А. Д. Чудаков гиймятляр вя гиймятин



Yüklə 3,85 Mb.

səhifə141/148
tarix14.09.2018
ölçüsü3,85 Mb.
1   ...   137   138   139   140   141   142   143   144   ...   148

 

417


 

 

Şə

kil 10.5. Açıq və qapalı bazarın spesifik xüsusiyyətləri. 



 

 

 

 

Ümumilikdə qəbul edilmiş beynəlxalq ticarət mərkəzlərində təyin 

edilmiş dünya qiymətləri kimi aşağıdakıları misal göstərə bilərik: 

1)  neft bazarında – Tamurada (Səudiyyə Ərəbistanında) 

2)  holland  qazı  üçün  –  məhsulun  Niderland  sərhədlərinə 

çatdırılması qiymətləri 

3)  daş kömür üçün – iri malgöndərənlər, yəni ABŞ, Avstriya və 

Cənubi Afrika Respublikası tərəfindən təyin edilmiş qiymətlər 

əsasında 

4)  əlvan metal üçün – London metal birjasının kotirovkaları üzrə 

5)  xəz-dəri  məmulatları  üçün  -  Nyu-York,  Monreal,  Sank-

Peterburq, Skandinav ölkələri paytaxtları və s. şəhərlərin xəz-

dəri məmulatları auksionlarının qiymətləri üzrə. 

 

Dünya  bazarı  şəraitində  rəqabət  şərtləri  üzrə  zəruri  məlumatlar 



əldə  etmək  üçün  sazişləri,  preyskuraitları,  alıcılar  üçün  təkliflər 

sifarişləri, sərgi və yarmarka materiallarının, brokerlərin məlumatlarını, 

ticarət nümayəndələrinin hesabatlarını, jurnalistlərin məlumatlarını və s. 

öyrənərək bu məlumatları yığmaq lazımdır. 

 

§ 10.3. DÜNYA QIYMƏTLƏRININ ƏSAS MÜXTƏLIFLIKLƏ

VƏ BEYNƏLXALQ SAZIŞ QIYMƏTLƏRI. 

 

Beləliklə,  hal-hazırda  beynəlxalq  ticarətdə  QƏ9  dünya  bazarı 



hüdudunda  rəqib  qüvvələrin  qarşılıqlı  fəaliyyəti  və  inzibati  və  dövlət 

tənzimlənməsinin təsiri nəticəsində baş verir. 

 

Iş  orasındadır  ki,  iri  istehsalçı  kompaniyalar  bazar  şəraitindəki 



möhkəmliyi  və  fəaliyyətdə  olan  qiymətlərin  əvvəlcədən  təxmin 

edilməsinə  təminat  verən  uzunmüddətli  proqramlara  can  atırlar.  Bu  da 

ona  gətirib  çıxarır  ki,  dünya  bazarında  qiymətlər  kortəbii  qiymət 

rəqabətinin  nəticəsi  kimi  deyil,  müəyyən  sayda  nisbətən  iri  istehsalçı 

kompaniyaların  əvvəlcədən  razılaşdırılmış  bazar  fəaliyyətinin  nəticəsi 

kimi təyin edilir. Buna görə də hər hansı bir məhsulun dünya bazarında 

mövqeləşdirilməsi haqda qərar qəbul edərkən bu bazardakı qiymətlərin 



 

418


səviyyəsini  dəqiqliklə  öyrənmək  lazımdır.  Dünya  bazarı  qiymətlərinin 

nəşr  olunan  qiymətlərə  və  hesablaşma  qiymətlərinə  bölünməsi  qəbul 

edilmişdir (şəkil 10.6.) 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Шякил 10.6. Дцнйа базарынын  дярж олунан вя щесаблашма гиймятляри 



 

 

Bir  qayda  olaraq,dərж  olunan  qiymətlər  iri  malgöndərənlərin 



həmin  növ  məhsul  üçün  qəbul  etdikləri  qiymətləri  özündə  əks  etdirir. 

Məsələn:  taxıl  üçün  dünya  qiymətləri  kimi  Kanada,  xəz-dəri 

məmulatları  üçün  Sank-Peterburq  və  London  auksionlarının  təyin 

etdikləri ixracat qiymətləri təyinedici kimi götürülür. 

 

Nəşr  olunan  qiymətlərin  tərkibinə  məlumat  qiymətləri,  birja 



kotirovkaları, 

auksion 


qiymətləri, 

faktiki 


sövdələşmələr, 

iri 


müəssisələrin təklif qiymətləri aid edilir. 

Dünya bazar qiymətləri 

Дярж

 

Məlumat qiymətləri 

Birja kotirovkaları 

Auksial qiymətləri 

Faktiki sövdələşmə qiymətləri 

Iri firmaların təklif qiymətləri 

Hesablaşma qiymətləri 

Qeyri-standart 

avadanlıq 

Fərdi sifarişlər üzrə qiymətlər 

Sifarişlərin yerinə 

yetirilməsinə 

.............sahədə 

ixtisaslaşmış firma 

Yeniliklər və 

təkliflərdən 




 

419


Nəşr  edilən  qiymətlər  xüsusi  və  ümumi    firma  informasiya 

mənbələrində  yerinə  yetirilir.  Belə  informasiya  mənbələrinə  müxtəlif 

növ preyskurantlar, iqtisadi qəzet və kataloqlar və s. aid edilir. 

 

Belə  növdən  olan  müxtəlif  qiymətlərin  nəşr  edilməsi    müntəzəm 



şəkildə bəzi hallarda isə epiyofiik olaraq həyata keçirilir (məsələn: bu və 

ya digər saziş əməliyyatlarının keçirilməsi faktı üzrə). 

 

Hesablaşma  qiymətlərindən  adətən    fərdi  sifarişlər  əsasında 



hazırlanan xüsusi və qeyri standart avadanlıqlar üçün sazişlərdə istifadə 

edilir.  Belə  hallarda  hesablama  metodu  bir  qayda  olaraq  başlanğıc 

qiymətin  təqdim  edilməsində  yeganə  üsuldur.  Belə  qiymət  adətən 

istehsalçı və ya istehlakçı tərəfindən hesablanır. Son nəticədə çox zaman 

belə qiymətlər, sifarişlər qəbul edildikdən və yerinə yetirildikdən sonra 

təyin  edilir.  Xüsusi  avadanlıqlar  üçün  qiymətlər  haqqında  məlumat 

nəşrdə  çox  vaxt  epizodik  olaraq  yaradılır  və  uyğun  hesablamalar 

aparılmadan  sifarişin  qiymət  səviyyəsinin  təyin  edilməsi  məsələləri 

üçün  onlardan  birbaşa  istifadə  edilə  bilmir.  Qiymət  səviyyəsinin 

hesablanması və təyin edilməsi üçün məlumat  mənbələri şəkil 10.7.-də 

göstərilmişdir. 

Şə

kil 10.7. 



Xarici iqtisadi fəaliyyətdə qiymətlərin təyin edilməsi üçün məlumat 

mənbələri. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  çox  vaxt  təyin  edilmiş  qiymətlər  (həm 



nəşr  edilən,  həm  də  hesablama  qiymətləri)  sadəcə  olaraq  məlumat 

xarakteri daşıyır. 

Qiymətlərin 

təyin 


edilməsi 

üçün 


Preyskurantla

Iqtisadi qəzetlər 

Iqtisadi jurnallar 

Xüsusi bülletenlər 

Firma kataloqları 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   137   138   139   140   141   142   143   144   ...   148


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə