Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə117/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   113   114   115   116   117   118   119   120   ...   223

240 

 

haqqında" qərar qəbul etdi.  Bu qərar yerlə rdə daha çox kəndlilərin hüquqlarının  



pozulmasına səbəb olur, özbaĢına köçən və əmlakını satan qolçomaqların əmlakı 

dərhal  müsadirə  edilirdi.  Digər  tərəfdən  isə  "fəallar"  tərəfindən  qızıĢdırılan  

yoxsul  kəndlilər  onların  kəndlərdən  qovulmasını  tələb  ed irdilər.  Bu,  əslində 

qolçomaqların  bir  sinif  kimi  ləğv  edilməsi  uğrunda  baĢlanan  müharibə  demək 

idi,  hətta  çox  hallarda  öz  fərd i  təsərrüfatlarından  ayrılmaq  istəməyən  ortabablar 

da  "qeyd-Ģərtsiz"  qolçomaq  adı  altında  onun  qurbanı  olurdular.  Mərkə z  "sinfi 

düĢmənə"  qarĢı  sayıqlıq  göstərən  qolçomaq  "ovuna"  çıxan  "komso molçuları"  

dəstəkləyirdi.  Varlı  təsərrüfatlara  qarĢı  mübarizənin  gücləndirilməsi  mahal  və 

dairə  partiya  ko mitələrindən  tələb  edilird i.  Qolço maq  həyətləri  və  əmlakı 

üzərində  nəzarət  ciddi  surətdə  gücləndirildi.  Taxıl  tədarükü  plamnı  ödə məyən 

varlı  kəndlilərə beĢ gün ərzində inzibati aktlar tətbiq edilird i. Hər ay gizli və açıq 

surətdə  varlı  təsərrüfatların ın  uçotu  aparılırd ı.  1929-cu  ildə  belə  təsərrüfatların  

sayı  7954  id i,  1930-cu  ilin  iyulunda  isə  3312-yə  endirildi

63

.  Belə  ki,  yarım  il 



ərzində  4662  varlı  kəndli  təsərrüfatı  məhv  edildi,  bu  proses  sonrakı  dövrdə  də 

dayandırılmad ı,  hətta  qolçomaqların  siyahısı  hər  dəfə  qəsdən  artırılırdı.  Kəndə 

sol  "hücum"  baĢlanmıĢdı,  taxıl  və  ot  tədarükü  ilə  bağlı  " xüsus i  iclasçıların", 

"troykaların"  kəndə  ayaq  açması  bəzi  hallarda  terrorla  nəticələn ird i. 

KollektivəĢmə  "düĢmənlərinin"  kəndlilərin  gözü  qarĢısında  əksinqilabçı  kimi 

cəzalandırılması  və  güllələn məsi  adi  hal  id i.      Azərbaycanda    ümumi    kəndli 

təsərrüfatların ın   1929-1930-cu  ildə 2,3 faizi qədərində  7583, 1930-1931-ci  ildə 

1,1  faiz  qədərində  3802  qolço maq  təsərrüfatı  olmuĢ,  onların  sayı  1931-1932-ci 

ildə  1715-ə,  1932-1933-cü  ildə  280-ə,  1935-ci  ildə  isə  80-ə  en miĢdi.

64

 



Qolço maqların  sayca  90-100  dəfə  azalması  1929-1935-ci  illərdə  "qolço maqları 

bir sinif kimi ləğv etməy in" "parlaq" nəticəsi idi. 

Respublikada  kollektivləĢdirmə  illərinin  faciəli  əhvalatları  həmin  

dövrdə  respublikada  yabançı  partiya  rəhbərliy inin  Stalinin  göstəriĢlərinə  tən 

gələn  Ģovinist  və  antihumanist  fəaliyyəti  ilə  də  bağlı  idi.  O  vaxt  A zərbaycan 

K(b)P  MK-nın  birinci  katib i  iĢləyən  N.F.Gika lo  1930 -cu  ilin  fevralında  1500 

qolçomağın  ləğv  edilməsi  faktın ı  nəzərdə  tutaraq  deyib:  "Hələ  ço x  az  ləğv 

edilmiĢdir"

65



Gəncə  Dairə  Partiya  Ko mitəsi  I930-cu  ilin  əvvəllərində  qeyd  edirdi  ki, 



hələ  yerlərdə  kimin  qolçomaq,  kimin  ortabab  olduğunu  müəyyən  etmək  o lmur, 

ona  görə  də  biz  qolçomaq ları  ləğv  etməyi  dairənin  hər  yerində  eyni  zamanda 

baĢlamaq  fıkrindəyik.  Gəncə  dairəsinin  qolço maqların ı  Qarabağa,  Qarabağ 

qolçomaqların ı Salyana, Salyan qolço maqlarını Naxçıvana göndəririk.  

Respublika partiya rəhbərliy i 1930-cu il  11 avqust tarixli qərarı  ilə varlı 

təsərrüfatlara  qarĢı  mübarizən in  gücləndirilməsini  tələb  edirdi.  Mahal  və  dairə 

partiya  ko mitələrindən  tələb  edilird i  ki,  avqustun  18-dən  gec  olmayaraq  



241 

 

qolçomaq  həyətləri  ü zərində  nəzarəti  ciddi  surətdə  gücləndirib  onların  artıq  



əmlakın ı  müsadirə  etsinlər.  Dövlət  taxıl  tədarükü  p lanını  ödə məyən  varlı 

kəndlilərə  beĢ  gün  ərzində  inzibati  aktların  tətbiq  edilməsi  Dövlət  Siyasi 

Ġdarəsinə tapĢırıld ı. 

Bəzən  kənddə  xalq  düĢməni  kimi  ifĢa  edilənin  əmlakı  hərraca 

qoyulurdu.  Respublikada  yüzlərlə  belə  sahibsiz  təsərrüfat  dağılmıĢdı.  Ko lxo z 

quruculuğunda  əyintilər  və  səhvlər  haqqında  ÜĠK(b)P  MK-n ın  14  mart  tarixli 

qərarı,  1930-cu  il aprelin  14-də "Azərbaycanda kolxo z hərəkatındakı səhvlər və 

əyintilər  haqqında"  qəbul  edilmiĢ  qərar  kollektivləĢdirmədəki  pozuntuların, 

qanun  əyintilərin in  qarĢısını  yalnız  nisbətən  ala  bildi

66

.  AK(b)P  MK-nın  



qərarında  kollektivləĢdirmədə  əyintilərə  qarĢı  nəzərdə  tutulan  qəti  mübarizə 

tədbirləri  yerlərdə  tam  və  ard ıcıl  həyata  keçirilmird i.  30-cu  illərdə  kənddə 

mövcud  iqtisadi  siyasətə  etirazların  qarĢısı  amansızlıqla  alınırd ı.  1934-cü  ildə 

AğdaĢ rayonunda 540 ko mmun istdən 266-sı partiyadan çıxarılmıĢ, 340  kolxo zçu  

isə "qolçomaq-antisovet ünsürü kimi güllələn miĢdi

67



Kollekt ivləĢdirmə  kəndin bütün təbəqələrinin  mənafeyinə toxunurdu, öz 

əmlakın ı,  mən liy ini və varlığ ını qoruyub saxlamaq uğrunda müqavimət göstərən 

qolçomaqlarla qəti döyüĢ baĢlandı. 

Bütün  ölkədə  olduğu  kimi,  Azərbaycanda  da  qolçomaqlar  sovet 

hakimiyyətinə qarĢı mübarizənin bütün formala rından istifadə edirdilər. 

Gəncənin  Nərimanov  dairəsində,  ġirvanın  Ucar  dairəsində,  ġamxo r 

dairəsinin  Bitdili  kəndində  kütləvi  çıxıĢlar  olmuĢdu.  1930-cu  ilin  yazında 

Naxçıvan    MSSR-də,  Nu xa-Zaqatala    dairəsində    sovet  hakimiyyətinə  qarĢı 

qalxan  qiyamlarda  ortabablar  da  iĢtirak  edirdilər.  Onların  iĢtirakçılarına  divan 

tutuldu və qiyam yatırıldı

68



Ümu miyyətlə,  elliklə  ko llektiv ləĢdirmə  illərində  baĢ  verən  hadisələr, 



çıxıĢlar,  kəndlilərin  istər  fəal,  istərsə  də  passiv  müqaviməti  qolço maq ların  sinfi 

mübarizəsi  kimi  qələmə  verilmiĢ,  sosializmdə  "sinfi  mübarizənin"  güclənməsi 

pərdəsi altında Azərbaycanın kənd rayonlarında soyqırıma bənzər ağır cinayətlər 

törədilmiĢdi. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   113   114   115   116   117   118   119   120   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə