Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə115/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   111   112   113   114   115   116   117   118   ...   223

236 

 

təsərrüfatların ın  kollektivləĢdirilməsi  sahəsində  hökm  və  təzyiq  metodunun 



tətbiqindən ibarət idi. 

Azərbaycanda  kollektiv  təsərrüfatlar  yaradılmasına  hələ  sovet 

hakimiyyətinin  ilk  illərində  baĢlanmıĢdı.  1921-c i  ilin  may  ayında  respublikada  

sərəncamlarında  11  min  desyatin  torpağı  olan  9,5  min  adamı  birləĢdirən  137 

kənd  təsərrüfatı  arteli,  37  ko mmuna  var  id i.  Həmin  kollektiv  təsərrüfatlarının  

çoxu q ısa bir  müddətdə kəndli  kütlələrinin Ģüurunun və mədəniyyətinin geriliy i, 

fərdiyyətçi  münasibəti  və  iqtisadi-te xniki  a millə rin  kifayətləndiric i  səviyyədə 

olma ması nəticəsində dağıld ı. 

1926-1928-c i  illərdə  kolle ktiv  təsərrüfatlar  yenidən  təĢkil  olun mağa  

baĢlandı. Respublikada  1928-ci  ilin sonunda kolxo zların sayı  289-a çatdı, bu da 

kənddəki  təsərrüfatların  1,3  faizin i  təĢkil  edirdi.  Bu  dəfə  kolxo zlar  kənd 

yoxsulların ın  "nisbətən  Ģüurlu  hissəsindən  və  bütövlükdə  könüllü"  yaradılırd ı, 

heç  də təsadüfi  deyildi  ki,  bunlarda  ko mmun istlərin  sayı  əvvəlkinə  nisbətən  iki 

dəfə,  ko msomo lçuların  sayı  isə  beĢ  dəfə  artmıĢdı.  Kollekt iv  təsərrüfata  cəlb 

olunanların  a ilə ləri  isə  ko lxo zun  ə mək  ehtiyatını  tə msil  edirdi.  Bundan  əlavə 

kolxo zların 88  faizi  kənd təsərrüfatı  maliyyə kooperasiyası ilə əhatə  olunmuĢdu. 

Bu  da  yeni  yaranan  kolxo zla rın  kənd  təsərrüfatı  maĢ ınları,  avadanlıq,  nəqliyyat 

vasitələri əldə etməsinə imkan verirdi. 1929-cu ildə ko lxo zların 59 faizində cəmi 

560 t raktor  idi. Te xn ika  ilə təchizat ancaq Ġttifaq  mə rkə zindən asılı  idi və  ucqar 

rayonlara olduqca az  maĢ ın ayırırd ı.  1929-cu  ildə Azə rbaycanda 100  min  xıĢdan 

istifadə  olunurdu!  Ona  görə  də  AK(b)P  yaxın  beĢ  il  müddətində  bütün  xıĢları 

kotanla əvəz etmək Ģüarın ı irəli sürmüĢdü. 

Azərbaycanda,  demək  olar  ki,  1928-ci  ilin  ortalarına  qədər  kollektiv  

təsərrüfatların  qurulması  prosesi,  ayrı-ayrı  hallardan  baĢqa,  nisbətən  mülayim, 

"kəskin  sinfi  mübarizəsiz  keçir  və  ö z  müsbət  nəticələrini  verirdi.  Həmin  ildə 

kəndli  təsərrüfatının  40  faizi,  1929-cu  ildə  isə  47  faizi  vergidən  azad  edilird i. 

Vergidən  azad  olunmuĢ  yoxsul,  zəif  kəndli  təsərrüfatları  hesabına  məhsul 

istehsalı  ço xalırdı.  Ko lxo zlara  maliyyə  ayrılmasına,  maĢın,  avadanlıq  və  s. 

alın masına  getdikcə  qayğı  da  artırdı.  Belə  ki,  dövrün  hesablamalarına  görə, 

Azərbaycanda  kolxozlaĢma  faizi  baĢqa  Zaqafqaziya  respublikalarından  yüksək 

idi. 

La kin  1928-ci  ilin  ortalarından  baĢlayaraq,  bütün  ölkədə  olduğu  kimi, 



Azərbaycanda  da  kolxo z  təĢkili  süni  "sürətləndirilir",  hətta  açıq  zorakılıq  tətbiq 

etmək hallarına yol verilirdi. 

1929-cu  ilin yayında ölkədə "bəzi dairə lərin  kəndli təsərrüfatları e lliklə  

tamam ko llektiv ləĢdirilsin" Ģüarı irəli sürüldü. 

ÜĠK(b)P  MK-n ın  noyabr  (1929-cu  il)  plenu mu  təsərrüfatları    elliklə 

tama m  kollekt ivləĢdirilməsi  vəzifəsini  art ıq  ayrı-ay rı  vilayətlərin  qarĢısına 




237 

 

qoydu.  ġərq  respublikalarında,  o  cü mlədən  Azərbaycanda  kollektiv ləĢdirmənin  



baĢa  çatdırılması  ikinci  illikdə  nəzərdə  tutulsa  da,  bu  möhlətin  1930-cu  ilin  yaz 

əkin kampaniyası dövrünə keçirilməsi qərarlaĢdırıld ı.  

ÜĠK(b)P  Zaqafqaziya  Ölkə  Ko mitəsinin  1929-cu  il  23  noyabr  tarixli 

plenumunun  kollekt ivləĢ mənin  sürətləndirilməsi  qəra rı  ilə   əlaqədar  o laraq, 

Azərbaycan  K(b)P  M K  1929-cu  il  10  dekabrda  respublikada  kolxo z  və  sovxoz 

quruculuğu planında dəyiĢiklik etmək barədə qərar qəbul etdi. 

59 

Kollekt ivləĢ mə  prosesində  "sürət uğrunda"  keçirilən  baĢabəla  yanaĢma  



baĢlandı.  Bu  zaman  sosial-iqtisadi,  milli  təsərrüfat  formaları,  həmçin in  bəzi 

rayonlarda əhalinin yarımköçri həyat tərzi,  mədəniyyətin aĢağı səviyyəsi,  məiĢət 

və  dini  mövhumatın  güclü  üsulu  kimi  mühü m  amillər  belə  nəzərə  alın mırd ı. 

Ġnandırmaqla  və  təmkin lə  təĢkilati  iĢ  aparmaq  əvəzinə,  kəndli  kütlələrinə 

inzibatçılıq,  kobud  təzyiq,  hədə,  hətta  fiziki  zorakılıq  tətbiq  edilird i.  Bunun  

nəticəsində  kolxo zların  sayı "sürətlə"  artırdı.  Ya lnız  1930-cu  ilin  yanvar  ayında 

Azərbaycanda  591  yeni  ko lxo z  yaradılmıĢ,  onlara  436  kəndli  təsərrüfatı  daxil 

edilmiĢdi ki, bu da əvvəlki illərdəkinə n isbətən 2,5 dəfə artıq id i. Həmin ilin  mart 

ayının  axırında  respublikadakı  ko lxo zlarda  artıq  102  min  kəndli  təsərrüfatı 

birləĢdirilmiĢ pambıq əkən bir ço x  kəndlərdə isə artıq elliklə  kollektivləĢdirməyə 

baĢlanmıĢdı.  Lakin  xüsusi  yerli  Ģəraitlə  əlaqədar  olaraq,  Azərbaycan  SSR-də 

1929-1930-cu  illərdə  fə rdi  təsərrüfatların  ko lle ktiv ləĢməsi  ço x  ləng  gedirdi. 

Çünki ko lxo zlara əsasən yoxsul kəndlilər daxil olur, ortabablar isə hələ tərəddüd 

edirdilər. 

1930-cu  ilin  payızında  Azə rbaycan  SSR-də  kütləvi  kolxo z  quruculuğu 

baĢlandı,  artıq  həmin  il  oktyabrın   1  -dək  kəndli  təsərrüfatlarının  15,7  faizi 

kollektivləĢdirilmiĢdi.  Bu  iĢ  pambıqçılıq  rayonlarında  daha  sürətlə  aparılaraq, 

1930-cu ilin dekabrında kəndli təsərrüfat ının 20,2 fa izin i əhatə etmiĢdi

60



1932-c i  il  yanvarın  1-nə  kimi  A zərbaycan  yoxsul  və  ortabab  kəndli 



təsərrüfatların ın  46,3,  o  cümlədən  pambıqçılıq  rayonlarında  isə  61,8  faizi 

kollekt ivləĢdirilmiĢdi.  Artıq  pa mbıq  ə kin lərinin  64,3  və  ta xıl  əkinlə rin in  isə  41 

faizi kolxo zların payına düĢürdü. 

1930-cu  ildə  respublikada  55304  təsərrüfatı  birləĢdirən  1839  kolxo z 

olduğu halda,  1931-ci  ildə  154457  təsərrüfatı  birləĢdirən  3300  kolxo z  var  id i

61



Deməli,  bir  ildə  respublikada  1491  yeni  kolxo z  təĢkil  ed ilmiĢ,  99153  nəfər 

yoxsul və ortabab kəndli kolxo zlara daxil olmuĢdu ki, bu da 1930-cu ilə nisbətən 

təqribən  üç  dəfə  çox  id i.  Elliklə  kolxo zlaĢdırma  prosesinin  geniĢlənməsində, 

kənddə  yeni  ictimai  quruluĢun  yaradılmasında  dövlətin  öz  marağından  doğan 

kö məyinin  mühüm  ro lu  olmuĢdu.  Birinci  beĢillik  ərzində  respublikan ın  kənd 

təsərrüfata  dövlət  tərəfindən  13408  milyon  manat  kapital  qoyulmuĢdu.  Həmin  

dövrdə respublikanın su təsərrüfatına 44  milyon 920  min  manat, yəni həmin  iĢə 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   111   112   113   114   115   116   117   118   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə