А. Д. Чудаков гиймятляр вя гиймятин



Yüklə 3,85 Mb.

səhifə36/148
tarix14.09.2018
ölçüsü3,85 Mb.
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   148

 

105


əmtəənin  köhnə  qiymətini  bu  müəyyənedici  parametrin  köhnə 

göstəricisinə bölməklə bir hissə kimi müəyyən edilir. 

Məsələn,  yük  daşıyan    (yük  maşını)  ilə  bağlı  halda  onun 

yükqaldırma gücünün hər tonunun orta qiymətini bu və ya digər məlum 

yük  maşının  modelinin qiymətini  onun tonnacına  bölməklə  əldə  etmək 

olar. 


Lakin  qiymətlərin  müəyyən  edilməsinə  bu  cür  yanaşmada  ancaq 

bir  parametrin  təsiri  nəzərə  alınır,  digər  parametrlərin  dəyişməsinin 

təsirinə  fikir  verilmir.  Buna  görə  də  (bu  cür  metodu)  yeni  qiyməti 

müəyyən  edilməsini),  lakin  ən  birindi,  ilkin  hesablamalar  üçün  tətbiq 

edilir. 

Yeni qiymətin formalaşması zamanı bir neçə parametrlərin uçotu 

nəzərə  alınması  qiymətli  ball  metodlarında  həyata  keçirilir.  Bu 

metodların  mahiyyəti  ondan  ibarətdir  ki,    bu  və  ya  digər  parametrlərin 

əmtəənin  qiymətinin  formalaşmasında  nisbi    əhəmiyyətliliyi  dərəcəsi 

üzrə  rancirovka  edilir.  Daha  sonra  isə  hər  bir  seçilmiş  parametrlərə  bu 

əmtəənin  əhəmiyyətliliyini  (mahiyyətini)  mütləq  qiymətini  əks  etdirən 

müəyyən  kəmiyyətdə  ball    qoyulur.  Əmtəənin  köhnə  qiymətinin  onun 

ball  qiymətinə  blərək  biz  birbaşa  orta  qiymətini  əldə  edirik.  Birbaşa 

qiymətin yeni əmtəənin bal qiymətinə vuraraq yeni əmtəənin qiymətini 

əldə etmiş olarıq. 

Əmətəənin  parametrlərinin  qiymətləndirilməsində  və  rancirovka 

edilməsində,  seçilməsində  subyektivliyin  kənarlaşdırılması  məqsədilə 

onun  qiymətinin  hesablayaraq  müəyyən  edilməsi  üçün  bu  hərəkətlər 

ekspert qrupları tərəfindən həyata keçirilməlidir. Qruplarda ekspertlərin 

sayı  onların  tərtibi,  ekspertizanın  işlənməsi    metodları  xüsusi 

ədəbiyyatda  verilmiş  olan,  ekspertizanın  aparılması  nəzəriyyəsinin 

ümumqəbul edilmiş müddəalarına müvafiq olaraq müəyyən edilir. 

Əmtəənin qiyməti və onun bir neçə parametrləri arasında mövcud 

olan  və  müşahidə  edilən  asılılıqların  nəzərə  alınması  ilə  yeni  əmtəəyə 

qiymətlərin  analitik  müəyyən  edilməsi  üçün  reqressiya  metodlarından 

istifadə edilir. Bu metodların mahiyyəti aşağıdakılardan ibarətdir. 

Artıq  bir  sıra  istehsal  edilmiş  və  satılmış  əmtəəyə  tətbiqən 

parametr göstəriciləri və müvafiq satış qiymətləri təsbiq edilir.  Rahatlıq 

üçün bu qiymətlər və parametrlər  cədvəli 3.2-də verilib. Bu cədvəldə k- 

müşahidəsinin aparıldığı əmtəələrin sayı;  Q

k

 – k əmtəəsinin qiyməti, P



ck

 

– k əmtəəsinin c parametri. Bu parametrlərin sayı isə 4-dür. 



 


 

106


 

 

Cədvəl  3.2. 



П

1,1 


П

2,1 


… 

П

у,1



 

Ц 1 


П

1,2 


П

2,2 


… 

П

у,2



 

Ц 



… 

… 

… 



 

 

П



1,к 

П

2,к 



… 

П

у,к



 

Ц 

к 



 

Əmtəənin  qiymətləri  və  müəyyənedici  parametrlər  arasında 

məlum reqressiya təhlili qaydaları üzrə  analitik asılılığı müəyyən edilir. 

Əgər  bu  analitik  asılılığa  digər  bir  əmtəənin  (  )  parametr 

göstəricilərini yerinə qoysaq, onda müqavilənin bağlanması üçün zəruri 

olan  daşıyıcıların başlanğıcı olan qiymət müəyyən ediləcəkdir. 

Istehlak  səmərəliliyinin  uçotu  məcburi  şəkildə  yer  almalıdır.  Bu 

zaman  inisiativ  (təşəbbüs)  alıcıya  məxsus  olmalıdır.  Lakin  hesablama 

yolu  ilə  ancaq  istehsalçının  potensial    alıcı    lə  danışıqlara  başlayacağı 

qiymət müəyyən edilir. Müqavilə halında məsələnin gedəcəyi əmtəənin 

yekun  qiyməti    istehsalı  (icraçı,  satıcı)  və  alıcılar  arasında  danışıqlar 

nəticəsində  müəyyən  edilir.  Razılaşdırılmış  kompromiss  qiymətni  də 

razılaşdırılmış tərəflərin sorğuları arasında hansısa artanı bildirir. Yekun 

müqavilə qiyməti istehsalçı tərəfindən adlanan və hətta bir qayda olaraq 

hesablama  yolu  ilə  müəyyən  edilən  ilkin  səviyyədən  də  çox  ola  bilər. 

Bundan  başqa,  onu  yadda  saxlamaq  lazımdır  ki,  əmtəənin  qiyməti 

hərçənd  çox  vacib  olsa  da  bağlanmış  müqavilənin  müddəalarından 

biridir.  

Eləcə  də  kreditlə  satış  şərti  də  qeyd  şərtlənməlidir,  əgər  belə  bir 

hal  təqdim  edilirsə.  Qeyd  şərtlənir  ki,  alıcı  tərəfindən  tələb  olunan 

məbləğin  təyin    edilmiş  müddətdə  ödənilməməsindən  sonra  nə  gəlir. 

Mümkün hərəkətlərin diapozonu çox genişdir – cərimə sanksiyalarından 

alıcının müqavilənin icrasından imtina etməsinə qədər. 

 

 



 

 

 



 

 

 



Мцгавиля  

Пяракяндя алты-

сатгы мцгавиляси 

Ямтяялярин тяжщиз 

мцгавиляси  

Дювлят ещтийаж-

лары цчцн ямтяя-

лярин тяжщизиня 

мцгавиля 

Контрактлашма 

мцгавиляси 



 

107


Şəkil 3.13. Müqavilələrin təsnifatı. 

Müqavilələrin tiplərindən asılı olmayaraq (3.13 şəkil) bəzi ümumi 

müddəalara  malik  olmalıdır.  Belə  ki,  istənilən  müqavilədə  məcburi 

qaydada  qiymətdən  başqa  satıcıya  təqdim  edilən  əmtəyyə  hesablama 

qaydası qeyd şərtləndirilə bilər. Misal üçün, təchiz edilən əmtəəyə ilkin 

(qabaqcadan)  ödəməni  nəzərə  tutulur  ya  yox,  və  əgər  hə,  onda  o, 

qiymətin neçə faizini təşkil edəcəkdir. 

Alqı-satqı  müqavilələri  müvafiq  təkliflər  əsasında  bağlanılır. 

Müqavilənin  bağlanması  haldatəklif  oferta  adlanır.  Bu  təklifə  razılıq   

adlanır.  Əgər  bu  və  ya  digər  oferta  müqavilənin  əsas  (əməli) şərtlərinə 

malikdirsə,  onda  müqavilə  verilmiş  ofertanı  göndərən  şəxs  tərəfindən, 

onun  istiqamətləndiyi,  göndərildiyi  tərəfdən  akuentin  əldə  edilməsi 

anından bağlanmış hesab edilir. Hər halda müqavilənin bağlanması üçün 

tərəflər onun bütün əsas (əməli) şərtlərini razılaşdırmaq vacibdir. Bu cür 

əsaslı  şərtlərə  tərəflərin  tam  adlarından  başqa-  müqavilə  iştirakçıları 

aşağıdakılar aiddir: 

- təchiz edilən əmtəələrin kəmiyyət və çeşidi; 

- müqavilənin yerinə yetirilmə (icra) müddəti; 

- əmtəələrin təchizat və nəqletmə qaydası; 

-  keyfiyyət,  komplektlilik,  təqdim  edilən  variantlar,  qablaşdırma 

və markalaşdırma; 

- qiymətlər, hesablama (hesablaşma) qaydası, kreditləşdirmə şərti; 

- məsuliyyət sanksiya, neustoyka və zəmanət. 

Əgər təchiz edilən əmtəənin keyfiyyətinin qanuna müvafiq olaraq 

həyata  keçirilən  yoxlama  zamanıverilmiş  əmtəənin  bu  və  ya  digər  

çatışmamazlıqları aşkar edilirsə, onda alıcı satıcıdan aşağıdakıları tələb  

edə bilər: 

- əmtəənin qiymətinin müvafiq olaraq aşağı salınması; 

-  aşkar  edilən  çatışmamazlıqların  razılaşdırılmış  müddətə 

təmənnasız kənarlaşdırılması; 

-  aşkar  edilən  çatışmamazlıqların  kənarlaşdırılmasına  öz  (xüsusi) 

xərclərin  ödənilməsi,  əgər  alıcı  bu  çatışmamazlıqları  öz  qüvvəsilə 

kənarlaşdırıbsa. 

Ölçüyə  gəlməyən  əlavə  xərclər  tələb  edən  əsaslı  (əməli) 

çatışmamazlıqlar  halında  alıcı  bağlanmış  müqavilədən  imtina  etmək 

hüququna  və  artıq  ödənilmiş  pul  məbləğinin  geri    qaytarılmasını  tələb 

etməyə malikdir. 

 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   148


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə