Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə13/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   223

29 

 

edilirdi. 1920-ci ilin  iyununda həmkarlar ittifaqlarının Birinci Ümu mbakı konfransı 



keçirildi. 70 min nəfər üzvü təmsil edən konfrans respublika həmkarlar ittifaqlarının  

vəzifələrini  müəyyənləĢdirdi,  habelə  Azərbaycanın  həmkarlar  ittifaqı  hərəkatının 

fəaliyyətinin  ümumrusiya  həmkarlar  ittifaqı  hərəkatı  ilə  sıx  birliyini  bəyan  etdi. 

Konfrans  ÜRHĠMġ-nin  müəyyənləĢdirdiyi  sxemə  uyğun  olaraq  respublika 

həmkarlar  ittifaqlarını  təĢkilat  baxımından  istehsal  prinsipi  üzrə  yenidən qurmağı 

qərara aldı. O, respublikada vahid mərkəzi həmkarlar ittifaqı orqanı  - Azərbaycan 

Həmkarlar Ġttifaqları ġurası (AHĠġ) və ümumrusiya həmkarlar ittifaqlarının müvafıq 

respublika  Ģöbələrini  yaratmaq  qərarına  gəldi.  Qəzalarda  isə  həmkarlar 

ittifaqlarının qəza Ģöbələrini və bunları birləĢdirən orqanlar-qəza büroları yaratmaq 

qərara  alındı

53

.  Bakı  partiya  təĢkilatının  antiazərbaycan  özəyi  A.Ġ.M ikoyanın 



AHĠġ-in sədri seçilməsinə nail o ldu. 

Respublikanın  digər  Ģəhərlərində,  habelə  qəzalarda  da  həmkarlar 

ittifaq ları orqanları yarad ılırdı. 

1920-c i  il avqustun  9-u  sentyabrın 6-da Bakıda həmka rlar ittifaqla rın ın 

1-ci  qurultayı  oldu.  Qurultayda  120  min  ü zvü  təmsil  edən  400-dək  nümayəndə 

iĢtirak  edirdi.  "Hər  Ģey  istehsal  üçün!",  "Hər  Ģey  əmək  cəbhəsinə!"  Ģüarları 

altında  keçən  qurultay  həmkarlar  ittifaqlarının  üzvlərini  əmək  məhsuldarlığını  

yüksəltməyə,  Ģüurlu  intizamı  möhkəmləndirməyə,  yeni  həyat  quruculuğunda  fəal 

iĢtirak  etməyə  çağırdı.  Qurultay  mədən,  zavod  və  fabriklərdə  əməy in 

mühafızəsinə,  texn iki-peĢə  təhsilinə,  ərzaq  məsələsinə,  həmkarlar  ittifaqlarının 

kooperativ və mədəni-maarif iĢində iĢtirakına xüsusi diqqət yetirdi. 

Qurultayda  L.  Ġ.  Mirzəyan  AHĠġ-in  sədri  seçildi.  A.Ġ.Mikoyan  və 

L.Ġ.Mirzoyan respublika həmkarlar ittifaqlarına "liderlik" edərək azərbaycanlıların  

mənafelərinə  zidd,  hər  vasitə  ilə  onların  əmək  fəaliyyətini  məhdudlaĢdıran 

tədbirlərin həyata keçirilməsinə mə krli zə min yaradırd ılar. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



30 

 

II FƏSĠL 

 

AZƏRBAYCAN SSR-in  BEYNƏLXALQ VƏ DAXĠLĠ 

VƏZĠYYƏTĠ 

 

(1920-1922-ci illər

 

Ermənistan    və    Gürcüstan    Respublikaları  ilə    münasibət. 

Azərbaycan    SSR-in  elan  edilməsi  qonĢu  ölkə  və  xalqların  inqilabi,  liberal-

demokratik,  ict ima i-siyasi  təĢkilatları  tərəfındən  birmənalı  qarĢılan mad ı.  Ya xın  

və Orta ġərqin sərhədində sovet respublikasının yaran masına Qə rb dövlətlərinin  

paytaxtlarında  düĢmənçilik  bəslənir,  imperialist  dairələri  cid di  narahatlıq  keçirir 

və  bu  mühüm  strateji  reg ionda  "sovet  hakimiyyətinin"  möhkəmlənməsinə  hər 

vəchlə mane olmağa çalıĢırdılar. Qərb imperialistləri həmiĢə olduğu kimi, indi də 

bu  məqsədlə  daĢnak  Ermənistanından  istifadə  edərək  onu  Sovet  Azərbaycanına 

qarĢı  müharibəyə  təhrik  etdilər.  Sovet  hakimiyyətin in  elə  ilk  günlərindən 

etibarən nizami daĢnak hissələri Qazax qə zasında, Qarabağda, Zəngəzurda peyda 

oldular.  Bütün  daĢnak  ordusu  özünün  təcavüzkar  əməllərini  gücləndird i. 

Ermənistan  hökuməti  Ģayiə  yaymıĢdı  ki,  "Azərbaycanda  olan  Qızıl  ordu  deyil, 

Denikin in qoĢunlarıdır"

1



1920-c i  il  ap relin  28-də  isə  menĢevik  Gürcüstanının  qoĢunları  Poylu  

körpüsünü  və  stansiyasını,  habelə  Tiflis-Qazax  yolundakı  körpünü  ələ  keçirib, 

Ağstafaya  doğru  irəlilədilər  və  ġıxlı  kəndini  atəĢə  tutmağa  baĢladılar. 

MenĢeviklərin  zireh li  qatarı  Ağstafa  stansiyası  yaxın lığ ına  gəlib  çıxmıĢ dı. 

Gü rcüstanda  Azərbaycan  SSR-ə  qarĢı  fıtnəkarlıq  kampaniyası,  azərbaycanlılara 

qarĢı  təqiblər  baĢlandı.  Azərbaycanın    Tiflisdəki  missiyası  həbs  olundu. 

Gegeçkori  Azərbaycan  hökumətinə  Zaqatala  qəzasından  qoĢunların  dərhal 

çıxarılması haqqında nota göndərdi

2

... 


Azərbaycan  hökuməti  Gü rcüstan  və  Ermənistana  təklif  etdi  ki, 

tutduqları  ərazilərdən  dərhal  çıxsınlar.  Azərbaycanın  sərhədlərini  daĢnak  və 

menĢevik  qoĢunlarının  basqınlarından  qorumaq  üçün  1920-ci  il  aprelin  29-da 

Azərbaycan  Ġnqilab  Komitəsi  Azərbaycan  ordusunu  fəhlə-kəndli  ordusu 

zəminində  yenidən  təĢkil  etməyə  baĢlamağı  qərara  aldı,  hərbi-dəniz  ko missarı  

Ç.Ġ.Ġld ın ma  tapĢırıld ı  ki  respublikanın  müdafıəsi  üçün  zəh mətkcĢlərin 

səfərbərliyə alın masını elan ctsin

3



Azərbaycan  SSR  höku məti  aprelin  30-da  Gürcüstan  və  Ermənistan 

hökumətlərinə  nota  göndərərək,  onlardan  qoĢunlarını  ö z  sərhədləri  daxilinə 

çəkməyi tələb etdi

4




31 

 

1920-c i  il  may ın  9-da  2000  nəfərlik  niza mi  gürcü  qoĢunu  Qabaqçöl 



kəndi  yaxınlığında  Azərbaycan  sərhədini  keçdi.  Gürcüstan  hökuməti  Zaqatala 

dairəsi  rayonunda  çoxlu  qoĢun  hissələri  və  yaxĢı  silah lan mıĢ  milli  qvardiya 

cəmləĢdirmiĢdi.  XI ordunun xüsusi süvari korpusuna Azərbaycan ın  Gürcüstanla 

sərhədini  qorumaq  əmri  verildi.  XI  Qızıl  ordunun  komandanlığı  yaran mıĢ 

vəziyyətdən  istifadə  edərək  Gü rcüstana  qarĢı  hərbi  əməliyyata  baĢladı.  Lakin 

qızıl  ordunun  ön  xətdəki  hissələri  gürcü  qoĢunlarının  ciddi  müqavimətinə  rast 

gəldi.  1920-ci  il  may ın 13-də Sovet  Rusiyası ilə  Gürcüstan arasında tələsik sülh 

müqaviləsi  bağlandı,  Rusiya  Gürcüstanın  müs təqilliyini  tanıd ı.  Azərbaycan 

Respublikası  ilə  Gü rcüstan  Respublikası  arasında  fəa l  silahlı  münaqiĢələr 

dayandırıldı və sülh bağlanması haqqında danıĢıqlara baĢlandı

5



Sülh  danıĢıqları  1920-ci  il  iyunun  12-də  Ağstafa  stansiyasında, 



Azərbaycan  Ġnqilab  Ko mitəsi  sədrinin  müav ini,  Azərbaycan  Respublikasın ın  

xalq  xarici  iĢlər  ko missarı  M.D.Hüseynov  ilə  Gü rcüstan  Respublikasının  hərbi 

naziri  Q.S.Lord kipanid ze  arasında  baĢ landı.  DanıĢıqla rda  Gürcüstan  Müəssislər 

Məclisi sədrin in müavini S.Q.Mdivani də iĢtirak edird i. Sülh və dostluq haqqında 

18  bölmədən  ibarət  müqavilə  imzalandı.  VI  bölmədə  göstərilird i  ki,  "Zaqatala 

dairəsi  haqqında  məsələnin  həlli  1920-ci  il  may ın  12-də  RSFSR  ilə  Gü rcüstan 

Demokratik  Respublikası  arasında  bağlanmıĢ  əlavə  saziĢdə  nəzərdə  tutulan 

arbitraj ko missiyasına verilir". 

Bu  məsələ arbitraj ko missiyasında həll edilənə qədər, 1920-ci  il  12  may  

tarixli  əlavə  Moskva  saziĢinin  II  bəndinə  uyğun  olaraq,  ―razılığa  gələn 

tərəflərdən heç birinin Zaqatala dairəsinə yeni qoĢun hissələri yerit məyə  ixtiyarı 

yoxdur"  qənaəti  qəbul  edilsə  də,  əslində  mübahis ənin  mahiyyəti  barədə  saziĢ 

əldə olun madı. 

Müqaviləyə  əsasən,  hər  iki  respublika  bir-birinin  müstəqilliyini  və 

suverenliyin i qarĢılıq lı surətdə tanıdı

6



1920-c i  il  iyulun  da AK(b)  P  MK-da  RSFSR  hökuməti  nümayəndəsinin 

ġərqdə,    o  cümlədən  Qafqazda  siyasət  haqqında  məruzəsi  dillənildi

7

.  1920-ci  il 



iyulun  12-də  MK  Gürcüstan  və  Ermənistanla  münasibətlər  haqqında  məsələni 

mü zakirə  edərək,  onlarla  danıĢıqları  davam  etdirməyi,  lakin  Gürcüstana  neft 

vermə məyi,    Ermənistanla  danıĢıqlarda  is ə    RSFSR  və  Azərbaycan  SSR  

missiyalarını  birləĢdirməyi  qərara  aldı

8

.  Elə  həmin  vaxt  Türkiyə  qoĢunlarının  hələ 



də  qaldığı  Naxçıvan  haqqında  məsələ  müzakirə  olundu.  Hər  cür  münaqiĢənin 

qarĢısını  almaq  üçün  və  Türkiyə  qoĢunlarının  qalması  haqqında  məsələni 

nizamlamaq  məqsədilə Türkiyə ilə danıĢıqlar aparmaq üçün nümayəndə heyətinin 

tərkibi təsdiq edild i. 

RSFSR  hökuməti  Azərbaycan  və  Ermənistan  arasındakı  münaqiĢələrin 

həllində,  habelə  Türkiyəyə  münasibətdə  ikili  siyasət  yeridirdi.  XI  Qızıl  ordu 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə