89
(Quyuqazan Həsənqulunun arvadı kürən Anaxanım başını bulaya-bulaya deyinirdi:
«Səhərdən
axşamacan sovxozda işləyən mən, istirahətə gedən Zübeydə
ciyəriyanmış!»), amma o tərəflərin qışı doğrudan-doğruya çox gözəl idi, pansionat
da çox təmiz, səliqəli idi və ən başlıcası da bu idi ki, heç kim onu tanımırdı, bilmirdi,
cavanlar üçün «tyotya Zubeyda» idi, yaşlılarla həmsöhbət idi, bir Izabella
Xaymovna vardı orda, mehriban arvadıydı çox, yaşı yetmişi keçmişdi, amma pudra-
boyasından qalmırdı heç, pansionatdan sonra üç-dörd dəfə məktub yazdı Zübeydəyə,
amma
Zübeydə cavab göndərmədi, bircə dəfə şəkərburayla paxlava bişirib yolladı
onunçun Odessaya, amma Izabella Xaymovna elə indiyə kimi hər bayramda bir
«otkrıtka» göndərirdi.
Zübeydə Mayoridə pansionatda qalanda Izabella Xaymovnaya demişdi ki,
bura putyovkanı mənimçün oğlum alıb, yollayıb məni bura ki, bir az işdən-gücdən
istirahət edim, nəvələrin səs-küyündən...
– Düş, ay Ağagül, bala, düş aşağı. Day yoruldum mən, gücüm çatmır, saxlaya
bilmirəm ləyəni day...
Zübeydə içi üzüm dolu ləyəni yerə qoydu və Ağagül də nərdivandan düşüb
əliylə meynənin toz-torpağına bulaşmış sir-sifətinin tərini sildi, nərdivanı aparıb
yerinə qoydu, «aerodrom» papağını çıxarıb bir-iki dəfə çırpdı, təzədən başına qoydu
və:
–
Mən getdim, – dedi.
Zübeydə ləyəni aparıb artırmanın sement döşəməsinə qoydu, sol əlini belinə
basdı və belini düzəldib:
– Çox sağ ol, qadası, – dedi. – Get, xoş gəldin, – dedi və birdən-birə istədi ki,
həyətin aşağı başındakı cavan heyva ağacına bağlanmış qırmızı çil toyuğu da
qaytarsın Ağagülə, amma tez də bu fikrindən vaz keçdi: bu fikir necə birdən-birə
gəlmişdisə başına, elə-eləcə də birdən-birə yox olub, getdi. – Toyunda əvəzini
çıxarıq, – dedi. – Allah qoysa... Ilahamin.
Ağagül istədi ki, Zübeydəyə bir də tapşırsın ki, vağzal bağında Nisəylə
öpüşmələrini kəndin camaatına yaymasın,
amma daha bir söz demədi, darvazadan
çıxıb bala qapını da ardınca örtdü.
Yavaş-yavaş, lap yavaş-yavaş dənizdən meh əsməyə başlamışdı və
külafirəngidə bu yel daha artıq hiss olunurdu, burada ağcaqanad da nisbətən az idi.
Zübeydə üzümün doşablığını ayırdı, yeməliyini ayırdı, sirkəliyini ləyəndən arıtdayıb
balonlara doldurdu, ləyəni quyunun suyunda yaxaladı və sudan bir parç da götürüb
içdi, sonra gəlib külafirəngiyə qalxdı, yerdən saldığı palazın üstündə oturdu. Yemək
istəmirdi, isti onun iştahını kəsmişdi, elə günorta yediyinin üstündə idi, televizora da
baxmaq istəmirdi, həvəsi yox idi, elə-beləcə külafirəngidə oturub dənizə tamaşa etdi.
Ay dənizə payəndaz salmışdı və bu saat bu payəndaz lap xırdaca-xırdaca
tərpənirdi, bu payəndazın üzündə şövq vuran ay işığı lap xırdaca-xırdaca titrəyirdi;
dəniz belə sakit olanda axır vaxtlar Zübeydəyə pis təsir edirdi, belə bir səssizlik,
sükunət axır vaxtlar bu arvadı sıxırdı, ürəyini qısırdı, əslində elə cavanlıqdan belə
idi, intəhası cavanlıqda bunun fərqinə varmırdı, amma indi özündən asılı deyildi;
Allah hərəni bir cür yaradıb, onu da belə yaratmışdı.
Dənizin uğultusu gələndə,
dalğalar özünü qayalara çırpanda, adama elə gəlirdi ki, tək deyil, elə bil ki, bütün bu
ətraf da yaşayır, nəfəs alır sənlə birgə.
90
Indi dənizin üzü tərtəmiz idi, ay işığında bircə köpük də ağarmırdı və bu
təmizlik, bu sakit, sükunətli təmizlik Zübeydənin ürəyində bu dəm hansı bir incə,
kövrək simisə tərpədirdi, amma bunun nə olduğunu, hansı xatirə olduğunu Zübeydə
yadına
sala bilmirdi; bu, vur-çatlasın, çal-oynasın xatirələrindən deyildi, nəsə başqa
bir şey idi.
Birdən, elə bil ki, quyunun dibindən gəlib çıxan dəniz uğultusunun, arabir
Zübeydənin qulağının dibindən ötən ağcaqanad vızıltısının, külafirənginin
qabağındakı xartut yarpaqlarının lap həlim-həlim, lap güclə eşidiləcək xışıltısının
həmin yay gecəsindəki yeknəsəqliyini yenə toyuq qaqqıltısı pozdu, qırmızı çil toyuq,
bir-iki dəfə qaqqıldadı, elə bil ki, bu böyük dünyada toyuqların payına düşən
insafsızlığın qarasına deyindi və Zübeydə də ayağa qalxıb külafirəngidən düşdü,
artırmadakı girdə mizin üstündəki mis qazanın qapağını qaldırdı, qurumasın deyə,
hər gün xüsusi parçaya büküb saxladığı təndir çörəyindən iki fal qoparıb
götürdü və
heyva ağacının yanına gəlib çörəyi didə-didə qırmızı çil toyuğun qabağına səpdi.
Qırmızı çil toyuq dimdiyini torpağa dirəyib bir müddət çox müdrik bir
biganəliklə qabağına düşən çörək qırıntılarına baxdı, sonra üzünü yana çevirdi və
Zübeydə də:
– Ba-a-a... Qudurasan qurbağa!.. – dedi. – Yaxşı deyiblər ki, mal yiyəsinə
oxşamasa, haramdı...
Məsələ burasında idi ki, Ağagülün anası Ağabacı, yəni, bu təkəbbürlü qırmızı
çil toyuğun bu gecəyə qədərki sahibi kənddə Zübeydəni istəməyənlərdən ən
birincilərindən idi. Nuh-Nəbidən bu günə kimi, Zübeydənin hər bir hərəkətini, hər
bir söz-söhbətini, yerişini-duruşunu, tanışını-bilişini, geyimini-kecimini amansız
tənqid atəşinə tutanların birincilərindən biri idi və Zübeydənin də bu arvaddan
zəhləsi gedirdi, amma bir iş vardı ki, həmin acıdil, vecsiz, adamayovuşmaz
Ağabacının, qara pıspısaya oxşayan Ağabacının indi Ağagül boyda bir oğlu vardı,
özü
də kiçiyiydi Ağagül hələ, ondan böyük bir oğlu əsgərlikdə idi. Ağagüldən kiçik
bir oğlu da var idi – Nuhbala və altı da qızı var idi, nə isə...
Zübeydənin də indi qızları ərə gedə bilərdi və Zübeydənin də belə bir oğlu ola
bilərdi, o oğlan da gedib vağzal bağında gözəl bir qızla öpüşə bilərdi, əsgərlikdən
evə məktub göndərərdi, Zübeydə də elçi gedə bilərdi, gəlin gətirə bilərdi... Yaxşı,
yaxşı, sən o uzundraz Ağagülün canı, başlama özündən hoqqa çıxarmağa, başlama
fikir dəryasına düşüb dərd əlindən üzməyə, yeri get yat, Ağabacı indi dördüncü
yuxusunu alır yəqin,
heç fikirləşmir də ki, dünyada Zübeydə adında bir məxluq var...
Elədir ki, var, düzdü, qocalıqdandı bu fikir-zikir hamısı, qocalıqdandı ki, var.
V
Ağagül həyətin ortasındakı talvarın üstündə uzanıb ağcaqanadın əlindən
soruğu başına çəkmişdi və bu gecəyarısı yuxuya gedə bilmirdi, soruğun altında
gözlərini yumub fikirləşirdi ki, nahaq qırmızı çil toyuğu aparıb Zübeydəyə verdi,
onsuz da, Zübeydə toyuğu yeyib üstündən də yaxşıca sərin su içəndən sonra,
gördüyünün üstünə yüzünü də qoyub kəndin arvadlarına danışacaqdı; Zübeydə
olmazdı o, kölgəsi olardı ki, söz saxlasın ürəyində; elə indinin özündə yatmayıbsa,
quyunun yanında oturub «Isgəndərin buynuzu var, buynuzu!..» deyir... Özünü
saxlaya bilməz bu arvad, ifritənin biridi.