A. M. Allahverdiyev m.İ. Bağirova



Yüklə 320 Kb.

səhifə1/32
tarix05.03.2018
ölçüsü320 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   32
30576

A.M .ALLAHVERDİYEV
M.İ.BAĞIROVA
QANIN LABORATOR 
TƏDQİQİNİN KLİNİK-
DİAQNOSTİK
ƏHƏMİYYƏTİ
( D ə r s   v a s a i t i )
BAKI -  2003


Elm i redaktor:  professor  S.Ə.Cavadov
RəWçildr:  Azoıbaycan MEA-nın müxbir üzvü, prof TAAğayev
professor  A.M. Əfəndiyev
Aüahverdiyev  A.M.,  Bağırova  M.İ.  QANIN  LABORA- 
TOR TƏDQİQINİN  KLİNİK-DİAQNOSTİK  ƏHƏMİYYƏTİ. 
- B a k ı, 2002,134 səh.
Kitab  qanın  klinik-laborator  analizlərinin  diaqnostik  əhə- 
m iyyətinə  həsr  edilmişdir.  Burada  qanın  analitik  göstəriciləri- 
nin m ənşəyi  və  fizioioji roiu haqqında mə'lumat və bu  göstəri- 
cilərin  orta  normal  göstəricilərdən  fərqlənm əsinə  səbəb  olan 
patoloji  proseslərin  siyahısı  verilmişdir.  Kitabda  verilən 
mə'İumatlar  analitik  göstəricilərdən  diaqnostikada  istifadə 
edilməsi  üçün  zəmin  yaradır.  Kitab  həkim lər,  biokimyaçılar, 
patofizioloqlar  və  tibb  təhsili  alan  tələbələr  üçün  nəzərdə  tu- 
tulmuşdur.
АхэгЬаусап Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Elmi-Tibbi Şurasımn 
25 dekabr 2002~ci il tarixli (protokol N°4}) qəran ilə çap edilir.
  4702060202 

Ə -------------------- “Səda’  nəşrıyyatı
M 653(07)2003
ISBN  5-8020-1652-4


MÜQƏDDİMƏ
X əstəliklərə  qısa  m üddətdə  və  dəqiq  diaqnoz  qoymaq  hər 
bir həkim in  qarşısmda duran ən raühüm problem lərdən biridir. 
Çünki  həkim in  seçdiyi  müalicə  taktikasmın  effektivliyi  ilk 
növbədə  xostəliyin  diaqnozunun  düzgünlüyündən  asılıdır. 
A dətən həkim  xəstəlikiərə  ilkin diaqnoz qoymaq üçün ilk növ- 
bədə müayinə  zamanı  aşkara çıxan  klinik əlam ətlərə əsaslamr. 
Lakin  çox  vaxt  ümumi  raüayinə  üsulları  (vizual  müayinə,  per- 
kussiya,  palpasiya,  auskultasiya və  s.) zamanı  müşahidə  edilən 
klinik  əlam ətlər  dəqiq  diaqnostika  üçün  kifayət  etmir,  b ə ’zən 
isə  buna  həkimin  səriştəsizliyi  mane  olur.  Bundan  əlavə,  bir 
sıra  xəstəliklərin  atipik  keçməsi  də  diaqnozun  müəyyənləş- 
dirilməsi sahəsində əlavə çətinlikler törəde bilər.  Bütün bunla- 
ra  görə,  klinik  analizlərin  nəticələrindən  istifade  etmək  diaq- 
nostikanın  olduqca  mühüm  və  m əs’uliyyətli  m ərhələlerindən 
biri  hesab  edilməlidir.  Юinik  analizlər  diaqnostikaya  yardım 
göstərm əklə  bərabər,  həm  də  müalicənin  nəticələrinə  və 
sağalma prosesinin  intensivliyinə  nəzarət etm əyə  imkan  verən 
çox  mühüm  vasitələrdir.  Bu  üsuliardan  yetərincə  istifadə  edil- 
məsi  isə  təkcə  həkim dən  deyil,  həm   də  onun  sərəncamında 
olan  klinik-diaqnostik  labaratoriyanın  təchizat  səviyyəsindən, 
eləcə də  kadrpotensiahndan asılıdır.  Biz,  bütün bunlan nəzərə 
alaraq, qanm   analitik göstəricilərinin diaqnostik əhəm iyyətinə 
dair  m ə ’lumatları  toplamağı  və  kitab  şəkİində  çap  edərək  hə~ 
kimlərin  m ühakim əsinə  verməyi  qərara  aldıq.  Bu  kitabda  qa­
nm  m üxtəlif  göstəricilərinin  analizi  zamam  əldə  edilən  nə- 
ticələr,  bu  nəticələrin  orta  normal  göstəricilərdən  fərqlənm ə- 
sinə  səbəb  olan  xəstəlik  və  patoloji  proseslər  haqqmda 
m ə ’Iumat  vermişik.  Kitabda  qanın  formalı  elementlərinin,  qan 
zülallanm n  (proteinlərin),  enzimlərin  (fermentlərin),  hormon- 
larm,  immunoqlobulinlərin,  vitaminlərin  və  bir  sıra  digər  gös- 
təricilərin  artmasına  və  azalmasına  səbəb  olan  xəstəliklərin 
siyahısı  verilmişdir.  Ümid  edirik  ki,  bu  kitab  xəstəliklərin  di- 
aqnostikasında  mövcud  olan  problemlərin  bir  qisminin  aradan 
qaldınlmasmda  həkim lərə  yardımçı  olacaq.  Kitabın  yazılması


zamanı  m üxtəlif dillərdə  (ingilis,  ras,  türk  və  Azərbaycan  dil- 
ləri)  nəşr  edilmiş  ədəbiyyat  m ənbələrindən  istifadə  etraiş  və 
uzun  iliərdən  bəri  elmi  və  praktik  fəaliyyətim izdə  əldə  et- 
diyimiz  təcrübələrə  esaslanmışıq.  Azərbaycan  eiminin  dünya 
elminə  inteqrasiyasmı  nəzərə  alaraq,  kitabda  beynəlxalq  ter- 
m inlerə üstüniük vermişik.
Kitabdan  istifadə  edəcək  hörmətli  oxuculara  vacib  bir  mə- 
qamı  da  çatdırmaq  istəyirik.  Burada  qamn  m üxtəlif göstərici- 
ləri  üzrə  verilən  normativlər  m üxtəlif labaratoriyalarda,  müx- 
te lif metodlar vasitəsilə  əldə edilmiş və bir-birindən fərqlənən 
vahidlərlə  ifadə  edilmişdir.  Buna  görə  oxuculanm ız  kitabda 
verilən  normativləri  raütləq  göstərici  kimi  qəbul  etmeməli, 
yeri  gəldikdə  öz  çahşdıqlan  müalicə  ocaqlanm n  labaratoriya- 
lannda alınmış orta göstəricilərə əsaslanmalıdırlar.
Kitab  geniş  oxucu  kütləsi  üçün  nəzərdə  tutuimuşdur.  Bu 
kitabdan  nəzəri  tibb  sahəsində  çalışan  m ütəxəssislər,  həkim- 
lər,  tələbələr və  eləcə də, öz sağlamlığı  ilə  raaraqlanan h ər bir 
şəxs istifadə edə bilər.
Oxuculann  kitab  haqqında  təklif və  tenqidi  qeydləri  müəl- 
liflər tərəflndən böyük məmnuniyyətlə qebui ediləcəkdir.
A.M.Allahverdiyev, M.İ.Bağırova


QANIN ÜMUMİ  KLİNİK ANALİZİ 
V Ə  DİGƏR ÜMUMİ GÖSTƏRİCİLƏRİ
Formalı  elementlərin (qan  hüceyrələrinin)  m iqdannın  tə'yin 
ediiməsi  qanm  ümumi  analizinin  əsas  mərhələsidir.  Umumi 
analizə qamn  m üəyyən həcm  vahidində olan  hüceyrə  element- 
lərindən  eritrositlərin  (və  eritroid  toxumaya  aid  olan  digər  hü- 
ceyrələrin),  leykositlərin  ve  trombositlərin  saymm  m üəyyən- 
ləşdirilm əsi  aiddir.  Bunlardan  əlavə,  qanın  ümumi  a^alizinə 
hemoqlobinin  qatılıgmın  müəyyənləşdirilməsi,  leykositar  düs- 
turun  (y ə’ni  m üxtəlif leykosit  növlərinin  faizlə  m iqdannın  he- 
sablanması) və  eritrositlərin çökmə sür'ətinin (EÇS)  təyin edii- 
məsi  daxildir.
A dətən  ümumi  analiz  üçün  labaratoriya  praktikasmda  sol 
əlin  dördüncü  (adsız)  barmağının  yumşaq  toxumasından  və  ya 
qulaq  sırğalığından  götürülən  kapillyar  qandan  istifadə  edilir, 
lakin  xüsusi  analizatorlarla  aparUan tədqiqat zamanı  dirsək ve- 
nasmdan  götürülən  venoz  qandan  da  istifadə  etm ək  olar.  ICa- 
pillyar  qanı  götürmək  üçün  skariflkatorlardan  istifadə  edirlər. 
Bu m əqsədlə əvvəllər tətbiq edilən  frank i>^əiərindən hazırda 
istifadə  edilmir.  Ə vvəllər  skarifikatorlan  istifadə  edildikdən 
sonra yuyub,  sterilizatorda  qaynadır və  2  saat  180”  С  tempera- 
turda quruducu  şkafda  saxlayırdılar.  Son vaxtlarda  isə  birdəfə- 
lik istifado  edilən skarifıkatorlar işlədilir.
Q an  g ö tü rm o k   ü çü n   sol  o lin   dördım cü  b a rm a ğ m ın   u c   hissosinin 
dorisi  spirtlo  isladılm ış  p a m b ıq la   silinir  v ə   sk arifık ato r  y u m ş a q  
toxıım anın  2-3  m m   d o n n liy in ə   yeridilir;  bu  z a m a n   b a n n a q   orta 
xotdon  bir  q ə d o r   aralıdan  d c şilm o lid ir.  Çiinki  bu  s a h o d ə   kapilyar 
ş o b ə k o si  d a h a   six  olur.  Y a ralan m ış  sah o d o n   q a n   s ə r b ə s t  g ə lm ə lid ir. 
B u n d an   ö t m   barm ağı  sıx d ıq d a  götüriilon q a n a   to x u ın a  m a y e si  q a rışa 
b ilər;  bu  iso   a n a liz d ə n   alın an   n o tic o lə rin   t ə h r i f   o lım m a s ın a   s ə b ə b
Ф
olur.
Analiz  üçün  qam  fıziki  (və  ya  zehni)  gərginlikdən,  fiziote- 
rapevtik  müalicə  üsullannın tətbiqindən,  dərman maddələrinin 
parenteral  yolla  yeridilməsindən,  rentgenoloji  m üayinədən  və 
orqanizmin  fizioloji  halma tə'sir göstərə  bilən  digər prosesiər- 
dən  sonra  götürmək  m əsləhət  göriilmür.  M üayinələri  yalmz 
günün eyni  saatlannda təkrarlamaq  lazımdır.  Çünki qanm mor- 
foioji  və  biokimyəvi  tərkibi  gün  ərzində  dəyişikliklərə  uğraya 
bilər.




Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   32


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə