Ü M U M İ D İ L Ç İ L İ K – I I C İ L D
188
Çin heroqlifl ə ri nin forması qrafik ünsürlərin miqdarına
görə çox müxtəlifdir. Buradakı bə zi heroqliflər – mə sə lən,
“adam” sözünü bil dirən heroqlifin yazılışında
2 ünsür işlən-
diyi halda,
“xahiş etmək” mənasını bildirən söz 32 ünsürdən
ibarətdir. Sadə heroqliflər həm ayrı işlənir,
həm də bəzi
mürəkkəb heroqliflərin tərkibinə daxil olur. Məsələn, 22-ci
şəkildə birinci cərgədəki heroqliflər ikinci sıradakı heroqlif-
lərin tərkibinə daxil olmuş və orada xüsusi yer tutmuşdur.
Belə heroqliflər həmçinin açar
heroqlif də adlandırılır.
Şəkil 22. Çin yazısındakı sadə (birinci cərgədə)
və mürəkkəb heroqliflər
Mürəkkəb heroqliflər bir sıra xüsusiyyətlərə malikdir.
Bu heroqliflərin əsas konstruksiyasının 3 tipi vardır:
1) aşağı və yuxarı hissələrdən ibarət;
2)
sağ və sol hissələrdən ibarət;
3) daxili və xarici hissədən ibarət.
Çin yazısındakı istər sadə,
istərsə də mürəkkəb he-
roqliflərin sətirbaşı forması yoxdur; bunların hamısı eyni
şəkildədir.
Çin heroqlifləri zahiri əlamətlərinə görə də çox müxtə-
lifdir. Belə ki, bəzi heroqliflər şəkli xarakterdədir. Bu heroq-
liflərdə təsvir olunan obyekt ya bütünlükdə, ya da onun bir
hissəsi əks olunmuşdur. Alimlər heroqlifləri təhlil edərkən
onların bu cəhətlərinə xüsusi fikir vermişlər. Hələ I əsrdə
məşhur Çin alimi
Syuy Şen heroqlifləri 6 qrupa (kateqori-
yaya) bölmüşdür. İndi də öz qüvvəsində qalan bu bölgüdə
birinci qrupu təsviri heroqliflər təşkil edir.
Ü M U M İ D İ L Ç İ L İ K – I I C İ L D
189
Ümumiyyətlə, müəyyən sözün əks olunması üçün
heroqliflər çin yazısında üç dəfə də təkrar edilir. Məsələn,
“ocaq” sözünü bildirən heroqlif tək yazıldıqda
“ocaq”, ikisi
bir-birinin üstündə yazıldıqda
“alov”, ikisi altda, biri üstdə,
yəni üçü yazıldıqda isə
“qığılcım” mənasını verir.
Sözlərin heroqliflərlə
əks
etdirilməsi prinsip-
lərindən biri də bu və ya
başqa anlayışları bildir-
mək üçün iki müxtəlif he-
roqlifin yanaşdırılmasıdır.
Çin yazısında belə hallar-
da yanaşdırılan heroqlif-
lərin əks etdirdiyi sözlərin
mənaları nəzərə alınır.
Çin yazısındakı heroqliflərin hər biri ayrılıqda bir tək-
hecalı sözü bildirir. Lakin cümlədə işlənərkən hər zaman
eyni mənanı ifadə etmir. Burada onların işlənmə yeri, han-
sı heroqlifdən sonra hansı vəziyyətdə və neçə dəfə gəldiyi-
nin də rolu vardır. Məsələn, “ağac” sözünü bildirən heroq-
lif tək işləndikdə
“ağac”, ikisi yanaşı yazıldıqda isə
“meşə”
sözünü, insan sözünü bildirən heroqlif tək işləndikdə
“in-
san”, yanaşı
gəldikdə “izləmək”, “yola salmaq” mənalarını
bildirir.
Dostları ilə paylaş: