Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə11/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   223

25 

 

quruculuğu  barədə  öz  baxıĢlarını  Ģərh  etmiĢdi.  O,  Azərbaycanda  sovet 



dekretlərini  həyata  keçirərkən  yerli  Ģəra iti,  a zə rbaycanlı  əhalinin  adətlərini  və  

məiĢətini, habelə onun dini baxıĢlarını nəzərə almağın  zəruriliy ini vurğula mıĢdı. 

N.N.Nərimanov mətbuat nümayəndəsinə verdiyi  müsahibəsində demiĢdi: " Lenin  

yoldaĢ bütün bunlarla razı idi"

44



N.N.Nərimanov 1921-ci  ilin fevralında  V.Ġ.Leninə  məktubunda bir daha 



yazırdı:  "Mən  qabaqcadan dəhĢətli  vaxt  görürəm,  ona  görə  də  Sizdən  heç  nəyi 

gizlətməməy i  zəruri  hesab  edirəm.  Mənə  inanırlar  və  hamısını  deyirlər:  mən  

bütün ucqar mu xtar respublikaların vəziyyəti və Sizə  münasibəti haqqında Ģifahi 

və yazılı məruzələrə malikəm. Bütün məruzələrdə Sovet Rusiyasının müstəmləkə 

siyasətindən  danıĢırlar..."

45

.  Azərbaycan  sovet  respublikası  quruculuğunda  yerli 



xüsusiyyətləri,  dövlətçiliy i  və  müstəqilliyin i  nəzərə  almaq  Ģərti  ilə  siyasət 

yeridilməsinin  elə  ilk  günlərindən,  tədricən,  addımbaaddım  üzə  çıxan  

diktatorluq, müstəmlə kəçilik meyilləri gözə  çarpırdı. 

Bunlar    RK(b)  P  M K  Qafqa z  Bürosunun  rəhbəri  Q.K.Orconikidzen in, 

Bakı partiya təĢkilatının,  Bakı Ġcraiyyə Ko mitəsinin, onu dəstəkləyən liderlərinin  

fəaliyyətində  özünü  xüsusilə  göstərirdi.  Ko mmunistlərin  bir  ço xu  Moskvaya 

göndərdikləri  müraciətlərdə,  məktublarda  Q.K.Orconikidzeni  açıq-aĢkar 

müstəmləkəçi  ad landırırd ılar. 

N.N.Nərimanov  Zaqafqaziya 

ko mmunist 

təĢkilatların ın  II  qurultayında  (1923-cü  il  mart)  Q.K.Orconikidzenin  düzgün 

olmayan  hərəkətləri  barədə  RK(b)P  MK-ya  yazdığ ı  məktubunda və  sonra,  onu 

bir  dəfə  "Stalinin  yanındakı  general-qubernator"  adlandırdığını  xatırlayaraq  

yazmıĢdı:  "Ġndi  Orconikidze  Zaqafqaziyada  Mərkəzin  açıq  müstəmləkə  siyasəti 

yeridən nümayəndəsi kimi məĢhurdur"

46



Azərbaycanda  sovet  hakimiyyətin in  üçüncü  ayında  Q.K.Orconikidze 

Azərbaycan  Respublikasının  RSFSR  ilə  birləĢ məsi  haqqında  məsələ  qaldırdı. 

Mərkəzi  Ko mitənin  üzvü  olan  ermənilər,  ruslar  onu  dəstəklədilər,  digər 

partiyalardan  ko mmunist  partiyasına  keçmiĢ  cavan  azərbaycanlı  partiya  üzvlə ri 

də onlara qoĢuldular. N.N.Nərimanov və onun həmfikirləri birləĢmən in əleyhinə 

çıxd ılar.  Respublikanın  müstəqilliyinin  qorunub  saxlan masına  tərəfdar  çıxanları 

"millətçi təmayülçülü kdə" günahlandırırdılar.  Beləliklə, partiya təĢkilatında  fikir 

ayrılığ ı,  rəhbərlər,  məsul  partiya  iĢçiləri  arasında  çəkiĢ mələr  baĢlandı. 

Azərbaycanda  hakim  Mərkəzin  hansı  siyasətini  yeritmək  prinsiplərinə 

münasibətdə  qütbləĢmə  dərinləĢir,  orta  təbəqədə,  dəstədə  hakimiyyət  uğrunda 

mübarizə  güclənirdi.  Partiya  üzv ləri  arasında  bir-b irini  izləmək,  təqib  etmək, 

çuğulluq, intriqa sistemi yaranır və bəzən kəskin, açıq ixtilaflara çevrilirdi.  

Partiya  təĢkilatındakı  belə  vəziyyət  gənc  Azərbaycan  respublikasının  

taleyi üçün böyük təhlükə doğururdu. N.N.Nərimanov deyirdi: "Mən hələ yayda 

(1923-cü  ildə  -  məsul  red.)  Mərkəzi  Ko mitəyə  yazmıĢdım  ki,  partiya  günbəgün 



26 

 

deyil,  saatbasaat  parçalanır:  o  vaxt  mən  Azərbaycanda  partiyadakı  vəziyyət 



haqqında  yazmıĢdım.  Görünür,  MK  Serqodan  məlu mat  alaraq  arxay ınlaĢıb, 

çünki  heç  bir  tədbir  görülməyib.  Ancaq  indi  bütün  Zaqafqaziyada  partiyanın  

vəziyyəti  haqqında  düĢünmək  lazım  gəlir...  Mən  bəyan  edirəm...  hazırda 

Zaqafqaziyada  bizim  hakimiyyətimiz  yalnız  süngü  gücünə  yaĢayır.  Lakin  belə 

məsuliyyətli dövrdə onu süngü gücünə çoxmu saxlamaq o lar"

47



Bakı  sənaye  mərkəzi  tərəqqi  edib  regionda  seçilməyə  baĢladığı  vaxt 

rəsmi  Rusiyada,  onun  hakim  elitasında  Bakının  A zərbaycanın  bütün  qalan 

hissəsindən  ayrı  olması  barədə  qəti  fikir  formalaĢdırılmıĢdı.  Bu  da  Bakını  və 

onun neft rayonunu Rusiya imperiyasının ərazisi elan etmək üçün əsas olmuĢdu. 

Bakı  daĢnak-bolĢevik  ö zəyi  də  1918-ci  ildə    Bakıya,  ü mu mən  Azərbaycana 

münasibətdə eyni siyasəti yeridirdi.  Bu o vaxt  Bakı  Xalq  Ko missarları Sovetinin  

yaradılması və A zərbaycanm Ģərq hissəsinin ələ keç irilməsi, onun əslində Sovet 

Rusiyasının  təsir  dairəsinə  düĢməsi  ilə  nəticələn miĢdi.  Hətta  müstəqil 

Azərbaycan Demokratik  Respublikası elan ed ild ikdən sonra və onun müvəqqəti 

olaraq  Gəncədə  yerləĢən  hökuməti  Bakın ın  azad  edilməsi  uğrunda  mübarizəyə 

baĢlayanda  da  Sovet  Rusiyası  hökumətin in  rəs mi  sənədlərində  Bakı  və  onun 

mədən  rayonları  "Rusiyan m  ərazisi"  kimi  vurğulanırd ı.  Həmin  siyasət 

Azərbaycan  SSR  elan  olunandan  sonra  da,  lakin  daha  incə  formad a  davam 

etdirilirdi. 

1920-c i illə rdə Ba kıda idarəç ilik əsasən Bakı partiya təĢkilat ının və Bakı 

Soveti  Ġcraiyyə  Ko mitəsinin  daĢnak-bolĢevik  rəhbərlərinin  əlində  idi.  Onlar 

AK(b)P  Mərkəzi  Ko mitəsini,  A zərbaycan  SSR  Xalq  Ko missarları  Sovetini 

əslində  tanımırdılar.  Hətta  ilk  vaxtlar  qərara  alın mıĢdı  ki,  Azərbaycan  Sovet 

hökumətin in üzvləri  Bakı  Soveti, Ġcraiyyə Ko mitəsi qarĢısında hesabat versinlər. 

Bakın ın  hakimiyyət  orqanları  partiya  Mərkəzi  Ko mitəsinin  bəzi  üzv lərinin  - 

ermənilərin,  habelə  XI  Qızıl  ordunun  xüsusi  Ģöbəsindən  olan  hakim  millətçi 

Ģovinistlərin  dəstəyi  ilə  sovet  hakimiyyətinin  elə  ilk  günlərind ən  etibarən, 

azərbaycanlı  əhali  arasında  qızğ ın  təqib  və  müsadirə  fəaliyyətinə  baĢladılar. 

Onlar  qanunsuzluq,  soyğunçuluq  törədir,  varlı  ailələrin  evlərin ə  soxulur,  burjua 

qadınların ın  qulaqlarından  sırğaları  çıxarır,  ev  əĢyalarını  aparır,  müsəlman 

ailələrinin  adətlərin i,  məiĢət  ənənələrini  ələ  salırd ılar.  N.N.Nərimanov 

Azərbaycanda  "inqilabi  hakimiyyət"  bayrağı  altında,  partiyanın  adından 

törədilən  biabırç ılıqlara  qarĢı  dəfələrlə  və  qətiyyətlə  çıxıĢ  etmiĢdi.  Azərbaycan 

Ġnqilab  Ko mitəsi  avqustun  19-da  müsadirə  iĢinin  nizama  salmması  haqqında 

dekret  dərc  etdirərək,  hakimiyyət  orqanlarına  tapĢırdı  ki,  " müsadirə 

zəh mətkeĢlərin  mənafeyinə  mü mkün qədər az toxunsun". 1921 -ci il fevralın 22-

də isə özbaĢına axtarıĢlar keçirilməsinin və ev əmlakın ın  müsadirəsinin qarĢısını 

almaq  tədbirləri  haqqında  N.N.Nərimanovun  imzası  ilə  əmr  verildi

48






Dostları ilə paylaş:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə