən başlıcası isə, birdən-birə yaman pərt oldu
Zübeydə, təkcə gecə köynəyində, bu ayın, bu ulduzların altında, bu ağacların
arasında, bu dənizin qabağında əlində bıçaq tutub qırmızı çil toyuqla üzbəsurət
dayanmağına pərt oldu Zibeydə.
Toyuğun işi asan idi, toyuğu bir yeşiyə salıb evə qoya bilərdi, sabahda,
birigündə onu kəsdirməyin çarəsini tapardı, bircə ölümə çarə yoxdu, amma məsələ
burasındaydı ki, Zübeydənin gecəyarısı əlində bıçaq beləcə dayanması səhərdən bəri
yadına salmaq istədiyi, amma yadına sala bilmədiyi o
xatirənin əhvali-ruhiyyəsi ilə,
o xatirənin ürəyindən keçən sorağı ilə heç cürə uyuşmurdu – burasını Zübeydə lap
dəqiq bilirdi və bu zaman çox qəribə oldu, birdən-birə, bircə anın içində həmin
xatirə Zübeydənin yadına düşdü, həmin cavan oğlanın sifəti də əvvəlcə tutqun, sonra
tamam dumandan çıxıb lap aydınca gəldi durdu gözlərinin qabağında. Bu xatirə
illərdən bəri kirəc bağlamışdı, illərdən bəri yada düşməmişdi.
Zübeydə əyilib əlindən yerə düşmüş bıçağı götürdü və süst addımlarla evə
getdi, artırmanın işığını yandırdı, stolun üstündə oturub əllərini dizlərinin üstünə
qoydu, elə bil, birdən-birə o uzaq illərin bütün hay-küyü, qayğısızlığı, sərbəstliyi
arasındakı bir təmizlik, bir paklıq, bir şəffaflıq üzə çıxdı, bir cəsurluq,
bir igidlik,
kişilik üzə çıxdı, indiyə qədər hardasa ört-basdır olub, on illərlə xatırlanmayan bir
təbəssümün, özü də sərt bir təbəssümün ilıqlığı indi gəlib Zübeydəyə yetişdi.
Hardaydı o məktublar? Harda saxlamışdı onları?
Iki dənə idi, iki dənə, ikisini də Bakıdakı mərkəzi poçtdan götürmüşdü, «Do
vostrebovaniya» idi, iki dənə üçkünc əsgər məktubu, Zakirin məktubları... Və
Zübeydənin yadına düşdü ki, o iki məktubdan birini, çox təsirlisini, çox ağıllısını elə
müharibə vaxtı Dürdanə ondan götürmüşdü, yadigar saxladı özündə, «Belə məktubu
da cavabsız qoyarlar, az?» – dedi. «– Dəyişmərəm, – dedi, – yüz Qızıldiş Adil
kimilərini beləsinin bir dırnağına». Belə demişdi Dürdanə və Dürdanə elə o
vaxtlar
yavaş-yavaş ağıllanmağa başlamışdı. Belə demişdi Dürdanə və o ikinci məktubu, o
gözəl sözlər yazılmış təsirli məktubu götürmüşdü özü üçün yadigar, görəsən saxlayır
indi? Amma ikinci məktub dursun gərək.